рубанок; кынаттаах устуруус двуручный рубанок, медведка; кэлтэгэй устуруус вид рубанка; суолкай устуруус двойной рубанок, шлйфтик.

строгать рубанком; хаптаһыны устуруустаа = строгать доску рубанком.

аат., түөлбэ. Суолах устурууһа. ☉ Узкий рубанок для выстругивания жёлоба на доске, фальцгобель.

доска; хаптаһыны устуруустаа= обстрогать доску рубанком.

аат. Мас холуокка иһигэр чараас сытыы тимирдээх, маһы кыһарга туттуллар уһанар тэрил. ☉ Рубанок
Оннооҕор дьиэҕэ биир түннүккэ саҥа арааманы уурдаххына, дьиэни хотоҕоһунан устуруус көөбүлэ тахсар. С. Васильев
Микиитэ Уйбаанабыс, устурууһун тимирин таһаараары, аҥаар хараҕын быһа симэн кыҥыы-кыҥыы, кэтэҕиттэн саайан чапчыйар. Д. Таас
Устуруус тимирин көннөрү ньыманан сөп буолар иҥнэри гына дэхситик сытыылыырга сатабыл уонна уопут наада. ДьХ
◊ Кынаттаах устуруус — икки өттүнэн тутаахтаах устуруус (икки киһи тутарыгар аналлаах). ☉ Двуручный рубанок, медведка
Киһим хонноҕун анныгар кынаттаах устурууһу кыбыммыт, илиитигэр сүгэни туппут. Н. Неустроев
русск., диал. струж, рубанок

ж. 1. (основа инструментов) у к, мас, олох; колодка рубанка устуруус маһа; 2. (сапожная) киэп, холуокка.

аат. Тугу эмэ хоруйарга, кыһыйарга аналлаах сүгэлии быһыылаах, ук устатынан туруору олордуллар тимир тэрил. ☉ Железный скребок в виде лопаты
Улам-улам сыл аайы бурдугу ыһар буолбуттар да, барыта өргө дылы хоруурунан хоруйан ыһаллара үһү. Саха фольк. Дулҕаны мас хоруудаларга сытыы биилээх хоруурунан туран эрэн кырбаан курдурҕаталлар, сүгэнэн кырбыырдааҕар ордук эбит. «ХС»
ср. п.-монг. харуҕур ‘рубанок’

сов. что 1. (обстрогать, сделать гладким, строгая) устуруустаа; отстрогать доску хаптаһыны устуруустаа; 2. (снять рубанком) устуруустаа, устуруустаан ыл, кыс; нужно отстрогать ещё на пять сантиметров өссө биэс сантиметры устуруустаан ыл; 3. и без доп., разг. (кончить строгать) устуруустаан бүт.

возвр.-страд. от тэҥнээ = 1) выравниваться, подравниваться; быть выровненным; суол оллура-боллура тракторынан тэҥнэммит дорогу выровняли трактором; устурууһа да суох буоллар , үрдэ тэҥнэммит баар үһү загадка есть поверхность, выровненная без рубанка (муус лёд); 2) разг. считаться кем-л., каким-л., быть на каком-л. счету; кини биһиэхэ үчүгэй үлэһиккэ тэҥнэнэр он считается у нас хорошим работником.

аат.
1. Хоруобуйа аннынан, аан, түннүк үрдүнэн оҥоһуллар, сабырыйан эбэтэр лоппойон турар оҥоһук. ☉ Выступ в верхней части здания, над дверью, окном, карниз
Дьиэ түннүктэрэ, нэлииһинньиктэрэ, кэрэниистэрэ маҥан уонна от күөҕэ кырааскалаахтар. «ХС»
Уһуктан кэлбитим, оҕом мин хонноҕум анныгар киирэн, дьиэ кырыысатын кэрэнииһин анныгар хорҕойбут барабыай чыычаах курдук, оргууйдук тыынан бурдургуу сытара. М. Шолохов (тылб.)
2. Түннүк сабыытын ыйыыр мас, тимир. ☉ Поперечина над окном для штор, занавесок, карниз. Маҕаһыыҥҥа кэрэниис атыыланар
3. Кэрдиис-кэрдиис эбэтэр кирилиэс курдук оҥоһуулаах оһуор ойуу. ☉ Узоры в виде выступов или лесенок
Тамылҕаннаах иһит Тардыллыбыт, Кэрэниистээх иһит Кэккэлэспит. П. Ойуунускай
Кэрэниис ойуулаах Сэттэ ситэ сэргэни Кэккэлэччи аспыттар. П. Ядрихинскай
Чүөмпэттэн чүөмпэҕэ ситимнэһэн уу, кэрэниис ойуу курдук, дьэрэлийэ уһунна. М. Доҕордуурап
4. фольк. Үөһээ Дьылҕа тойон бухатыырдар дьылҕаларын быһаарар таас остуолбатыгар баар суруйар миэстэтэ. ☉ В Верхнем мире у Дьылга Тойона (Божество Судьбы) место на каменном столбе, где кровью прописывается судьба богатырей
Түөрт уһуктаах, аҕыс кырыылаах чэркил таас остуолбаҕа «Бастыҥ бухатыыр буоллун!» — диэн үөһээ кэрэниискэ субай хаанынан суруйбуттара үһү. Ньургун Боотур
5. Кирилиэстии үөһэ тахсан иһэр, эбэтэр кэрдиис курдук буолан көстөр сир, хайа, хотоол эҥин. ☉ Волнообразный или ступенчатый вид чего-л. (напр., гор, возвышенностей)
Бурхалей сэндэҥэ соҕус бэс чагда быыһынан, кырдьаҕас киһи сүүһүн курдук кэрэниистэрдээх хайа үрдүк чабырҕайын үрдүттэн өҥөс гына түстэ. Эрилик Эристиин
Эдэр киһи, хаамыый күүскэ, Дабай үрдүк кэрэниискэ. БАИ Х
Хас хос таас быллаардары, Хас кэрэниис хотооллору …… Хаана уордаах күрүлгэнин Хайа тыыран туораатылар. ҮӨЫ
△ Модьоҕо, суол модьоҕото. ☉ Закраины дороги
Бу мөхсөр долгуммут диэхтээн, Оҕобут оонньуута буоллаҕа. Кэрэниис-кэрэниис кирдиэхтээн, Килбэйэн, дьэҥкэрэн ыллаҕа. С. Тимофеев
Бу хайа анараа өттүгэр, ыллык суол муораттан сүүрбэ миэтэрэ үрдүгүнэн хайа быарынан барар. Ол устун көнөтүк барар суол кэрэнииһэ синньигэс буолан — кутталлаах. В. Арсеньев (тылб.)
6. эргэр. Уустук оһуор анньарга аналлаах тимирдээх устуруус. ☉ Фигурный, уступчатый рубанок для изготовления сложных деталей (напр., карнизов), калевка. Кэрэнииһин тимирин сытыылаата