сов. 1. тылла эт, кэнеэт; 2. за кого-что, против кого-чего тылла эт; высказаться за резолюцию резолюцияны өйеөн тылла эт.

бөлөхтөө диэнтэн хай. аата. Ленинскэй резолюция …… бары партийнай тэрилтэлэри партия биир сомоҕотун сыламтата суох бөҕөргөтөргө, фракционность уонна бөлөхтөһүү ханнык баҕарар күөрэйиилэригэр быһаарыылаах харданы биэрэргэ эбээһинэстиир. «Ленин с.»

сов. с чем билис; ознакомиться с резолюцией уурааҕы кытта билис.

несов., выработать сов. что 1. (изготовить) оҥорон таһаар; 2. перен. (составить) оҥорон таһаар, оҥор; выработать резолюцию резолюцияны оҥор; 3. (добиться тренировкой, работой над чем-л.) үөрэн; выработать выдержку тулуурга үөрэн; выработать хороший стиль үчүгэй стильгэ үөрэн; 4. (заработать) үлэлээн ыл, өлөр; она выработала семьсот трудодней кини сэттэ сүүс үлэ күнүн өлөрдө; 5. горн, бараа, чордоо (сиртэн хостонор баайы).

1. көҕүтүс диэнтэн хай. аата. Онно …… үтүрүһүү, сүпсүөн, кыһытыһыы, көҕүтүһүү. Н. Габышев
   Киин кэмитиэт резолюцията араас литературнай сүүрээннэр истэригэр айар үлэнэн көҕүтүһүү көҥүл буолуохтааҕын ыйбыта. ССЛИО
2. Туохха эмэ куоталаһыы. ☉ Состязание, соперничество, соревнование в чем-л. [Уйбаан:] Биригээдэлэр көҕүтүһүүлэрин бэрэбиэркэлэтэн истиэнэҕэ саайан иһиҥ. Амма Аччыгыйа
   Ыһыахха кэлбит аһастаах дьоннор көҕүтүһүүлэрэ буолар эбит. АВФ ЫХТС

ж. 1. (действие) формулиров-калааһын, чопчулаан этии; 2. (сформулированная мысль) формулировка, чопчулааһын; новая формулировка резолюции уураах саҥа формулировката.

ж. I. (исправление) көннөрүү; 2. (восстановление здоровья) көнүү, үтүөрүү; пойти на поправку үтүөрэргэ бар; 3. (дополнение, замечание) көннерүү; поправка к резолюции уураахха көннөрүү.

с. 1. эбии, толоруу; дополнение к резолюции уураахха эбии; в дополнение к чему-л. туохха эмэ эбии; 2. грам. толоруу; прямое дополнение көнө толоруу; косвенное дополнение ойоҕос толоруу.

1. аат., кэпс. Элбэх тыл, мээнэ элбэхтик саҥарыы, дойҕох. ☉ Бессодержательная долгая речь, пустые слова
   Дьэ ити көхсүн этиттэр эрэ тохтообот хотун буолуо. Икки хас чаастаах лахсыыр саҕаланна быһыылаах. Амма Ач чыгыйа. [Терентий:] Манна үлэ, оттон онно муҥура биллибэт кэпсэтии лахсыыра. Пьесалар-1956. Маас са лахсыыртан уонна резолюциялартан хал буолан хаалла, онон быыбарга аанньа кыттыбат, быыбары аахай бат буолла. В. Ленин (тылб.)
   △ Олоҕо суох мээнэ тыл, мээнэни саҥарыы. ☉ Бессмыслица, вздор, болтовня
   Аҕам оҕонньор: «Ити эмээхсин лахсыырын истимэ, эр киһи, эр бэрдэ буоллаҕыҥ, саҥата-иҥэтэ суох ыстанан хаал», — диэтэ. Ф. Софронов
   «Ээ, ити барыта сымыйа лахсыыр!» — Лариса өһүргэнэн эһиэхэйдэннэ. В. Яковлев
   Ээ, устурууксуйа диэн! Ол бүрүкүрээттэр лахсыырдара. Кинилэр хаһан хонууга үлэлээннэр ону билиэхтэрэй? Тумарча
2. даҕ. суолт. Этиигэ сыстыы ситиминэн быһаарыы буоллаҕына: мээнэ элбэх тыллаах, элбэх саҥалаах, дойҕохтоох. ☉ В позиции примыкающего определения: многословный, бессодержательный, вздорный (напр., о речи); любящий много говорить, болтливый
   Лахсыыр кэпсээн. Лахсыыр киһи.  Ити кини акаары уонна аһаҕас лахсыыр киһи эбээт. Н. Островскай (тылб.)
   ♦ Куба лахсыыр тойук (тыл) фольк. — элбэх саҥа, күүгээн. ☉ Шумный разговор, гомон
   «Дьэ, хайдах гынабыт, сүүс-сүүспүтүттэн аалсыһан, сүбэлэһэн көрүөҕүҥ дуу?!» — дэсиһэн ол улуу дуолаттар, маргыар бөҕөнү түһэрэн, куба лахсыыр тойугун туойбутунан барбыттар. Д. Апросимов. Кус-хаас лахсыыра кэпс. — туора киһи сатаан ыпсыытын булан өйдөөбөт уһун кэпсэтиитэ, балкыһыыта. ☉ Долгая невра зумительная речь (или разговор).
   ср. туркм. лакгы ‘болтун, пустомеля, пустослов; болтливый’

сов. 1. кого-что (взять, получить) ыл, тут; принять пакет бакыаты тут; 2. кого (включить в состав) ыл; принять на работу үлэҕэ ыл; 3. кого (для беседы, переговоров) приёмнаа, сырытыннар, киллэрэ сырыт; принять делегацию делегацияны сырытыннар; 4. кого (больного) приёмнаа, кер; 5. что (утвердить) ылын; принять резолюцию уураахта ылын; 6. что (воспринять) ыл, ылын; принять к сведению сведениеҕэ ыл; принять чей-л. совет кия эмэ сүбэтин ылын; 7. что (совершить какое-л. действие) ыл, кытын, буол (туохта эмэ оҥор, туох эмэ буол); принять участие кытын; принять меры дьаһалла ыл; 8. что, чего (выпить) ис; принять лекарство эмтэ ис; 9. за кого-что (признать, счесть) оҥоһун, ылын, дии санаа; принять что-л. за правило тугу эмэ быраабыла оҥоһун; принять за знакомого билэр киһим дии санаа; 10. что (прослушать, записать) ыл, тут; принять сигнал сигналла ыл; принять телеграмму телеграммата ыл; 11. кого (при родах) көтөх, төрөт; # принять бой охсуһууга киирсис, сэриилэс; принять в штыки муоскар түһэр (өһүөмньүлээ, утарылас).