сыһ. Сыл ахсын, сыл аайы. ☉ Ежегодно, каждый год
Урут «ыраахтааҕы суолун харчыта» диэн сыллата аайы түһээн кэлэрэ. Н. Якутскай
Байбал сыллата аайы баай Баһылайга хамнаска киирэн, сааскы Ньукуолунтан күһүҥҥү Бокуруопка диэри үлэлиир идэлээх. Күндэ
[Эһэ] сыллата болбуктаны силистэри-мутуктары логлу тардан аҕалан, арҕаҕын аанын бүөлүүр. И. Федосеев

туохт. Тугу эмэ чөмөхтөөн чохчото оҥор. ☉ Собирать, складывать что-л. в кучу
Уолаттар хотон кур сыбаҕын суллаан, чохчолуучохчолуу уматаллар, дьахталлар хотоннору сыбыыллар. Күндэ
Маайа утуйар таҥастарын суулуу баайан, малларын туомун чохчолоон, …… хос ортотугар ытыы олорор эбит. В. Протодьяконов
Оҕуһунан силистэри, мутуктары, кыра сыгынахтары таһаннар, оҕуруоту кыйа, тыал үрэр өттүн диэки чохчолоотулар. А. Фёдоров

аат. Туох эмэ үөскээбит силиһэ-мутуга, төрүөтэ; туох эмэ саамай сүрүнэ, тутааҕа (үксүгэр тард. сыһыар-х ф-ҕа тут-лар). ☉ То, что даёт начало чему-л., откуда исходит что-л., источник; основа основ чего-л. (обычно употр. в притяж. ф.)
Уол кыыска туох баар төрдүн-төбөтүн, аатын-суолун кэпсээн биэрбит. Саха фольк. Ыалы, дьону, киһини таһын көрөн сыаналыыр туохха да наадата суох эбит, киһи олоҕун төрдүн-төбөтүн, силиһин-мутугун, сигилитин-майгытын ааҕан үөрэтэр — ол эбит наадалаах билии-көрүү диэн. П. Ойуунускай
Өр гымматылар, оҕонньордоох уол иирсээннэрин төрдүн-төбөтүн була оҕустулар, дьүүлүн-дьаабытын ырыппытынан бардылар. Амма Аччыгыйа
♦ Төрдүгэр-төбөтүгэр тиэрт (тиий) көр тиэрт
[Тэрэпиин] тас көрүҥүнэн, таҥаһыттан-сабыттан көрдөххө хара үлэҕэ сылдьыбыта харахха тута быраҕыллар. Онон даҕаны, арааһа, оҕонньоттор-эмээхситтэр төрдүгэр-төбөтүгэр тиэрдэ түөргүлэспэттэр быһыылаах. Күндэ

1. аат.
2. Ким эмэ төрөөбүт-үөскээбит силиһэ-мутуга, удьуора; ыраах, чугас аймахтарын тиһигэ, аймахтыы сибээстэрэ. ☉ Происхождение, род, корни кого-л.; родственные связи
   Дьон киһи олоҕун, төрдүн-ууһун иҥэнтоҥон баралларын сөбүлээбэт да буоллаҕым ээ. А. Сыромятникова
   С.И. Боло оҥорбут төрдү-ууһу ырытар табылыыссатыгар сурулларынан, Өнөк-Боотур Уус хос сиэнэ, историяҕа биллэр Ат Күһэҥэй уола. Багдарыын Сүлбэ
   Билиҥҥи биэс уон, бэл алта уон, сэттэ уон саастаах сахалар төрүттэринуустарын төрүт билбэттэр. «ХС»
3. Туох эмэ үөскээбит силиһэ-мутуга. ☉ История возникновения, происхождения чего-л.
