прил
саалыр

прил. саалыр; буланый конь саалыр ат.

прил. сиэр, саалыр (сылгы).

көр саалыр
Саалыыр кулуммут саамалыгар Чарчыыналыын наардаһан Саҥа тылла саҥарсыаҕыҥ! Саха нар. ыр. I
◊ Саалыыр буулуур — самыыта, өрөҕөтө, түөрт атахтара туртайан көстөр саалыр. ☉ Бурый с белёсым крупом, брюхом и ногами (о масти лошади)
Саппаҕырбат күннэрдээх Саҥа үйэ аартыгын Сардаҥатын диэки дуо Саалыыр буулуур аппытын Салайаахтыы эргитэн Салаллаахтаан иһиэҕиҥ!.. Суорун Омоллоон

даҕ. Кугас өҥнөөҕөр лаппа хараҥа, кытархайдыҥы (сылгы өҥүн этэргэ). ☉ Тёмно-рыжий, красноватый (о масти лошади)
Кыра эрдэхпинэ холкуос сылгыһыта киһи буулур, саалыр, дьаҕыл, моҕул, көҕөччөр, т у р а ҕ а с о. д. а. сылгы өҥнөрүн элбэҕи испииһэктэтэр буолара. ФЕВ ДьС
Моҕул өҥү сатаан өҥнөөбөтөххө кугас диэххэ сөп. «Кыым»

туохт. Саалыр буол, саһархай дьүһүннэн (хол., от-мас сэбирдэҕин этэргэ). ☉ Становиться бледно-жёлтым (напр., о листьях)
Сандал сайын кэмигэр Сайдан үүммүт Сардаана күөх отторбут Саалырсыйан сахсайда. Е. Иванова
Сатыы тыа сэбирдэҕэ, киистэтэ саалырсыйа саһарда. «Кыым»
△ Маҥхай (киһи баттаҕын этэргэ). ☉ Белеть, седеть (о волосах)
Устуулга олорон саалырсыйбыт чанчыктаах төбөтүн төҥкөтөрө уонна буруйдаах уолчаан курдук бэргэһэтинэн аралдьытынара. И. Гоголев
Саамай уһукка ыал баһылыга тойон киһи саалырсыйбыт баттаҕыныы маҥан хаар бэргэһэлээх таас очуостар нэмириһэн көстөллөр. Ыҥырар ыл.

аат. Сүөһү иһэ (сууйуллан, ыраастанан аһылык быһыытынан туттарга бэлэмнэммитин этэллэр), сүөһү иһиттэн буһарыллыбыт ас. ☉ Потроха (обычно в качестве полуфабриката)
Ыстапаан — хата бургунаһым күүстээх эбит, баһын икки улахан таҥараҕа, буотараҕын кыһын кучумачы гыныахпыт дии саныы-саныы, эттээн ньиллиргэтэ сырытта. А. Софронов
Үлэһиттэр сарсыарда сүөһү буотараҕа үөрэлээх хааһыны сииллэр. Н. Якутскай
Биһиги бултуйбут тот кэммитигэр буотараҕы астаһа барбат этибит. Н. Абыйчанин
русск. по ´трох (ед. ч. к потроха´)
♦ Буотараҕын кыаммат — баардааҕынан, баайдааҕынан киэбирэн, кыаҕын таһынан быһыыланар, бардамсыйар. ☉ Быть чрезмерно чванливым, спесивым
Буотараҕын кыаммат Буоһаҕар истээх Буос бээгэйтэн Итинтэн атыны Истиэм эрэ диэбэтэҕим. И. Чаҕылҕан.
◊ Буотарах халбаһы — сүөһү быарыттан, тыҥатыттан, сүрэҕиттэн, таалыттан о. д. а. иһиттэн оҥоһуллубут халбаһы. ☉ Ливерная колбаса
Маҕаһыыҥҥа буотарах халбаһы киирбит. Хара буотарах көр хара ис. Хара саалыр аттардаах, Хара буотарах аһылыктаах, Хатан ыылаах сыттардаах Хаҥалас нэһилиэк оҕолоро, Хараһыктаахпын билэннэр, Халыһыта сылдьаннар, Харахтаан көрбөт буолтара Хабартаҕын эбитин, оҕолоор! Саха нар. ыр. II

