сабля || сабельный; сытыы саабыла острая сабля; саабыла суола сабельный рубец.

застарелая опухоль; след, рубец от глубокой травмы (кот-рый постоянно побаливает).

туохт. Үтүөр, ос, оһон чэр буол (дириҥ баас оһон чэр буолуутун этэргэ). ☉ Заживать, превращаться в рубец (о ране). Бааһа бутчуйа оспут

1) рубец (отдел желудка у жвачных животных); ынах ханна коровий рубец; 2) перен. разг. живот (человека); ханным сааҕынан да баттыам (если не силой, то) своей тяжестью возьму (говорится, напр. о борцах, выступающих в разных весовых категориях); муҥур ханнынан буору хоруйар погов. пашет землю своим брюхом (говорится о лежебоке, здоровяке-бездельнике).

туохт. Өлөрүллүбүт сүөһү иһин бүтүннүү ылан ханныга ыга суулаан тоҥор. ☉ Плотно заворачивать в рубец и замораживать в таком виде внутренности забитой скотины
Былыргы курдук [идэһэ] иһин симиилээбэтэхтэрэ — эккэ былаан сиэбитинэн барыахтара. Далан

аат. Ынах сүөһү куртаҕын саамай улахан салаата. ☉ Большой отдел желудка крупного рогатого скота, рубец
Улахан кыыстара ийэтигэр ис ырытыһа сылдьан, харын итирин биир чохоону толору муста. А. Софронов
Хомолто үгэнигэр бэрт чэпчэкитик көстүбүт ынаҕы сүүскэ биэрдилэр, сүлэ оҕустулар, ханнын оруу тардан, атахтарын аннынан хаһыйдылар. Амма Аччыгыйа

1) прям., перен. место; оннуттан хамсаабата он не сдвинулся с места; бугул онно след от копны; баас онно рубец, шрам; отуу онно а) кострище; б) след от шалаша; оннугар хааллар= а) оставить на месте; б) оставить без изменений; оннун буллар найди для него (подходящее) место; барыта орун оннугар всё стало на свой места; (олохтоох) оннун булбат он не находит себе места; онно оҥойбут он исчез (букв. его место зияет); 2) см. орон 1; орунум түннүк анныгар турар моя кровать стоит у окна; 3) см. орон 2; орунун оҥостон сытта он постелил себе постель и улёгся.

аат. Эргэрбит, кытааппыт үтүөрэн биэрбэт искэн; мэлдьи ыалдьа сылдьар ситэ оспотох дириҥ баас чэрэ. ☉ Застарелая опухоль; след, рубец от глубокой раны (к-рый постоянно побаливает). Бэргэ буол
□ Таастыйан, кытаатан бэргэ буолан хаалбыт. ПЭК СЯЯ
Үөһээ үлүскэннээх халлааҥҥа илиэһэй бииһигэр баһылык буолбут илбистээх кырыа тыыннаах, бэлэһин төрдүгэр бэс кытыйа саҕа сиикэй бэргэ урдаах, уолуйан уһуктар Улуутуйар Улуу Суорун тойону кытта уруурҕастахха сөп буолсу. П. Ойуунускай
[Сабырыкы] эмин харыстаныытын кыайбакка, хаҥас таныытын аттынан үөһээ уоһугар түү мээчик саҕа эт бэргэлээх. Күннүк Уурастыырап
◊ Эт бэргэ харах — кытаран көстөр үрүҥнээх, уу-хаар баспыт, чэмэлкэйэ суох харах (үксүгэр ойуун, олоҥхо абааһыларын ойуулуурга тут-лар). ☉ Красноватые, воспаленные глаза (в олонхо: обычно о глазах шаманов, злых духов и племени абаасы)
Хайа хайдыбытын курдук хаспахтаах Хааннаах сиикэй эт бэргэ хараҕынан Буспатах мунду миинин курдук Буордааҕынан бурулуччу көрөн кэбистэ. П. Ойуунускай
[Дүҥүр] ыҥыртыыра эт бэргэ Харахтаах абааһылары Иһиллэрэ энэлгэн Ыалдьыттаабыт ыалын аайы. И. Гоголев