   Бу да тыл [«оһох» диэн тыл] төрдө-ууһа бэрт былыргы, дириҥ, ис суолтата дьиктилээх-эҥиннээх. Багдарыын Сүлбэ
4. даҕ. суолт. Үтүө дьонноох, өбүгэлээх, удьуор. ☉ Принадлежащий по рождению к знатному роду, родовитый, потомственный
   Лариса — хаһан эрэ баайдуол, төрүт-уус дьон кыыһа, билигин дьадаҥы, энньэтэ суох кыыс. Софр. Данилов
   Дьиҥэр, кини былыргы быһыынан төрүт-уус дьон удьуора эрээри баай-дуол үрдүгэр көҥүл көччүйэн үөскээбэтэх. Эрчимэн
   Баппаҕаайы нэһилиэгэ былыр-былыргыттан төрүт-уус соргулаах сонордьут дьоннооҕунан биллэрэ. «Кыым»

туохт. Туохтан эмэ тугу эмэ биир-биир ылыталаан бырах, ыраастаа эбэтэр оннук гынан хомуй. ☉ Отбирать, выбирать, перебирать (напр., зерно); полоть
Аҕыйах хонон баран оҕолор холкуоска көмө дьон буола түстүлэр, — бааһынаҕа тохтубут куолаһы ылгыыллар. С. Федотов
Үлэбит таһынан өстөөх иитэлээбит миинэлэрин ылгыырбыт. И. Сосин
Моонньоҕону олордорго бэлэмниир сирбит почватыттан ача силиргэхтэрин, элбэх сыллаах сыыс оттору олорчу ылгыыр ордук. ЧМА МУХСҮү
♦ Силистэри (силистэри-мутуктары) ылҕаа — силиһиттэн (силистэри) түөр диэн курдук (көр силис)
Кинилэр манна эрэ дугуйдамматахтара чахчы, хос моонньохторо, куомуннаахтара, онноманна бүкпүттэрэ чуолкай, онон ол буолан сидьиҥнэри сир-дойду үрдүттэн силистэри ылгыах тустаахпыт. Е. Неймохов
Эргэ, хаалынньаҥ үгэстэр силистэрин-мутуктарын ылгыахха, туттуллубат буолалларыгар былааннаах дьаһаллары ыытыахха. ПЕ ҮҮҮИ
ср. тюрк. ылҕа ‘выбирать’, бур. илҕа ‘выбирать, избирать’, монг. илҕа ‘различать, делать различие’

I
даҕ., кэпс. Киһи өйүгэр баппат салаҥ, саарбах, түктэри. ☉ Неразумный, нелепый, абсурдный, сомнительный (напр., о мыслях)
Сылаас-сымнаҕас соҕус олохтон арахсыаҕы баҕарбат салбаҥ санаа суоҕа. Ким барыта үлэлиир сиригэр бара охсорго дьулуһара. Н. Якутскай
Бу дойдуну булаары силис-мутук тардынар салбаҥ санааламмыттар. Тумарча. Тэҥн. салаҥ
II
көр салбан II
2
Анаанминээн, Ааттаан-суоллаан Өй күлүмэх күүһүн күөйсэр, Санаа салбаҥ санаатын хаайсар, Тыл сытыы тииһинэн ытырсар Хатан халлаан хаалбыта, Уоттаах уолҕамчы умуллубута. А. Софронов

аат. Мас лабаата. ☉ Ветка, сук
Мутук булгу тоҥор, икки атахтаах дьиэттэн быкпат үлүгэрэ буолар. Н. Якутскай
Чыычаах ааһа көтөн, иннинээҕи титирик мутугар тиийэн олорбута. Н. Заболоцкай
Атын туора сиэтэн таһааран, талах мутугар ииллэ. М. Доҕордуурап
♦ Биир (хас да) мутук үрдүк көр биир
Аҕатынааҕар үс мутук үрдүк, Ааттаах киһи диэн билгэлииллэр. И. Г оголев. Мутугунан быраҕар муҥур үйэ көр муҥур I. Мантыката даҕаны аҕата бокуонньук мутугунан быраҕар муҥур үйэтигэр мунньаахтаабыт баайын-дуолун кыайан тутар дуу, суох дуу? Суорун Омоллоон
Мутугунан быраҕар муҥур үйэбэр сырыым-айаным дууһабын дуоһуппута, сүрэхпин үөрпүтэ, сүргэбин көтөхпүтэ. «ХС»
Киһи барахсан мутугунан быраҕар муҥур үйэтигэр саамай күндү дьоло — доруобуйата. «Кыым»
Силис-мутук тардан көр силис. Дьэ, ити курдук маҥнайгы саҕалааһын, үтүө кырыска түһэн, силисмутук тардан барбыта. И. Артамонов
Туох барыта саҕаланыылаах. Үчүгэй даҕаны, куһаҕан даҕаны кыраттан силисмутук тардан барар. «ХС»
Вениамин Миронов поэзията бу төрөөбүт төрүт сириттэн-уотуттан силис-мутук тардан үүнэр, бөҕөргүүр. «Кыым». Тиити төргүү мутугунан — олус үрдүк, улахан. ☉ Очень высокий, большой
Тоҕус томторҕолоох тойон аар сэргэтигэр, тиити төргүү мутугунан холобурдаах, тэбэр тураҕас аттарын баайан кэбистэ. Саха фольк. Көрдөҕүнэ, чаллах тиити төргүү мутугунан дьахтар. Л. Попов
др.-тюрк. бутах, бутых, тюрк. бу так, ботак, будак, пудак

1. туохт.
