несов. 1. см. прыгнуть; прыгать на одной ноге кылый, кылыыҥкайдаа; 2. (о предметах) тэйиэккэлээ; мяч прыгает мээчик тэйиэккэлиир; # сердце прыгает от радости үөрүүбүттэн сүрэҕим мөхсөр.

сов., однокр. 1. см. махать; 2. разг. (прыгнуть) ыстан, ой; махнуть через забор соппулуоту үрдүнэн ыстан; 3. прост, (отправиться, поехать) баран хаал, тэбинэн кэбис; # махнуть рукой на кого-что-л. сапсыйан кэбис (адьас кэрэхсээбэт буол).

дьүһ. туохт. Эмискэ түргэнник хамнан, ой, сүүр-көт (уһун, накыгырдыҥы атахтаах көнтөрүк киһи туһунан). ☉ Быстро двигаться, бежать вприпрыжку (прыгнуть, шагнуть — о человеке с долговязой фигурой и длинными полусогнутыми ногами)
Адакыс-адакыс ойон кэлэр. П. Ойуунускай. Тэҥн. адахыс гын

I побуд. от эккирээ=; оҕону түһэххэр эккирэт = позволить ребёнку прыгнуть себе на колени.
II 1) гоняться, пускаться в погоню за кем-л.; гонять кого-л.; кыылы эккирэт= гоняться за диким оленем; ытынан эккирэт = гонять с собакой (напр. лося); 2) перен. преследовать, травить.

I 1) делать прыжок, прыгать; ыраах ыстан = прыгнуть далеко; өрө ыстан = прыгнуть вверх, подскочить; туора ыстан = отпрыгнуть в сторону; 2) рваться; ломаться (с силой); дэлби ыстан = лопнуть; взорваться; хайа ыстан = разорваться (напр. о ткани); расколоться (напр. о доске); тосту ыстан = переломиться; быһа ыстан = порваться; үлтү ыстан = разбиться (напр. о чашке); разорваться (напр. о гранате); төлө ыстан = соскочить, слететь, сорваться (напр. о верёвке с крюка); 3) перен. помчаться, понестись, поскакать; дьиэтигэр ыстанна он помчался домой.
II возвр.-страд. от ыстаа = жеваться, разжёвываться, быть разжёванным; ыстаммыт килиэп разжёванный хлеб; тобулу ыстан = быть прокусанным насквозь; быһа ыстан = быть перекушенным.

несов. 1. на кого-что (наброситься) түс, саба түс; броситься на врага өстөөххө түс; 2. (прыгнуть с высоты) түс, ыстан; броситься в воду ууга ыстан; 3. (поспешить) сүүр, бар; броситься на помощь көмөлөһө сүүр; # броситься в объятия кууһа түс; кровь бросилась ему в лицо сирэйэ кытарк гынна; броситься в глаза харахха быраҕылын.

дьүһ. туохт. Эмискэ түргэнник хамнан, тура эккирээ, ой (уп-уһун илиилээх-атахтаах көнтөрүктүҥү киһи туһунан). ☉ Быстро двинуться (встать, прыгнуть, шагнуть — о человеке с долговязой фигурой и длинными неуклюжими ногами, руками)
Адьарай уола Адахыс гынан Аһаран баран, Куораан далай ытыһын Кум-хам тутта. П. Ойуунускай. Тэҥн. адакыс гын (ой)

туохт. Сүүрэн эбэтэр кылыйан кэлэн, инниҥ диэки икки атаххынан күүскэ ыстан. ☉ Разбежавшись и сделав несколько прыжков на одной ноге, прыгнуть и приземлиться на обе ноги (на последнем этапе якутской национальной спортивной игры кылыы)
[Кылыыга] сөп соҕустук бардым да, куоһаран, кэнники туоска үктэнэн баран, чугуулаан кыыраттым! Далан
[Баанньа] ууруллубут туоһу лаппа аһарыа эбит да, дубук чугуулаан, кыратык аһарда. В. Чиряев
Көрүҥ, хайаҕа төрөөбүт чубукуну — Хайдахха дылы кэрэтик чугуулууруй! Р. Гамзатов (тылб.)

