несов. см. расправить.

сов. что 1. (выпрямить, расправить) көннөр; 2. (устранить недостатки, исправить) көннөр, тупсар; выправить положение балаһыанньаны көннөр; выправить корректуру корректураны көннөр.

сов. 1. кого-что тарҕат (отпустить); ыс, ыһан кэбис (расформировать); распустить комиссию комиссия ны ыс; 2. что (развязать, расправить) ыыт, ыытан биэр, өһүл; сүөр; распустить волосы баттаххын өһүл; распустить пояс кургун ыытан биэр; распустить паруса баарыстары тарт; 3. что (вязание) өһүл; распустить чулок чулку ну өһүл; 4. кого, разг. (ослабить дисциплину) көҥүл ыыт; 5. что, разг. (рассказать многим) ыыт, тарҕат; распустить слух сурахта ыыт.

сов. 1. что (свёрнутое, скатанное, сложенное) тэнит, арый; развернуть газету хаһыаты тэнит; 2. кого-что (завёрнутое) өһүл, сүөр; развернуть покупку атыылаһыы-гын өһүл; 3. что (выпрямить, расправить) дарат, көннөр; развернуть плечи санныгын дарат; 4. что, воен. (по линии фронта) тэнит, кэккэлэт; 5. что, перен. (проявить в полной мере) толору тэнит, толору тутун; 6. что, перен. (организовать в широких размерах) тэнит, тэнитэн ыыт; 7. что (заставить сделать поворот) эргилиннэр; развернуть танк танканы эргилиннэр.

1) раскладывать, расстилать; разворачивать; муостаҕа көбүөрү тэнит= расстелить на полу ковёр; атыыласпыт малгын тэнитэн көрдөр разверни свою покупку; 2) натягивать; өтүүнү тэнит = натянуть верёвку; 3) перен. разг. увеличивать, умножать; размножать; ыччат сүөһүнү тэнит = увеличить поголовье молодняка; 4) перен. развёртывать, разворачивать что-л.; социалистически көҕүтүһүүнү киэҥник тэнитиэххэ шире развернуть социалистическое соревнование # сүһүөххүн тэнит = идти далеко пешком (букв. расправить свой суставы); тириигин тэнит = размяться (напряжённой физической работой).

с. 1. кынат; махать крыльями кынат-таргынан сапсын; 2. ав., тех. кынат; салбах (лопасть); левое крыло самолёта самолёт хаҥас кыната; правое крыло автомашины автомобиль уҥа кыната; крылья пароходного винта борокуот биинтэтин салбахтара; 3. (пристройка) кынат, өттүк; жить в левом крыле здания дьиэ хаҥас кынатыгар олор; 4. полит, кынат, бөлөх; # подрезать крылья кому-л. кынатын сарбый (кыаҕын быс); расправить крылья санныгын дарат (кыаххын, күүскүн толору туһанан үлэлээ, оҥор).

туохт.
1. Кынаккын атыччы соҕус тутуллубут кыптыый курдук тутун (көтөрдөр тустарынан). ☉ Развести, расправить крылья ножницами, как разведенные ножницы (о птицах)
Холууп кынатын кыптыыйдаан, улуу куйаартан таҥнары тэлээрэн түһэн иһэр курдуга. М. Доҕордуурап
Күн Толомон Ньургустай бухатыыр Кыталык кыыл буолла да, Кынатынан кыптыыйдаан, Тааһы бырахпыт курдук Таҥнары сурулаата. ТТИГ КХКК
Кэннилэриттэн мээчиги бырахпыт курдук мохсоҕол кыыл кынатын кыптыыйдаабытынан эккирэтэн иһэр. «Кыым»
2. спорт. Партерга сытар утарылаһааччыгын аҥаар атаххынан олуйан, хатыйан баран, сыҥааҕыттан ылан тиэрэ эргит (тустуу албаһын көрүҥэ). ☉ Делать «ножницы» (прием вольной борьбы, направленный на то, чтобы лежащего на ковре противника перевернуть на лопатки)
Партерга илиитинэн-атаҕынан кэдэрги тардан, кыптыыйдаан баччыктыыр. ПП ОА
Толя …… түөрт атах буола түспүт Гришаны хаҥас атаҕын кыпчыйан, кыптыыйдаабытынан барда. «ХС»