даҕ., үрд. Сааллан түһэр этиҥ, чаҕылҕан курдук дуолан күүстээх; уордаах, ыар, ыар-нүһэр, олус ыарахан, дьоһуннаах, ньыгыл, олус кытаанах. ☉ Сильный, как удар грома, молнии, неимоверный (по силе, мощи); грозный; массивный, увесистый
Саалыр былыт Чаппарааҕынан чаппараахтаата, Бардам дьааһын Баһын быатынан Бас быалаата, Көҥдөй Көнтөһүнэн көнтөстөөтө. Күннүк Уурастыырап
Тулуй, кэрэ Кэтириинэ! Туох бу илин иһиллэр? Иэстэбил дьааһын этиҥин Ити илдьэ иһэллэр [өстөөҕү үлтү сынньар сэрии тыаһын туһунан]. С. Тарасов
◊ Аан дьааһын фольк. - наһаа, олус тымныы. ☉ Чрезмерно холодный, морозный
Аҕыс ыйдаах аан дьааһын кыһынтан Айманан, куттанан көрбөккө, Ыал буолан, дьиэ туттан, аал уот оттон Олорбуттар ээ син өлбөккө. И. Эртюков. Саҥ дьааһын фольк. - саамай муҥутуура, чыпчаала. ☉ Высшая ступень, степень, расцвет чего-л., апогей, вершина
Улуу ойуун Гургули Саҥа дьааһын түүн үөһүгэр, Сөрүүн тордох иһигэр Кытаанахтык утуйда, Дьикти түүлү түһээн барда. В. Лебедев (тылб.). Сөҥ (сүҥ) дьааһын фольк. - ыар-нүһэр, дьоһуннаах. ☉ Веский; внушительный; глубокий. «Ээ, дьэ, мин диэтэх киһи сүгэбалта, сүҥ дьааһын тылбын истэн олор эрэ!» ПЭК ОНЛЯ I
Мин кырыйдым, быһыыта, Түүлүм-быарым ыараата. Өлбүт дархан төрүттэрим Сөҥ дьааһын өбүгэлэрим Түүлбэр-биппэр биллэннэр Эрсэҥнэһэн эрэллэр. И. Гоголев
Бэйэм тыа киһитэ буоламмын Бэл түүнүн түһээммин ахтабын Хайҕахтаах быардары хамсатар Халыҥ тыам сөҥ дьааһын саҥатын. С. Тарасов
Дьылҕа сүҥ дьааһын сэмэлэриттэн Дьулааннаахтара эбит - диир санаа, Ыарык буолан, муҥур муҥатыйыы Чүөмпэтигэр тимиртэ. С. Данилов

