разделять, расчленять по суставам (конечности забитого скота).

делить пополам; разделять на две части; килиэби аҥардаа = разделить хлеб пополам.

туохт. Кыра куһуоктарга араартаа, бысталаа, той. ☉ Разделять, разрезать, разрубать на мелкие куски. Саахары куһуоччуктаа

делить, разделять; туөрдү иккигэ үллэр = разделить четыре на два; балыгы үс өлүүгэ үллэр = делить рыбу на три доли.

туохт. Тугу эмэ (хол., хонууну, күөлү уо. д. а.) тус-туспа араар. ☉ Разделять что-л. на части (напр., озеро, поле и т. п.). Хонууну талах билиилээн киирбит

1) разделять на слой; резать на пластинки; 2) перен. тщательно разбирать, выяснять; ырытан-араҥалаан көр тщательно продумай, разберись; туос араҥатын араҥалаан , торҕо сиигин сииктээн погов. тщательно разбираясь, по порядку выясняя (букв. расслаивая берёсту, разделяя ткань на волокна).

туохт. Тугу эмэ ортотунан быһан араар, икки чаас гына үллэр. ☉ Делить пополам что-л., разделять на две части
Оҕолор киниэхэ [Сыллай Лухаҕа] «балабыына буорсуйа» биэрэр иэстэн хаһан да тахсыбаттар. Ол аата, өлүү астарын аҥаардаан баран киниэхэ таллараллар. Амма Аччыгыйа
[Дьиэлээхтэр] үөрүүнэн бэркэ сөбүлэнэллэр, баайдарын лэп гына аҥаардаан биэрэллэр. Суорун Омоллоон

туохт. Сүөһү, кыыл атахтарын сүһүөхтэринэн быһан араартаа. ☉ Разделять, расчленять по суставам (конечности забитого скота, убитого зверя)
Удаҕан быһаҕынан оҕуһун уҥа атаҕын сүһүөҕүнэн сүһээн барда. И. Гоголев
[Эһэ] атахтарыттан баппаҕайдарын эмиэ быһаҕынан сүһээн араараллар эбит. Я. Семёнов
Аргыый уоскуйан, кыылын этин хас биирдии сүһүөхтэринэн силгэлэрин улумнаан (тыаҕа сааһыгар сүгэлэммэт идэлээх), атахтарын бааччахтаан, баллырдаан тус-туһунан сүһээтэ. «ХС»
ср. бур. ҕүһэхэ ‘разрезать’, ДТС йүҕ ‘сдирать, стаскивать’, туркм. йүҕмек ‘сдирать, снимать шкуру (с убитого животного)’, тув. чүс ‘сустав’

разделять, разъединять; отделять; торбостору ынахтартан араар = отделить телят от коров; муҥханы иҥнигэстэн араар = отцепить невод от коряги; балыгы илим тэн араар = освободить рыбу из сети; холбуут араар = делить на части (напр. тушу); атыыр үөрүн араарбыт жеребец отделил своё стадо (от общего косяка); баайын араарбыт он отделил своё состояние (напр. от общего с родителями хозяйства); оҕо киһини өссө араарбат ребёнок ещё не узнаёт людей (букв. не отделяет людей друг от друга); дьахтары араар = а) уводить жену (из родительского дома); б) бросать жену, разводиться с женой; в) отбивать чужую жену; разводить чужую жену # илиитин араарбакка үлэлиир он работает, не покладая рук.

туохт.
1. Саас-сааһынан тус-туспа араар, саралаан ыл. ☉ Разделять на слои, разбирать по тонким слоям
Туос араҥатын араҥалаан, торҕо сиигин сииктээн (өс хоһ.). Тогойкин баайыыны аргыый араҥалаан истэ. Амма Аччыгыйа
△ Хаптаҕай, чараас гына кыс (хол., тоҥ балыгы). ☉ Строгать на тонкие слои (напр., мороженую рыбу)
Харыс уһун быһаҕын Хаар үрдүгэр кылбаҥнатан, Чараас-чараастык араҥалыы Чыыры кыһан кырылатар. А. Бэрияк
2. көсп. Ымпыктаан-чымпыктаан ырытан бил, быһаар. ☉ Тщательно разбирать, выяснять что-л. Бэйэҥ оҥостуммут дьыалаҕар бэйэҥ эппиэттиэҥ, сэбиэскэй суут араҥалыа
С . Ефремов. Б о - лугур оҕонньор манна олорбут эрэйдээх олоҕун барытын эргитэн, араҥалаан көрө сытар. Н. Якутскай. Чэ, бээ, аргыый, Лукерья сордооҕу олус үөҕүмэ, маҥнай хайдах-хайдах этэй, ону араҥалыахха, ону быһаарыахха. В.Гаврильева. Тэҥн. ырыҥалаа