несов. см. вырастить.

побуд. от торолуй= 1) растить, воспитывать кого-л. (до возмужалости); 2) откармливать.

сов. кого-что, прям., перен. үүннэр, улаатымнар, иитэн таһаар; вырастить детей оҕолору улаатыннар; вырастить новые кадры саҥа кадрдары үүннэр.

1) растить, выращивать; торбосторун үчүгэйдик улаатыннарбыт она вырастила хороших телят; 2) увеличивать; ыһыы сирин улаатыннар = увеличить посевные площади; 3) неодобр, возвеличивать, превозносить, перехваливать; олус улаатыннарыма эрэ! смотри, не перехвали его!

I 1) воспитывать, растить; оҕону иит = воспитывать ребёнка; 2) разводить, держать (домашних животных, нек-рых пушных зверей, птиц); сүөһүнү иит = разводить скот.
II 1) заряжать (огнестрельное оружие); сааны иит = зарядить ружьё; 2) настораживать пасть (звероловное приспособление); ставить петли; куобах ороҕор туһах иит = ставить петли на заячьей тропе.

сов. 1. кого (вырастить) бүөбэйдээн үөскэт, иит, улаатыннар; 2. что, перен. искэр иит, сүрэххэр иҥэрэн сырыт; взлелеять надежду искэр эрэмньитэ иит.

сов., воспитывать несов. 1. кого (вырастить-) иит, иитэн таһаар; 2. что (привить) иит; воспитать в детях привычку к труду оҕолорго үлэҕэ үөрүйэхтэ иит.

сов. 1. кого ыарыылаан үтүөрт; | выходить больного ребёнка ыарыһах оҕону ыарыылаан үтүөрт; 2. кого-что (воспитать, вырастить) бүебэйдээн иит, улаатыннар.

1. улаат диэнтэн дьаһ. туһ. Оҕо шары үрэн өссө улаатыннарда
   □ Хас харах аайы туораах ахсаанын иккилии төгүл улаатыннаран иһиҥ. Суорун Омоллоон
   Киһини Сэбиэт сирэ ситигирдик Халлааҥҥа тиийэ улаатыннарда. Эллэй
   Соҕотох идэтэ даҕаны кыыс суолтатын холкуостаах хараҕар улаатыннарар. Н. Заболоцкай. Хомус тыаһын улаатыннарарга үгүс сырам барбыта. ЧАИ СБМИ
2. Кими, тугу эмэ иитэн, көрөн-харайан, бүөбэйдээн, улахан оҥор. ☉ Растить, воспитывать, выращивать (ребёнка, животных). Торбосторун үчүгэйдик көрөн улаатыннарбыт
   □ [Дьаакып:] Ити Айах Дьаакып, харчы булумуна, оҕотун сүрэхтэппэккэ улаатыннаран эрэр. А. Софронов
   Ытыҥ оҕолоро манна сытыахтара. Улаатыннараммыт, хоту барар экспедицияларга бэлэхтиэхпит. Амма Аччыгыйа
   Онтон ыла кини кэргэннэмэтэҕэ, оҕотун бэйэтэ көрөнистэн улаатыннарбыта. С. Никифоров
3. кэпс. Кими, тугу эмэ күүркэт, аһара хайҕаа, омуннаа. ☉ Возвеличивать, превозносить кого-что-л.. Куттаҕас алдьархайы улаатыннарар (өс хоһ.)
   ◊ Улаатыннарар таас көр таас I
   Японияҕа оҥоһуллубут кып-кыра кинигэни улаатыннарар тааһынан эрэ ааҕыахха сөп. ДьДьДь

туохт.
1. Туохтан эмэ төрүөттэнэн баар буол. ☉ Появиться, возникнуть в результате чего-л., происходить от чего-л.
Мундууруйа, Солууруйа, Буһаарыйа, Собооруйа, Хоспооруйа, Кистээрийэ. Бу хоһоон чабырҕах ис хоһоонун кубулдьутан этииттэн үөскүүрүн көрдөрөр. Саха фольк. Ырыа туохтан үөскүүрүй? Ырыа үөскүүр үөрүүттэн, Биитэр ааспат абаттан, Биитэр өлөр мөккүөртэн, Биитэр улуу тапталтан, Куулаттарыы муҥуттан. С. Данилов
Билигин манна Кэмпэндээйи диэн бөдөҥ оробуочай бөһүөлэк үөскээтэ. Туус собуота тутулунна. И. Данилов
Олоҥхо олох былыр үөскээбитэ. Өбүгэлэрбит урукку олорон ааспыт олохторун кэрэһитэ. Эрчимэн
2. Төрөө, ууһаа. ☉ Плодиться, размножаться
Ити дьыл куобах мэнээҕэ дохсуннук үөскээн турар этэ, эмиһэ да бэрт этэ. Эрилик Эристиин
Быйыл тыа булда, ордук тииҥ, бэркэ үөскээбит. Софр. Данилов
Үлэһит муҥутаан Мойуор биир ынахтааҕар отун салаасканан таһан аһатара. Ынаҕа үөскээн син хас да сүөһүлэммиттэр. «ХС»
3. Кимтэн, хантан эрэ төрүттээх буол, ханна эмэ олорон улаат. ☉ Происходить от кого-л., быть родом откуда-л., расти, вырастать где-л. Дьэ, бу, биэбэкэйим, мин этэр тылбын өйдүөн истэн тур эрэ! Эн биһикки биир ийэттэн-аҕаттан айыллан үөскээн төрүөбүппүт этэ. Ньургун Боотур
Биһиги оҕо эрдэхпититтэн бииргэ үөскээбит кэриэтэ доҕордуу дьон быһыытынан, үөрэ-көтө көрүстүбүт. А. Бэрияк
Оҕолор ыраах үрэх баһыгар үөскээбиттэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
ср. др.-тюрк., тюрк. өс ‘расти’, тув. өскэлэ ‘расти’, хак. өскир ‘вырастить, прорастить’, монг. өсгөх ‘растить, размножать’