и. д. от дьэҥкэр = 1) очищение; 2) перен. разъяснение.

и. д. от өйдөт = 1) напоминание; 2) объяснение, разъяснение, пояснение.

с. 1. (действие) тойоннооһун, быпаарыы; истолкование закона сокуону тол- * куйдаан таһаарыы; 2. (разъяснение) тойоннооһун, быпаарыы; разные истолкования одного явления биир көстүүнү араастык быпаарыы.

ж. 1. (разъяснение) быһаарыы, туспа быһаарыы; автор сделал оговорку автор быһаарыы оҥорбут; без оговорок туох да туспа быһаарыыта суох, эгилитэ-бугулута су ох; с оговоркой туспа быһааран туран; 2. (обмолвка) алҕас, алҕас этии, алҕас саҥарыы.

прил. 1. (разумный, понятливый) толкуйдаах, өйдөөх, уурастаах; толковый человек толкуйдаах киһи; 2. (ясный, понятный) киһи өйүгэр түһэр, олохтоох; толковое разъяснение киһи өйүгэр түһэр быһаарыы; 3. (содержащий объяснения) быһаарар, тылы быһаарар; толковый словарь тылы быһаарар тылдьыт.

прил. 1. эбии; дополнительная подписка на газеты хаһыакка эбии сурутуу; дополнительное разъяснение эбии быһаарыы; 2. грам. толоруу; дополнительное придаточное предложение толоруу салаа этии; # дополнительные цвета физ. эбиилик өҥнөр (спектр холбоотоххо сырдык өҥү биэрэр өҥ-нөрө).

аат.
1. Тугу эмэ дьоҥҥо көрдөрөн биэрии. ☉ Демонстрация чего-л. народу. Муода көрдөрүүтэ
△ Тугу эмэ дьон көрүүтүгэр туруоруу, ууруу. ☉ Выставлять на всеобщее обозрение
Гавриил ити бууската билигин Волгоградка саллаат албан аатын дьиэтигэр көрдөрүүгэ турар дэһэллэр. ДАЛ УуУоО
Бүтүн ордон хаалбыт статуялар музейдарга көрдөрүүгэ тураллар. КФП БАаДИ
2. Тыйаатырга испэктээги туруоруу. ☉ Показ, постановка (спектакля в театре), представление. Кылгас театральнай көрдөрүү. Бүгүҥҥү көрдөрүүгэ ким сылдьыан баҕарар?
3. Туохха эмэ ситиһии көстүүтэ. ☉ Показатель достижения в чем-л., в какой-л. области
Куоталаһыы көрдөрүүлэрэ. Спортсменнар көрдөрүүлэрэ. — Биһиги чөмпүйүөммүт көрдөрүүтэ куһаҕана суох. «Кыым»
Ойуһардаахтар көрдөрүүлэрэ үчүгэй. «ХС»
4. Ойуулаан, кэпсээн өйдөтүү, дьоҥҥо тиэрдии. ☉ Объяснение, разъяснение чего-л. людям посредством рассказа о чем-л., рисунков, описания, изображения чего-л.
Айымньы ис хоһоонун көрдөрүү кыаллыбатах. — Уус-уран литература саамай тирээн турар сүрүн соругунан сэбиэскэй кэми көрдөрүү этэ. Софр. Данилов
5. Тугу эмэ кэпсээн, быһааран туоһулааһын. ☉ Подтверждение, свидетельство чего-л.
Лаврентьева бу көрдөрүүтүн бэрэбиэркэлээтэххэ сатаныыһы. М. Попов
Билиэннэйдэр көрдөрүүлэрэ барыта сөпкө дылы. С. Ефремов
Биһигини көрдөрүү бэрдэрэ силиэдэбэтэлгэ ыҥырбыттара. СССБТ
6. Ханнык эмэ прибор тугу көрдөрөрө, ыйара. ☉ Показатели, данные (приборов)
Ыйааһын көрдөрүүтэ бачча. — Дьулустаан Семенович прибордар көрдөрүүлэрин хараҕын далыттан таһаарбат. Г. Угаров