2. Атаҕы токурутан туохха эмэ (хол., олоппоско, сиргэ) уллуккунан, самыыгынан тирэн. ☉ Сесть, сидеть
   Мотуруона охтубут тиит үрдүгэр саҥата суох сыҥаах баттанан олорор. Амма Аччыгыйа
   [Ньукуус:] Дьэ, дьахтар, олоруоҥ дуо, ити оҕус сыарҕатыгар таһаҕаһы тиэй. Күндэ
   △ Көтөн кэлэн түс. ☉ Приземлиться. Сахсырҕа олордо
3. Ханна эмэ дьиэ-уот тэринэн олохсуй. ☉ Жить, проживать; оседать где-л. Бэйэлэрэ буоллаҕына, күүстэрэ эстэринэн ыар үлэҕэ эриллэ-эриллэ, инчэҕэй тирбэҕэ быстыбатынан олорбуттар. Софр. Данилов
   Бэрт былыр саха аймах нуучча миэрэтигэр кытта илигинэ, биир ыал олорбута эбитэ үһү. Н. Якутскай
   Кырдьар сааспар баҕас тиийдэрбин. Аны биир аҕыс-тоҕус сыл олордорбун, сэгэрим эргэ баран, олоҕун оҥосторун көрдөрбүн, дьоллоох эбиппин дэниэм этэ. Күндэ
4. Ханнык эмэ сиргэ, дойдуга кэлимник тарҕанан олохсуй. ☉ Населять какую-л. местность. Нанайдар Хабаровскай кыраайга олороллор
   □ Орто Азияҕа сүнньүнэн түүр норуоттара: казахтар, кыргызтар, узбектар, туркменнар, каракалпактар олороллор. САИ ССРС ФГ
5. Буруйу оҥорон, тутуллан, сууттанан хаайыыга киир. ☉ Сидеть в тюрьме
   Хаайыыга олорон хааллахпына мин оҕолорбун ким иитиэй? Амма Аччыгыйа
   Турахин тойон өссө сайдан, кыһыллар Александровскай Централга хаайыллан олорбут дьону таһаартаан кэбиспиттэрин кэпсээтэ. Эрилик Эристиин
   Икки сыл икки ый устата түрмэҕэ соҕотох киһи хаамыратыгар олорбута. И. Федосеев
6. харыс т. Оҕолон, төрөө (дьахтар туһунан этэргэ). ☉ Рожать (о женщине)
   Онус ыйыгар тиийэн, олорор кэмэ кэлэн, Эдэр дьахтар барахсан, Этэ ыалдьан, эймэнийэн барда. П. Ойуунускай
   Кэргэнэ ыарахан буолан, кини бырааттарын кытта барбатаҕа. Олороро чугаһаабыт дьахтары ханна быраҕыай? А. Фёдоров
   — Данил Данилович, эн эмиэ үлэлээбиккин дуу? — Ээ, мин хотунум олороругар тиийэн сылдьар. М. Горькай (тылб.)
7. көмө туохт.