туохт. Үтүөрэн, чэр буол, чэргэ кубулуй (сиикэй бааһы этэргэ). ☉ Заживать, образуя рубец, зарубцовываться
Сэмэн Владимиров төһө да атаҕын бааһа халымырын иһин, …… хаана тымырынан аанньа эргийбэтиттэн, бааһа түргэнник оһон биэрбэтэҕэ, эмтэрийбит уҥуоҕа кыайан чэрдийбэтэҕэ. Н. Якутскай
Кыранаата оскуолкалара көхсүн тырыта сүүрбүтэ чэрдийэ оспуттара ала бэлиэтик килэрийэн көһүннэ. М. Доҕордуурап
Хоонньоспут түүннэригэр эр киһи кэргэнин этигэр чэрдийэ оспут баас оннун көрбүт. С. Курилов (тылб.)
2. Туох эмэ аалыытыттан халыҥаа, чэрдээх буол (киһи, кыыл-сүөһү тириитин этэргэ). ☉ Быть натёртым до мозолей, намозолиться (напр., о коже человека или животного)
[Татыйаас] Айааны көрсө түстэр эрэ, мэлдьи ол тураах атаҕыныы хараара чэрдийбит атахтаах уолчааны санаан кэлэрэ. Софр. Данилов
Кыраабыл угугар ытыһын тириитэ хабыллан бүппүтэ, билигин муос курдук чэрдийэн хаалла. Н. Якутскай
Батараактар, дьадаҥылар бука бары биир санаанан …… чэрдийбит илиилэрин өрө уунаннар, дьиэ иһэ адаарыйа түстэ. А. Бэрияк

1. 1. сим I диэнтэн хай. аата. Сиилэһи симиини былассаакка ортотуттан саҕаланыахтаах. «ХС»
      Сиилэс маассатын сахсархайдык симииттэн үүнээйилэр быыстарыгар элбэх салгын баар буоллаҕына оһоҕос палочкалара үгүстүк үөскүүллэр. САС
2. Өлөрүллүбүт сүөһү иһин бэйэтин ханныгар симэн тоҥоруллубута. ☉ Внутренности забитой скотины, набитые в рубец и замороженные в таком виде
   «Арай иһиттэн ордорон, бэрситэлиэх бэйэм буоллаҕа, ол кэриэтэ симиим аччыгый буоллун», — дии саныы олордо. А. Софронов
3. даҕ. суолт. Ыга хааламмыт, симиллибит. ☉ Плотно набитый
   Холбуйата бүтүннүү симии арыы быһыылаах. Суорун Омоллоон
   Хаҥас диэки ойуур саҕатыгар симии титиик, чардааттаах киһи уҥуоҕун саҕа буолан, харааран көстөр. М. Доҕордуурап
   Индеецтэр симии буор эркиннээх, соломо сабыылаах дьиэлэргэ олороллор. КВА МГ
   ◊ Симии олбуор — суолахтаах баҕаналар икки ардыларыгар сонос мастары сытыары симэн оҥорбут соппулуот. ☉ Забор из жердей, горизонтально уложенных между столбами с жёлобом
   [Миронов] баланыысса симии олбуорун иһигэр киирдэ. М. Доҕордуурап
   Оҕонньор …… мончууктарын бөҕө-таҕа симии олбуору кыйа …… кэчигирэтэн кэбистэ. Н. Босиков
   Кытыыга симии олбуор дуома баарыгар сыыллан тахсыбытым. «ЭК». Симии оһох — мас киэпкэ туойунан симэн оҥоһуллубут көмүлүөк оһох. ☉ Глинобитный камелёк (сделанный путём заливки глины в деревянную форму)
   Балаҕаҥҥа сылаас уоттаах симии оһох уонна кэрэ кэпсээннээх Даарыйа эмээхсин саамай наадалаахтар, кинилэрэ суох сатаммат. Амма Аччыгыйа
   Симии оһох сүрэҕэлдьээбит курдук таһыргыы умайар. И. Гоголев
   Симии оһоҕу саҥа сыбаан тигинэччи оттубуттара. «ХС»