расспрашивать, разузнавать, допытываться; колхоһун дьонун ыйыталас-та он расспрашивал о людях своего колхоза.

сов. см. сознавать(ся).

узнавать, познавать; набираться знаний.

туохт. Дьонтон ким-туох эмэ туһунан ыйыталас, сурас. ☉ Расспрашивать, разузнавать что-л. у кого-л., справляться о ком-чём-л.
Ол тиийэн кини доҕорун аҕата ханна баарын сураабыта. Суорун Омоллоон
«Бээ, били Стёпа атас хайдах сылдьар?» — диэн Айдар биирдэ да көрө илик киһитин сураата. Н. Лугинов
Өлөксөөндөрөө, ити бэҕэһээ сылдьыбыт ыалдьыт эйигин суруу кэлбит. Н. Павлов
ср. ДТС сор, тув., алт. сура, каракалп. сорау ‘спрашивать, опрашивать, допрашивать’

1. ыйыталаа I диэнтэн холб. туһ. Оҕолор сэрии бэтэрээниттэн элбэҕи ыйыталастылар. «ББ»
   Дьокутаакка хандьыдааттан таас оскуола хаһан тутулларын ыйыталастылар. «Кыым»
2. Кимтэн эмэ туоһулас, тугу эмэ сурас, чуолкайдас, чахчытын, дьиҥнээҕин билис. ☉ Разузнавать что-л., расспрашивать, допытываться о чём-л. [Застава начаалынньыга] тоҕо эрэ ити ыллыгы ыйыталаспыта. Н. Якутскай
   Онтон сайыныгар куоратыгар төннөн киирэн убайын ыйыталаспыт, көрдөөбүт. Эрилик Эристиин
   Ньукулааскы …… эһэ хайдах туттубутун барытын сирийэн ыйыталаста. Т. Сметанин

нареч. разг. теһөлүү, хастыы; # почём я знаю? мин хантан билиэмий?

несов. 1. что (понимать) өйдөө, билин; сознавать опасность кутталы өйдөө; сознавать свою вину бэйэҥ буруйгун билин; 2. что (обладать сознанием) өйдөн, бил; ребёнок уже сознаёт окружающее оҕо тула-тынааҕытын хайыы-үйэ өйдеөн эрэр; больной ничего не сознаёт ыарыһах тугу да билбэт.

прил
суох. Отсутствующие ученики узнают завтра - суох үөрэнээччилэр сарсын билиэхтэрэ

многокр. от бил = 1 знать, узнавать (многих); ити дьону билитэлиибин я знаю всех этих людей.

флюгер; тыал хайысхатын флюгерынан бил = узнавать направление ветра по флюгеру.