(чрез) предлог с вин. п. 1. (поперёк чего-л.) быһа, нөҥүө; мост через реку өрүһү быһа муоста; перейти через улицу уулуссаны быһа туораа; ремень через плечо саннын нөҥүө түспүт кур; 2. (сквозь, минуя) быһа, курдары, =нан; пройти через лес ойууру быһа түс; ехать через город куоратынан аас; смотреть через очки ачыкы нөҥүө көр, ачыкынан көр; влезть через окно түннүгүнэн киир; ехать в Сочи через Москву Москванан Сочига бар; 3. (поверх чего-л.) нөҥүө, үрдүнэн; прыгнуть через забор соппулуоту үрдүнэн ыстан; 4. (при посредстве) =нан; оповестить через газету хаһыатынан биллэр; беседа шла через переводчика кэпсэтии тылбаасчытынан барбыта; передать что-л. через приятеля тугу эмэ атаскынан бэрдэр; 5. (по прошествии) =нан, буолан баран; приду через час биир чааһынан кэлиэм; начало спектакля через десять минут спектакль саҕаланыыта аны уон мүнүүтэ буолан баран; 6. (повторяя в какие-л. промежутки времени; соблюдая равные расстояния) быыһаан, көтүтэ-көтүтэ; принимать ванну через день күн көтүтэ-көтүтэ ванната ыл; печатать на машинке через два интервала иккилии интервалынан быыһаан массыыҥкаҕа бэчээттээ.