8. -ан, -а сыһыат туохтуур форматыгар турар сүрүн туохтууру кытта, көмө туохтуур суолтатыгар салҕанан барар дьайыыны көрдөрөр. ☉ С деепричастием на -ан, -а основного глагола выступает в роли вспомогательного глагола и обозначает продолжающееся действие. Кэпсии олор. Ааҕа олор
   □ Кэбигирэй Миитэрэй хаар баарына өрүсүһэн отун тобоҕун чөкчөтөн тиэйэн аҕалан баран, дьиэтигэр киирэн чэйдии олорор. Амма Аччыгыйа
   Онтон туран итиитигэр тутан олорор ылтаһын куруускатын тыастаахтык тыы иһигэр бырахта. Эрилик Эристиин
   Кини тутан олорбут харандааһын остуолга тыастаахтык бырахта, мэктиэтигэр сирэйин этэ, энньэйбит сэҥийэтэ ибирдээн ыларга дылы гыннылар. И. Никифоров
9. -аары сыһыат туохтуур форматыгар турар сүрүн туохтууру кытта көмө туохтуур суолтатыгар дьайыыны оҥорор санааны эбэтэр оҥорорго бэлэми көрдөрөр. ☉ С деепричастием на -аары основного глагола выступает в роли вспомогательного глагола и обозначает намерение действовать, готовность к действию. Бараары олор. Көрөөрү олорор
   ♦ Аҕа баһын тосту олор көр аҕа
   Аҥаарыйа кырдьан, Аҕа баһын тосту олорон Аан ийэ дайдыттан Арахсар күҥҥүтүгэр Алгыс курдугунан арахсаарыҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Көҥдөй көхсө эрэ олорор көр көҕүс II. Эбэм күөл уҥуоргу диэки тугу эрэ кичэйэн одуулаһардыы унаарыччы көрөн олорор. Бэйэтэ эмиэ ханна эрэ ыраах-ыраах, ити саныы олорор санаатын кытары барсан баран, көҥдөй көхсө эрэ олорор курдук. Н. Лугинов. Олорон биэр — туох эмэ куһаҕаны, куһаҕан содуллаах буолуоҕу утары тугу да гыммакка, дьаһал ылбакка хаал. ☉ Сидеть без действия, ничего не предпринимать, хотя обстоятельства требуют активности, противодействия кому-чему-л. ради собственного или общего блага, быть застигнутым врасплох
   [Иван Иванович:] Тоҕо мин олорон биэриэмий? Күүс кыайарынан силистэн-мутуктан тардыһыахха наада. С. Ефремов
   Земпредел чааһынан Сэмээр сүбэлэһиэхпит. Олорон биэриэхпит суоҕа, Уҥуохпут дьэ сонуоҕа, Баҕар, онно харыахтара, Бассабыыктар бэтиллэн охтуохтара. С. Васильев. Олорор мутуккун кэрдимэ — олоҕуҥ илгэтин, тутар тутааҕын алдьатыма. ☉ соотв. не руби сук, на котором сидишь, не разрушай основу своей жизни
   Дьиҥнээх булчут булдун кырыһыттан быһа хаһан да өлөрбөт, олорор мутугун кэрдиммэт, инникитин толкуйдаан бултуур. Далан
   Ол эрээри бардамнаамаҥ, Оҕотуйан наһаалаамаҥ: Үүнэр буоргутуҥ үөҕүмэҥ, Олорор мутуккутун кэрдимэҥ! С. Данилов. Түүн утуйума, күнүс олорума (түүн утуйбат, күнүс олорбот буол) — туох эмэ туһугар олус кыһалын, күнү-дьылы аахсыбакка сүүр-көт, сүгүн олорор кыахтан таҕыс, санааҕа-онооҕо түс. ☉ Потерять покой, лишиться сна (из-за каких-л. проблем)
   Тыл тылбытыгар киирсиспэккэ эрэбит, бар дьоммутун аймаатахпытына, алдьархайтан атын туох да тахсыа дии санаабаппын. Мин бу санааттан-онооттон түүн утуйбат буоллум, күнүс олорбот буоллум. П. Ойуунускай. Уулаах олорон умсуй (уу иһэ-иһэ хайҕаа) — аһара хайҕаа, сөҕөн-махтайан хайҕаа. ☉ Чрезмерно, усиленно хвалить
   Кэргэттэр кэмэ суох кэпсииллэр, Хамначчыттар харса суох хайгыыллар, Уолаттар уулаах олорон умсуйаллар. Өксөкүлээх Өлөксөй
   ◊ Биирдэ олорон тур — биир аһааһыҥҥа элбэҕи сиэ. ☉ Съесть в один присест очень много еды
   Бу маннык собону түөрт уону биирдэ олорон туруохтарын сөп. И. Гоголев. Дьукаах олор — ыал дьиэтигэр дьиэлээхтэри кытта бииргэ олор (атын ыал, дьон туһунан этэргэ, сүнньүнэн урукку бириэмэҕэ). ☉ В старину: жить, сожительствовать с хозяевами дома (семьёй), обычно в зимнее время, в целях экономии ресурсов и сил для отопления дома (о семье)
   Дьиэҕэ киирбиппит икки ыал дьукаахтаһан олороллор эбит. С. Ефремов
   Ити икки ыал биирдэ дьукаах олоро сылдьыбыттара. Дьүөгэ Ааныстыырап. Көскө (сыылкаҕа) олор — суут уурааҕынан төрүт олох сиргиттэн көһөрүллэн атын ыраах сиргэ олор. ☉ Быть, находиться в ссылке, быть сосланным
   Кини [Мицкевич] бэйэтин хорсун быһаарыныытын туһунан оччотооҕуга Шушенскайга көскө олорор Владимир Ильич Лениҥҥэ биллэрбитэ. И. Федосеев. Олорон хаал — 1) тугу да сатаан оҥорбокко хаал. ☉ Просидеть без дела, не успеть ничего сделать; 2) сыһын (кир, кырааска туһунан). ☉ Впитаться, оставив след (напр., о грязи, краске). Бэчээт курдук олорон хаал. Ойуу курдук олорон хаал. Олорор оҕо — туораттан көмөтө, өйөбүлэ суох олорор буолбут оҕо (алта ыйдаах оҕо). ☉ Ребёнок, который сидит самостоятельно (около шести месяцев от роду). Олорор оҕо сыанатын туох да билбэт үһү (тааб.: дьааһык)
   др.-тюрк., тюрк. олур

аат.
