туохт. Дириҥээн, тэнийэн, иһиттэн сэтэрэн бар (баас туһунан). ☉ Воспаляться, разрастаться, углубляться (о ране). Илиитин бааһа көрдүгэннийэн иһэр

I обычно употр. в отриц. ф. или отриц. оборотах осуждать, упрекать; кинини баалаамаҥ не упрекайте его.
II разрастаться, увеличиваться, раздражаться (о ране); запускаться (о болезни).

сыһ. Убаҕас буолан сахсаччы, тэҥэ суохтук (үүн). ☉ Неровно, в разные стороны (разрастаться)
Сэмэҥкэ көрдөҕүнэ, Кубарыйбыт сирэйигэр сэрбэччи үүммүт убаҕас бытыгын, суларын кыһамар көрдөххө, харахтара эбии кэҥээн тимирбиккэ дылылар. Н. Борисов
Тыа иһиттэн улуу күтүр соҕотохто субу кытарыс гына түстэ да, сабыс-саҥа сэрбэччи улаатан эрэр күөх чэчири үнтү сынан бирдьигинээн кэлэн, били талах чыычааҕын уйатын үрдүнэн ааста. Р. Кулаковскай

туохт.
1. Сүтэн-оһон, симэлийэн хаалбат курдук кытаанахтык, бөҕөтүк олоҕур, бөҕөргөө. ☉ Укрепиться, прочно установиться, укорениться
Дьэ, балтыбыт Наташа, доҕорбут Онуфрий, бу бастакы туоһу мин саҥа билсиһии-көрсүһүү силистэнэн-мутуктанан, дириҥээн, сууллубат күөх унаар маска кубулуйарын туһугар көтөҕөргө этии киллэрэбин. Р. Баҕатаайыскай
Быстах чугасаһыылара дириҥээн, силистэнэн-мутуктанан эрэрин кини тута өйдөөтө. «ХС»
Үгүс үйэлэргэ дириҥник силистэммит-мутуктаммыт бэрээдэги, өйү-санааны хайдах эмискэ уларытыаҥый. «Кыым»
2. Тэний-ууһаа, кэҥээ, дириҥээ. ☉ Расширяться, разрастаться, раздуваться (напр., о деле)
Итинтэн дьыала силистэнэн-мутуктанан барарыгар тиийдэ. Д. Таас
Биһиги, сахалар, испитигэр үҥсүү содула олус дириҥ силистэнэр-мутуктанар түбэлтэлэрэ бааллар. Күн т. Сулбугур соҕус кэпсээннэрэ улам силистэнэн-мутуктанан истэ. «ХС»

туохт.
1. Сир кырсын аннынан сиэн умай (хол., өрт уота). ☉ Гореть под почвой, в грунте (напр., после пала в торфяной местности)
Көбдөркөй сиргэ түспүт уот, киһи билбэтинэн, дьөлө сиэн көрдүгэнниир. Айталын
Уот көрдүгэннээн, силиһи батыһан эбэтэр охтубут маһынан далаһалаан боһойууттан тахсаары куттуура. Сэмээр Баһылай
Сааскы өртөн кунуска уот түһэн хаалан, Сири, силиһи дьөлү сиэн, көрдүгэнниир, Сир хараҕын батыһан, аллараанан, Сиэтэр сиэн иһэр, кэҥээтэр кэҥиир... М. Тимофеев
2. Баас туһунан: улам сэтэрэн, дириҥээн кэҥээн бар. ☉ О ране: воспаляясь, углубляясь, разрастаться дальше
Көрдүгэннээбит баас искэнин тоҕо тартардаҕа. «ХС»
— Бэйэҥ билэҕин, биһиги сэллик ыарыы саҕаланыытын быһаарар кыахпыт суох; көрдүгэнниэр диэри туох да быһаарыылаах бэлиэ суох. Л. Толстой (тылб.)
3. көсп. Биллибэтинэн күөдьүйэ сыт (хол., иирсээн). ☉ Тлеть, разгораться где-л. в глубине, почти не обнаруживая себя (напр., раздор, ссора)
Ити саха ойуулуур-дьүһүннүүр ускуустубата саха норуотун үйэлэр усталарыгар умуллан биэрбэккэ, көрдүгэннээн сыппыт сырдык ыратын, кэрэ иэйиитин …… силигилии сайдарын туоһута. «Кыым»