I
1. туохт.
1. Атаххынан күүскэ тирэнэн, онтон анньынан, ыраах хайа эмэ диэки ой. ☉ Сделать прыжок, прыгнуть
Дьахталлар тыыннаах балыктар мөхсөн түллэҥнэспиттэригэр, сарылаһа-сарылаһа туора ыстаннылар. Н. Лугинов
Биэтэҥнэс лабааҕа олорор тииҥ мастан маска ыстанан, ыраата охсорго тиэтэйдэ. БХ Иэ. Бэдэр биир ойуунан икки-икки аҥаар миэтэрэни ыстанар. СМС
2. Туох эмэ үрдүттэн, үөһэттэн ыһыктынан аллара ой. ☉ Прыгнуть сверху вниз, спрыгнуть
Күһүҥҥү тымныыга эмпэрэ кытылтан өрүскэ ыстанна. Амма Аччыгыйа
Уол ыскаап үрдүттэн ыстанан түстэ, чаһытын көрдө. Күрүлгэн
Сөмөлүөттэн парашютунан элбэхтик ыстаммытым. «ХС»
3. Тэйэн, көтөн тиийэн ханна эмэ түс, ой (чэпчэки ыйааһыннаах тугу эмэ этэргэ). ☉ Отскочить, отлететь в сторону (о чём-л. лёгком по весу)
Суол ааныгар кыым ыстанара — Ким эрэ кэлиэн билгэлэрэ. М. Тимофеев-Терёшкин
Эрийэ турбут гаайкам сиргэ түһэн, хайа эрэ диэки ыстанна. АПС СБТЛ
Оһохтон тэйиччи олор, таҥаскар чох ыстаныа. «Чолбон»
4. көсп., кэпс. Ыксалынан ханна эмэ тэбин, сүүр, элээр. ☉ Побежать, понестись, помчаться
Манчаары уолчаан бэс мастан тииҥ курдук хачыгырайан түһэ охсоот, дьиэтин диэки ыстанна. И. Гоголев
«Сип-сибилигин», — диэт Ыгытов таһырдьа ыстанар. Н. Якутскай
Өлөксөй түспүт ыалыгар чэйдии түһээт, оҕо сааһын доҕоругар ыстаммыта. В. Титов
2. көмө туохт. суолт. -ы, -а сыһыат туохтууру кытта дьүөрэлэһэн, хайааһын эмискэ, соһуччу буоларын бэлиэтиир. ☉ В сочетании с деепричастиями на -ы, -а, выступая в роли вспомогательного глагола, означает внезапность действия. Уһулу ыстан. Хайа ыстан
□ Суорба таас хайа төбөлөрө булгурута ыстанан түһэллэр. Суорун Омоллоон
Ситим дьирдьигинии түһэн баран «таас» гына быһа ыстанан, дьэллэс гынан тэлгэнэ түһэр. «Чолбон»
♦ Кута ыстаммыт көр кут II
[Лоокуут:] Куйахам күүрдэ, кутум ыстанна! Суорун Омоллоон. Ойуун абааһыта бу дьону тутан сиэтэлиирэ буолуо диэн куттанан, сахалар куттара ыстаммыт. «ХС»
Сахаларга кута ыстаммыт, сүрэ тостубут, сүрүн баттатар диэн өйдөбүллэр бааллар. «Сахаада»
Сүргэтэ ыстаммыт (хамсаабыт) көр сүргэ. Маннык сүрдээх, кэптээх быһыыттан Маһарах сүргэтэ ыстаммыт, кэлбит суолун устун төттөрү дойдутун диэки көтүтэ турда. «Чолбон»
Уйулҕата көппүт (ыстаммыт, хамнаабыт) көр көт I. Молтой сарсыарда халлаан суһуктуйуута Моойторук улуйа былаастаан үрэр саҥатыттан уйулҕата ыстанан уһуктубута. И. Федосеев
Кыра оҕо барахсан, уйулҕата ыстанан, утуйа сытан түлэкэдийэн, хаһыытаабытынан ыстанан турар. И. Федосеев
Абааһыттан куттанан уйулҕалара хамсаан, Наахаралар оҕолорун, дьахталларын хаалларбыт сирдэригэр тиийдилэр. «Чолбон»
Уот ыстанарын (ыстаммытын) курдук көр уот II. Дьэбдьиэскэ олус омуннаах, уот ыстанарын курдук, үөҕэн да ыыттаҕына көҥүлэ. Амма Аччыгыйа
Мария Александровна Ноойдуун холбоспутун усталаах туоратыгар уот ыстаммытын курдук биирдэ оҕоломмута. Д. Очинскай
Толкуйдаабакка эрэ уот ыстаммытын курдук үүрэр-түрүйэр дьаһал төһөҕө да сүүрүҥүй буоларын Софья Кирилловна бэркэ билэр. «Кыым»
◊ Дэлби бар (ыстан) көр дэлби
Эһэ бастаан сааны сэрэнэн-сэрэнэн сыллаан көрдө, дэлби ыстанан тыаһыа диэбиттии туттар. Р. Кулаковскай
Дьөлө ыстан көр дьөлө. Маска буулдьа түспүт сирэ дьөлө ыстанна. <Күлэн> тэһитэ (тэһэ) бар (ыстан) көр тэһэ. Аһаҕастык, улаханнык күлэн тоҕо барбытыгар: «Бу киһибит туох буолан соҕотоҕун тэһитэ ыстана олорор?» — дэспиттэрэ. В. Яковлев
Уһуну ыстан (ыстаныы) көр уһун II. Бүгүҥҥү дьарыкка оҕолор уһуну ыстаннылар. Үлтү бар (ыстан) көр үлтү. Таһырдьа эмискэ этиҥ сааллар тыаһа үлтү ыстанна. Күрүлгэн
Хабырыта ыстан көр хабырыта. Халлаан диэки хабыр тыас хабырыта ыстанна. «ХС»
II
ыстаа 1 диэнтэн атын
туһ. Бэлэм ыстаммыты ыйыстан бараммыт, өссө ыыс-бурут тыллаахпыт. Тумарча