1) делать; ыскаабы оҥор = сделать шкаф; орон оҥор = приготовить постель; испииһэги оҥор = составить список; сири оҥор = возделать поле; саҥа оҥор = переделывать; 2) заниматься чём-л.; совершать что-л.; зарядката оҥор= сделать зарядку; бэрэбээскитэ оҥор= сделать перевязку; сыыһаны оҥор = сделать ошибку; эн тугу оҥордуҥ? что ты сделал?; 3) поступать, действовать (каким-л. образом); буруйу оҥор= совершить преступление; үтүөтэ оҥор = а) делать добро; б) делать одолжение; айыыны оҥор = грешить, совершать грех; забастовка оҥор= организовать забастовку; 4) обращать, превращать в кого-что-л.; кулут оҥор = превратить в раба; хоруо, күл оҥор = превратить в руины (букв. в уголь и пепел); 5) готовить, стряпать; үүтүнэн иэдьэгэйи оҥор = приготовить творог из молока; 6) разг. думать, полагать, считать; мин кинини сөбүлүө оҥоробун я полагаю, что он согласится # оҥоруутун оҥор = проучить.

аат. Көс олохтоох дьон ураһаланан олорон ааспыт сирдэрэ. ☉ Место стоянки, стойбище кочевников
Сурт кэриэстээх, өтөх төҥүргэстээх (өс хоһ.). Аҕам кэпсиир этэ — онно [үрүҥ хайаҕа] үс иччитэх ураһа баар. Былыр уоспаҕа өлбүт дьон сурда. Н. Габышев
Оо, буллум дьэ сурпун, халыҥ сис үөһүттэн, Олорон ааспыт ол быданнаах бэлиэттэн. «ХС»
Хоту дойду дьоно суртартан дьиэҕэ көспүттэрэ, бөһүөлэктэргэ түмсүбүттэрэ өр буолла. КН ТДь
♦ Сурда суох утуй — кытаанахтык утуй. ☉ Спать беспробудным сном
Кыыс сурда суох утуйа сытар. Айталын
Булчуттар үлэлэрин үмүрүтэн, нус-хас чэйдээн, баҕалара ханан, түһээн да көрбөккө, сурда суох утуйдулар. Н. Борисов
Доҕорум мас ороҥҥо чубуку, кыыл таба тириитин үрдүгэр дьэ, киһилии тыылла тэбэн, иттэннэри түһэн сурда суох утуйда. «ХС»
ср. ДТС йурт ‘дом, владение, место жительства; руины, развалины’, тат. йорт ‘дом; двор, усадьба’, тув. чурт ‘жилище, кочевье; страна’, уйг. журт ‘страна; родина; дом, здание’

аат.
1. Туох эрэ алдьатыллыбыта, күөрэ-лаҥкы быраҕыллыбыта, ыһыллыбыта-бураллыбыта. ☉ Что-л. разрушенное, разломанное, раскиданное в беспорядке
Уйбаан сиһилии эргим-ургум көрүтэлээбитэ: тимир көлүөһэ, хампарыйбыт куусап, араас алдьаммыт сэпсэбиргэл бөҕө урусхал буолан, күөрэлаҥкы түһэн сыталлар. Р. Кулаковскай
[Эһэ] пиэрмэни чүүччэйбит, түннүктэри урусхал оҥорбут, тары түҥнэри көппүт. И. Федосеев
2. Тутуу, дьиэ-уот, сэп-сэбиргэл сэмнэх, күөдэл-таһаа буолбута (хол., сэрии кэмигэр). ☉ Развалины, руины (напр., во время войны)
Уһун суолу субуйа алдьаммыт тааҥкалар, урусхал буолбут бобуоскалар, умайбыт массыыналар сыталлара. А. Бэрияк
Баран иһэн аара Сталинград куорат, үгүс дэриэбинэлэр урусхал, күл-көмөр буолан сыталларын көрүтэлээн аастылар. Е. Васильев
Воронеж куорат урусхалыгар кэлэн тохтоон, дьиэлэр тобохторугар, сарайдар сэмнэхтэригэр, омуһахтарга киирэн хаххаланан хоммуттара. «ХС»
3. кэпс. Кытылга быраҕыллан өрөһөлөнө, ыһылла сытар мастар. ☉ Плавник, нанос, выброшенные на берег
Урусхал булан уот отуннубут, куурдуннубут. И. Данилов
Таһырдьа тахсыбытым халлаан кылбаччы халлыбыт, оттон кумахха баһаам элбэх урусхал кэлэн кыдьымах курдук кыстаммыт. «Кыым»
Тыал түһүөн иннинэ тулабытынааҕы урусхалы хомуйан бүтэрбиппит. «ХС»
ср. монг. ургсал ‘течение, поток; самотёк’

туохт.
1. Ыарахаҥҥын уйуттубат буолан суулун, сууллан аллара түс (хол., сири, эргэрбит тутууну этэргэ). ☉ Обвалиться, обрушиться, провалиться (под собственной тяжестью или от ветхости)
Өтөх чаампылыын, үөлэстиин сиҥнэн эрэрэ. Д. Таас
Сиҥнэн сытар сыгынахтар кэннилэриттэн былыргы суол омооно көстөр. А. Фёдоров
Хаспыт сирдэрэ сиҥнэ, уунан туола турбута. А. Сыромятникова
2. кэпс. Ыйааһыҥҥын уйбакка сытан хаалар гына олус хойуутук, өлгөмнүк үүн (астаах, туораахтаах үүнээйини этэргэ). ☉ Полечь под тяжестью плодов
Ньургустаана, өтөх саҕатыгар хаптаҕас хойуу, сиҥнэ сытар үүнүүтүгэр түбэһэн …… сиэн амтаһыйа олордо. В. Протодьяконов
Былырыыҥҥы солооһуҥҥа нэчимиэн ыһыллыбыта бурдуга сиҥнэр гына үүнэн эрэрэ. М. Доҕордуурап
3. көсп. Суулун, урусхаллан, эһин. ☉ Рушиться, превращаться в руины, отмирать
Батталлаах баай, ыраахтааҕы былааһа сиҥнэн, кини хаһан хараҕын көрөрүн, өрөгөйө үрдүүрүн тулуйбакка күүтэрин этэрэ. Саха фольк. Капиталистическай систиэмэ акылаата күнтүүн сытыйан, эмэҕирэн, сиҥнэн түһэн иһэр. Софр. Данилов
Сиккиэр тыал онон киириэҕэ, Сэбиэскэй былаас, баҕар, онон сиҥниэҕэ. С. Васильев
4. көсп. Өлөр-өһөр суолгар киир, өл. ☉ Находить свою гибель, погибать
Саа тыаһа… Этиҥнии сааллар… Ыһыыхаһыы… Дьон сиҥнэр. С. Данилов
Бэйи, тохтооҥ, сэнээбиккититтэн сиҥниэххит. И. Гоголев
Сэриинэн киирбиттэр, Сэрииттэн сиҥниэхтэрэ. А. Абаҕыыныскай
ср. др.-тюрк. йых ‘валить, разрушать’