1. Үүнээйи буор анныгар баар тирэнэр, аһыыр биир эбэтэр элбэх утахтаах салаата. ☉ Корень (растения)
Силиһэ суох мас үүммэт (өс хоһ.). Мас тирэнэр силиһигэр, Киһи — бар дьонугар. «ХС»
Үүнээйи силиһинэн тыынар буолан олус сииктээх кырыс буорга тумнастан өлөр. ФНС ОС
2. көсп. Ким-туох эмэ төрдө, саҕаланыыта. ☉ Основа, начало, истоки, корни кого-чего-л.
Таптааҥ, төрөөбүт норуоту, Кини силиспит буолар дии. П. Тобуруокап
Биһиги онно тойоттор силистэрин туһунан кэпсэппиттээх этибит эбээт. Амма Аччыгыйа
Саха литературатын фольклорнай силистэрэ — атын бөдөҥ чинчийиилэр тиэмэлэрэ. СГС СЛКСБ
♦ Силис (силис-мутук) тардар — төрүттэнэн, үөскээн, сайдан, олохсуйан барар. ☉ Пускать корни
Ханнык баҕарар суруйааччы айымньыта тустаах кэмтэн силис тардан үөскүүр. Софр. Данилов
Улам-улам кини дууһатыгар бэйэ кыаҕар эрэмньи үөскээн, силис тардан испитэ. Н. Лугинов
Саха үгүс топонимическай тиэрминнэрэ монгуол, бүрээт тылларыттан силис тардаллара үчүгэйдик биллэр. «ХС»
Үчүгэй даҕаны, куһаҕан даҕаны кыраттан силис-мутук тардан барар. «ХС». Силиһиттэн (силистэри) түөр — төрдүттэн, бүтэһиктээхтик суох оҥор. ☉ соотв. вырвать с корнем
Биир кинээс тыына быһыннаҕына, атын кинээс туруоҕа. Онтон олох уларыйбат. Силиһиттэн түөрүөххэ наада. Амма Аччыгыйа
[Киирик:] Сир түҥэтигэ буолбута, кулаактары силистэри түөрэр күн кэлбитэ. С. Ефремов
◊ Силис астаахтар — аһылык буолар суон киин силистээх үүнээйилэр (моркуоп, сүбүөкүлэ уо. д. а.). ☉ Корнеплоды
Силис астаахтар тымныы хаарыйан буорту буолбут уонна сытыйбыт уктарын сиилэстиэххэ сатаммат. САС
Силис астаахтар сибиинньэ хамаҕатык сиир сиэдэрэй аһылыгынан буолаллар. КПИ СИиУо
Глоксиния — баархаттыҥы ньуурдаах улахан сэбирдэхтэрдээх силис астаах үүнээйи. Дьиэ к. Силис мундута түөлбэ. — күлгэри. ☉ Ящерица
— Куһаҕаны ол мутукпутун кытта аҕалбыппыт, тыаттан. Мин билэбин дуо? — Ол дуо? Силис мундута. А. Сыромятникова. Силис сыарҕа — тиит мас силистэри ылыллыбыт умнаһыттан оҥоһуллар ыллыктаах сыарҕа (силиһэ сыарҕа сыҥааҕа буолар). ☉ Сани, полозья которых сделаны из ствола лиственницы, взятой вместе с корнем (корень используется для передней дугообразной части полозьев)
Утуйар таҥастарын, оҕолорун уйатын, иһиттэрин-хомуостарын дуомун бука барытын силис сыарҕаҕа өрөһөлүү тиэйэн кэбистилэр. Күннүк Уурастыырап
Оҕуһун силис сыарҕаҕа көлүммүтэ, таһаҕаһын тиэммитэ. И. Находкин
