чугуулаа диэн курдук. Чубукулар чугуутуур очуос таас хайалара

м. ыстаныы, чугуулаан ойуу.

сыһ. Тоҕус төгүл. ☉ Девять раз, по девять раз (делать что-л.)
Биирдии көскө тоҕустуута чугуулаан түстэ. ПЭК ОНЛЯ I

түҥнэр диэнтэн холб. туһ. Ааттаах Айдаарыкы алаас дойду хаба ортотугар чугуулаан тураннар төлкө түҥнэрсэ турдахтара ити кинилэр. ПЭК ОНЛЯ I

сыһ. Ыһыллаҕастык, туора-маары; онно-манна, тустуспа. ☉ Разбросанно, неравномерно; вразброс, порознь
Кини диэтэх киһи бухатыырдыы тутуунан, буолунайдыы майгытынан, күннүк сиргэ тоҕустуута чугуулаан, атарах-сатарах сиэлэн бара турда. ПЭК ОНЛЯ I
Саалар тыастара хат бытарыйбахтаан, бу сырыыга тус-туһунан, бурал-сарал, атарах-сатарах доргуйбахтаан ыллылар. Н. Заболоцкай
Икки-үс эрэ саа атарах-сатарах тыаһыыр. Л. Габышев

туохт. Тугунан эмэ бүтүннүү бүрүллэн, сабыллан тураргыттан босхолон, ыраастан, аһылын. ☉ Освобождаться, очищаться от чего-л. [Өлүөнэ - Муустаах муораҕа:] Тоҕус уон түһүмэх Үйэлэр тухары дьуххарбатах Күлэр муус хоҥуруугун Дьуххардаары чугуулаатым. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ардах уурайан, тыал күүһүрэн, былыттар бысталананнар, халлаан дьуххара арыллан барда. Софр. Данилов
Саас буолан, өрүс мууһа дьуххарбыта. Н. Абыйчанин

көкөй диэнтэн бэй
туһ. Оҕонньор, ыраахтан көрө истэхпинэ, хоруобун иһигэр көкөллөн олорор. Р. Кулаковскай
Туох тоҕус айдаана Турда чугуулаата диэммин, Тоҥ моҕул халлаан диэки Көрөн, Кэтэһэн кэкэллэн, Көһүтэн көкөллөн Турдум. РН Х
Күндү доҕорум, күндэлэс күҥҥүн Көрүнньүк ыытан, көкөллөн турума! «ХС»

дьүһ. туохт. Көрүҥнээх, улахан уҥуохтаах буолан көһүн. ☉ Быть, казаться рослым, крупным, иметь внушительный вид
«Лүксү рээн кырдьаҕас, били эн түһээн көрбүт, эн этэр хайаҥ үрдүк арҕаһыгар арааһа чугуулаатыбыт эбээт», — диэбитэ аргыһыгар, маҥан бытыктаах мэҥкэллибит улахан оҕонньорго. Далан
Көмнөх бүрүннэри түспүтүнүү, маҥан баттахтаах мэҥкэллибит оҕонньор чэй иһэ олороро. М. Доҕордуурап

аат., эргэр. Дьиэ таһа, тиэргэн. ☉ Двор (утоптанное место около жилья)
Тусаһаларын ис өттүгэр үс тойон сэргэлээх. ПЭК СЯЯ
Хотун дьиэлээх биир күн, дьиэтин иһиттэн тахсан, чугдааннаах тусаһатыгар төттөрү-таары хааман өрө маталдьыйан иһэн, атын атаҕын тыаһын истэн эргиллэ түспүтэ. П. Ойуунускай
Мин барыахпыттан тордоҕум тусаһатынан икки атахтаах чугуулаабатах. Н. Абыйчанин. Тэҥн. кысаһа, тэлгэһэ
ср. др.-тюрк. туш ‘напротив’

туохт.
1. Халбарыйан биэр, таптарыма. ☉ Увернуться, уклониться, отклониться от чего-л.
Мэник Мэнигийээн тайаҕын мүһэтинэн быраҕан саайар. Анарааҥҥыта аһаран биэрэр. Суорун Омоллоон
Бэрт Хара иҥиннэрбэккэ кымыһы иһэ олордоҕуна, Дыгын баай бэйэтэ сытыы кылыһынан сырбатар да, Бэрт Хара аһаран биэрэр. Саха фольк. Саргылаана халбарыс гынан аһаран биэрэбин диэн олоппоһуттан охто сыста. Софр. Данилов
2. көр атаар
5
Мин бэйэм даҕаны Сөдүөрэни көрбөккө аҕыйах хонугу аһарарбын тулуйбат буолан хаалбытым. Эрилик Эристиин
Уолаттар уһун түүнү быһа күө-дьаа кэпсэтэн, тустан хадьыктаһан, сырсан битигирэһэн аһарбыттара. И. Федосеев
3. Урут ситиһиллибиттээҕэр үчүгэй түмүгү көрдөр, тугу эмэ куоһара оҥор, толор. ☉ Показывать результат, превосходящий ранее достигнутый, превышать установленную норму
Үлэҕэ турууга Өкүүчэ бастаата Бүгүҥҥү нуорматын Үс төгүл аһарда. Саха нар. ыр. III
[Баанньа] ууруллубут туоһу лаппа аһарыа эбит да, дубук чугуулаан, кыратык аһарда. В. Чиряев
♦ Киһи аатыттан аһар — кими эмэ киһи дьүһүнүн сүтэрэр гына улаханнык кырбаа эбэтэр атаҕастаа. ☉ Сильно избить или обидеть кого-л. до потери человеческого облика
Отчут уол түбэһэ кэлбэтэҕэ буоллар, Уйбаан Маайатын букатын киһи аатыттан аһарыа эбит. А. Софронов
«Манна сырыттаххытына тойоҥҥут эмиэ киһи аатыттан аһарыа», — диэн айан киһитэ, сүбэлии-сүбэлии, хара бытыгын ыырааҕын быыһынан туора-маары сыыйынна. Эрилик Эристиин
Уйбаан Дуруһаалап этэригэр дылы, Микииппэрэп кинээс баайынан абылаан, умса сөрөөн, киһи аатыттан аһарда. М. Доҕордуурап. Кулгааҕын таһынан (уһугунан) аһар — аахайыма, суолта биэримэ, болҕомтоҕун уурума. ☉ Не принимать во внимание, не реагировать, пропускать мимо ушей
Киһитэ этэрин букатын итэҕэйбэтэр да, Оҕотоойоп итини барытын кулгааҕын таһынан аһарда. Софр. Данилов
Катерина Павловна, итини барытын иһиттэ гынан баран, болҕомтотун уурбакка, кулгааҕын таһынан аһаран кэбистэ. Н. Лугинов