дьүһ. туохт.
1. Улаханнык хойдо, көбүү үүн, үүнэн, хойдон сириэдий. ☉ Густо, пышно разрастаться
Сиргэ тиийэ Ситэриэҕим иһин, Синньэсолко сэбирдэхтээх Силээн ыарҕа буоламмын Сигидийэ ситэн, Сиридийэн олордум. Саха фольк. Үүнэн да сигидийбиккит, үөттэрим — Үөлээннээх үтүө эрэттэрим! С. Тарасов
Сурунаал хаһаайына сигидийбит хап-хара баттахтаах улахан толуу киһи …… элбэхтик тылбаастыыр наадалааҕын туһунан бэрт кылгас этиини оҥорор. С. Данилов
2. Иһий, чуумпур, тохтоо, таал, таалан сыт. ☉ Становиться тихим, смирным, успокоиться
Сирим кыыла сигидийбит Сидьиҥ сииктээх дойду …… Силистээх тииттэрин Сиҥнэрэн тураннар, Сиэмэ бөҕөнү Сиэйэлкэнэн ыспыттара Сириэдийэ үүннэ. Саха нар. ыр. III
[Сатараал:] Ок-сиэ, сидьиҥ өлүү буолбут курдук сигидийэн сылдьарбыттан, эчи, бэйэм да салҕан бардым. Суорун Омоллоон
Оргууй! Уолуҥ аатын алдьатыаҥ, бу ыыспаҕар сигидийэн сыт. А. Сыромятникова
3. Түллэҥнээн хамсаа; дьигиһий. ☉ Колыхаться, волноваться; дрожать
[Өлүөнэ өрүс] Сир эҥээрдэригэр тахсан Сигидийэн ылбыта, Буор боллохтору Бурал-сарал ыспыта. Т. Сметанин

туохт., кэпс.
1. Тугу эмэ бүтүннүүтүн сабардаа. ☉ Занимать, закрывать собой что-л. (напр., какой-л. проход)
Бу сибэккини киллэриэххэ. Туох да сиэрэ суох улаатан хаалла. Манна кыараҕас даҕаны, түннүгү олоччу сабарайдаан турар. В. Гаврильева
Арай эмискэ көрө түспүтэ, былыт сабарайдаан халлаан аҥаарыгар тиийэн эрэр эбит. А. Сыромятникова
«Бу!» — диир кини наара аҥаарын олорчу сабарайдаан турар мас дьааһыгы илиитинэн тоҥсуйа-тоҥсуйа. Агидель к.
2. Туохха эмэ саба кэл, саба сабырый. ☉ Надвигаться на кого-что-л., заслоняя собой что-л. Биирдэ сайын ортото кинилэр ый муҥутаан улаатан, хайдах эрэ кинилэргэ чугаһаан, субу сабарайдаан тахсар бириэмэтин манаһан, ол ыйы тугунан эмэ батары анньарга соруктаммыттар. Я. Семёнов
Халыҥ тыа бөһүөлэк дьиэлэрин умса сабарайдаабыт, субу иҥнэс гынан ити дьиэлэри барыларын хонноҕун анныгар кистии куду анньыныахха дылы. А. Фёдоров
Аркаадьый аҕабыт, баттаҕа арбайан, уһун сонун унньулуччу тутан, …… кыыраары гыммыт ойууннуу таҥнары сабарайдаан олорбут. Эрилик Эристиин
△ Уһаан сабырый, сабырыйа үүн (мас мутугун-лабаатын этэргэ). ☉ Разрастаться, ветвиться, становиться разлапистым (о ветвях дерева)
Мастар умнастара холуонналар курдук үрдээн тахсаллар, арай үөһээ өттүлэригэр хойуу лабаалара уонна сэбирдэхтэрэ сабарайдаан тураллар. КВА МГ
Кырдьаҕас дууп, киэҥник сабарайдыы үүнэн баран, киэһээҥҥи күн сардаҥатыгар долгулдьуйа талбааран турар. Л. Толстой (тылб.)