Оҕус көрөөччү В. Максимов бэйэтиттэн сыҥаахтаах силис сыарҕаны оҥорбута. «ХС». Силис уута — тыа хаара-мууһа ууллан үөскүүр уу (саас хонууга, алааска хаар ууллан бүппүтүн кэннэ). ☉ Талая вода в лесу, на полях
Сырдык үрүччэ, Ардах түспүччэ, Силис уутуттан силбэнэн, Сир тымырыттан эбинэн …… Куугунуур айаннанан Аатыраҕын, алыстыыгын. Күннүк Уурастыырап
Силис уута дьигиһийдэ, амах уута асхарыйда, мутук уута чорулаата. Ньургун Боотур
Бүгүн бэҕэһээҥҥитээҕэр ордук күүскэ ириэрдэ — хаар уута халыйа, силис уута сиккирии түһэргэ дылы буолла. А. Бэрияк. Силис ыамата — тутаах силистэн тахсар эдэр салаа. ☉ Отпрыск корневой
Сыыс от сиэмэтинэн эрэ тарҕанар буолбатах. Кинилэр силиргэхтэринэн уонна силис ыамаларынан эмиэ тарҕанар идэлэммиттэр. ЛИК СОТҮҮүТ
ср. др.-тюрк. йылдыз ‘корень, основание’

I
аат. Маһы, торфаны, таас чоҕу бүтэйдии күҥкүтэн ылыллар харатыҥы дьүһүннээх, сыттаах сымала курдук убаҕас (үксүн тэлиэгэ көлүөһэтин аалсар сирин оҕунуохтуурга туттуллар). ☉ Деготь
Кини [хатыҥ] силиһин, мутугун уонна туоһун бүтэйдии күҥкүтэн буһаран, уксуснай кислотаны итиэннэ дьүөкэти эмиэ ылаллар. Суорун Омоллоон
Куһаҕан син биир дьүөкэт кэриэтэ. Дьүөкэт сыстыбыт сиригэр, төһө да сууйбутуҥ иһин, бээтинэ хайаан да хаалааччы. Софр. Данилов
Бэс дьүөкэтин быттыйыыны, кыһыылаах ымынаҕы, тирии араас ыарыыларын эмтииргэ олус биһирээн тутталлар. МАА ССКОЭҮү
II
аат., эргэр. Суол ханан барарын көрдөрөр бэлиэ, эркээйи. ☉ Дорожный знак (палка), указывающий направление пути
Үөһээттэн-алларааттан Үс дьүөкэттээх Сүҥкэн айан суола Түмүллэн түһэн барар Үрэҕэ буолан биэрдэ. Күннүк Уурастыырап. [Оҕо:] «Ийээ, аҕабыт баһа манна дьүөкэт буолан турдун, сөп дуо?» - диир да биир титириги хастаан баран, аҕатын баһын ыйаан кэбиһэр. Саха ост I. Тэҥн. дьуолка I
III
аат., фольк. Куһаҕан тыын, абааһы. ☉ Злой дух, черт
«Соҕуруу халлаан илэ илиэһэйэ, көстүбэт дьүөкэтэ уот холорук олбохтонон түһэн, үгэххитигэр сөрүөстэн, икки имэҥнээх хараҕын уоттара - оҕоҕут нохтолоох тойон болуо сүрэҕин быатыттан харбаабыттар», - диэн [ойуун] көрүү көрүүлэннэ. П. Ойуунускай
[Кырасыабай кыыһы] Ыксаласпыт эрэ киһи Быттах санааттан быралыйан Ыраас санааны ылынар, Дьүһүнүн эрэ көрбүт киһи Дьүөкэт үөрэҕиттэн төлөрүйэн Дьүүллээх өйүн түмүнэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
«Сүр кутун сүүдүтэн, Ийэ кутун эрчитэн туран, Сараһыҥҥа киллэриҥ, Дьүөкэккэ холбооҥ, Абааһыга уһуйа охсуҥ эрэ Бэрт түргэнник …… Уруу-тарыы хойутаата!» - диэтэ [абааһы уола]. Ньургун Боотур