несов. кого-что 1. (раскачивать) иэҕэҥнэт, тулхаҥнат, хамсат; салыбырат (трясти); 2. безл. салыптаҥнаа, байааттаҥнаа; его шатает из стороны в сторону кини икки өттүнэн салыптаҥныыр.

туохт.
1. Биир кэм хачайдата хамсат. ☉ Равномерно раскачивать что-л. Сылгы чыычааҕа кутуругун биэтэҥнэттэ. Амма Аччыгыйа
Толлоойук үрүксээгин биэтэҥнэппитэ. И. Федосеев
[Микиитэ] тыы тумсугар биллэҕи түһэн биэтэҥнэтэ оонньоото. Амма Аччыгыйа
2. көсп. Эппит тылгын, санааҕын саараҥнат; халбаҥнат. ☉ Колебаться, сомневаться в своем мнении, данном слове. Биэтэҥнэппэккэ быһаар. Санааҕын биэтэҥнэтэр буолумаар

1. даҕ., сөбүлээб. Уойбут-топпут, олус суон. ☉ Толстопузый, толстобрюхий
   Мин …… муус тараҕай ырҕа дьаалы тойон иннигэр үлэ көрдөөн сүгүрүйбүтүм. Эрилик Эристиин
   [Өкүүчэ] Таас Дьааҥы ырҕа баайдарыгар Таҥас сууйан аһаабыта. С. Васильев
2. аат суолт., сөбүлээб. Аһара байбыт, уойбут-топпут киһи. ☉ Толстопузый, толстобрюхий богач
   Быйыл бу ыксааммын, эһиил төлүүргэ от иэс көрдөппүппэр, …… үрдүк бэйэлээх ырҕа оҕокком сыыһын сынньан таһаарар буоллаҕа. МНН
   ♦ Ырҕа дьаама туолбут аб. — аһара барбыт, эстэр кэмэ кэлбит. ☉ соотв. дойти до точки
   Бу биэс уон сыл тухары муҥутаабыт буор түҥэтик уларыйыан сөп буолла. Кэмэ-кэрдиитэ ситтэ, ырҕа дьаама туолла. Суорун Омоллоон
   Арыт-ардыгар аһара аһаан, ырҕа дьааммыт туолан …… ынаҕар истэммиппит, өтөҕөр түөстэммиппит иннигэр, түҥ өрдөөҕү үйэлэртэн түөрэхпит олорбутун, төлкөбүт түстэммитин төрүт умнуо суохтаахпыт. «ХС»
   ср. др.-тюрк. ырҕа ‘раскачивать, трясти’, казах. ырҕа ‘качать, покачивать’

туохт.
1. Тугу эмэ өрөтаҥнары сиксийэн, илгиэлээн хамсат, сахсаҥнат. ☉ Толчками, рывками шевелить, двигать что-л. сверху вниз или из стороны в сторону, трясти, встряхивать, ворошить. Оту сахсый. Таҥаһы сахсый
□ Харытыан, оргууй аҕай туран, икки тобугун тэбэннэ, сонун ылан сахсыйда. Л. Попов
Көр эрэ, бу саһылы хараҥаҕа сахсыйдахха, түүтүттэн уот сандаарыҥныыра, ол иһин уоттаах саһыл диэн сурах тарҕаммыта. Болот Боотур
[Малатыылка] тимир биилкэ тарбахтарынан [бурдук] отун сахсыйан таһааран өрөһөлөөтө. М. Доҕордуурап
Силлиэ иһиирэ-иһиирэ хаары өрө бурҕачытар, иинэҕэс бэстэри уонна бэрдьигэстэри арааһынайдаан сахсыйар, эрийэр-мускуйар. С. Никифоров
2. Тугу эмэ көрдөөн биир-биир ылыталаан ыһыталаан көр, хостотолоо. ☉ Перебирать, ворошить что-л. в поисках чего-л.
Маҥнай Кузьма Петрович малын-салын былдьыахтара, онтон эн биһикки курдуктар бөхпүтүн-сахпытын сахсыйыахтара, тугу сөбүлүү көрбүттэрин барытын былдьаан ылыахтара. Н. Якутскай
Хоппотун тиэрэ сахсыйда, …… туох баар долбууру барытын кэрийдэ да, [бүтээнсийэтин] булбата. Күндэ
Биһилэҕин ылаары ампаарга тахсыбыта, сундуугун малын сахсыйбыта уонна кыракый туос ыаҕайачааны тутан ылбыта. «Кыым»
3. Айанныыр кэмҥэ олорон иһэр киһини өрүтэ быраҕаттаа, хамсат. ☉ Подбрасывать, раскачивать кого-что-л. при езде, трясти
Көнө суоллар, токур суоллар Сахсыйаллар, сылаталлар, Куйаас буолар, дьыбар буолар, Суоппар син биир тулуйар. И. Гоголев
Пьер ата адъютант атын кыайан сиппэт уонна биир тэҥ нэксиэтинэн сахсыйар. Л. Толстой (тылб.)
△ Тугу эмэ тутан, сүгэн иһэн хаамаргар улаханнык хамсат, биэтэҥнэт. ☉ Трясти, встряхивать, потряхивать кого-что-л. при ходьбе, неся на руках или на спине
Сүүрэн иһэн өйдөөн кээлтим саһылларым оҕолорун өрөтаҥнары сахсыйан ахан эрэр эбиппин. Суорун Омоллоон
4. кэпс. Киһини тугунан эмэ буруйдаан, илиилээн илгиэлээ, уолуктаан сиксий. ☉ Трясти кого-л., схватив за грудки, за волосы и т. п., задать тряску кому-л.
Өлөөрү сытар саллааты өрөтаҥнары сахсыйа сылдьан ону-маны доппуруостаабыттарыгар, сирэйэ көҕөрөн, уҥан барда. Эрилик Эристиин
Байбааскы сарылыыр саҥата иһилиннэ …… Гордей сахсыйан биэрдэ быһыылаах. Болот Боотур
[Лариса:] Оо, абам эбит! Уол оҕо эбитим буоллар, мин кинини түөһүттэн ылан үчүгэй аҕайдык сахсыйан биэриэх этим. Н. Туобулаахап
Ааныс, бэйиккэй, кэтэҕиҥ аһыттан сахсыйарым, буоргун-сыыскын тэбиирим буолуо! А. Сыромятникова
ср. бур. һагшуур ‘решето’, һагшаха ‘сеять, просеивать’