аат. Ат, биэ, атыыр уопсай аата. ☉ Общее название лошадей, кобыл, жеребцов
Сотору-сотору сылгы хаһан аһаабыт суола кэлитэлээтэ. Амма Аччыгыйа
Таһырдьа киһи саҥата, туох эрэ тыаһа, сылгы тыбыырара тыал тыаһын быыһынан иһиллэр. Күндэ
Сахалар былыр-былыргыттан сылгыны үрдүктүк туталлара, кинини тыл ууһунан, кэрэтинэн хоһуйаллара. «Кыым»
◊ Араҕас сылгы — сырдык араҕас (сылгы) диэн курдук (көр араҕас). Арҕаа хордоҕоско араҕас сылгы үөрэ мустубут
□ Араҕас сылгы Арҕаһын түүтүн курдук Аастыйбыт астаах, Аар тойон аҕам Этэр тылбын Истэ сэргэҕэлээн олоруҥ! ТТИГ КХКК. Буулур сылгы — сүрүн дьүһүнүн үөскэтэр өҥүгэр маҥан түү эриэ дэхситик булкуспут түүлээх, төбөтө, сиэлэ, кутуруга уонна тыһа бэйэтин сүрүн өҥүн курдук дьүһүннээх сылгы. ☉ Чалый (о масти лошади). Миитэрэй буулур сылгытын көлүнэн ходуһатыгар киирдэ. Көҕөччөр сылгы — көҕөрүмтүйэр бороҥ дьүһүннээх сылгы. ☉ Сивый (о масти лошади)
Кини иннигэр икки көҕөччөр сылгы хонос гына түстүлэр. Амма Аччыгыйа
Көҕөччөр сэлиик сылгым, Туйаххын күөрэт! Эллэй
Көҕөччөр сылгы Көхсүн түүтүн курдук, Күрэҥсийбит көҕүллээх Күбэй хотун ийэм, Этэр тылбын Истэ сэргэҕэлээн олоруҥ. ТТИГ КХКК. Кугас сылгы — кытархайдыҥы саһархай дьүһүннээх сылгы. ☉ Рыжий (о масти лошади)
Соҕуруулуу илин туһунан, Суо айыыһыттарым суоллара диэн, Уоһах кугас сылгыны Кэрэх туттан ыйаабыт. С. Зверев
Кугас сылгы сиэлин уп-уһун баттах, бытык оҥостуммут. Амма Аччыгыйа
Сээдьэҥкэ, кугас сылгы көхсүн тириитэ этэрбэһин тымтык ылан «пөс-пөс» тэбии-тэбии, кэпсии олордо. Күннүк Уурастыырап. Күөх буулур сылгы — хара уонна маҥан түү булкуһан үөскэппит дьүһүннээх сылгы. ☉ Вороно-чалый (о масти лошади)
Сэргэҕэ күөх буулур сылгы бааллан турар. Күрэҥ сылгы көр күрэҥ. Туой күрэҥ сылгылаах Тоҥ Куоҕай бииһин ууһа, Күнүүлээҥҥит көнчүөккүүр буолаайаҕыт? Саха фольк. Күрэҥ сылгы көрүлүүр, Саалыыр атыыр тарҕанар. С. Зверев. Түүтүн төрдө харатыҥы, оттон кылаана кугастыҥы араҕас буоллаҕына, күрэҥ сылгы дэнэр. Сылгыһыт с. Кыһыл буулур сылгы — кугас уонна тураҕас дьүһүннэргэ маҥан түү булкуһан үүммүт дьүһүннээх сылгы. ☉ Рыже-чалый (о масти лошади)
Кыһыл буулур сылгы хаһан аһыы сылдьар. Саалыр сылгы көр саалыр. Ити кэмҥэ бөрөлөр туора ойбут саалыр сылгыны төгүрүктээн кэбистилэр. «ХС»
Кыра эрдэхпинэ холкуос сылгыһыта киһи буулур, саалыр, дьаҕыл, моҕул, көҕөччөр сылгы, о. д. а. диэн бэрт элбэҕи испииһэктэтэр буолара. ФЕВ ДьС. Саха сылгыта — тыйыс хоту дойду усулуобуйатыгар ураты тулуурдаах, төгүрүк сылы быһа аһаҕас халлаан анныгар сылдьар, кыһынын хаары хаһан аһыыр Саха сиригэр түҥ былыргыттан үөскэтиллэн кэлбит сылгы боруодата. ☉ Якутская лошадь — высокоадаптированная порода, разводимая круглый год под открытым небом в экстремальных условиях Севера, распространённая на территории Республики Саха (Якутия) и далеко за Полярным кругом
Саха сылгытын сайыннарар былааннаах үлэ тэриллиэн наада. АНП СЭЭ
Саха сылгытын этэ минньигэһинэн, кымыһа эмтээҕинэн былыргыттан киэҥник биллэр! ДВР САЗС. Сиэр сылгы — бэйэтэ кугастыҥы дьүһүннээх гынан баран сиэлэ, кутуруга хара ардайдаах сылгы. ☉ Саврасый (о масти лошади)
Сиэр сылгы сиэлин, кутуругун Силэйэ баттаталаабыт курдук Сиэрэй хара тыалар Симсиһэ үүнүтэлээбиттэр. Саха нар. ыр. Сиэр сылгыны эмиэ араастык дьүһүннүүллэр: саһыл сиэр, улаан сиэр, хардаҥ сиэр, өлөҥ сиэр, солоҥдо сиэр, сырдык сиэр. ОМГ ЭСС. Сур сылгы — хара ардайдаах сиэллээхкутуруктаах бороҥ эбэтэр күрэҥниҥи дьүһүннээх сылгы. ☉ Мышастый (о масти лошади)
Сур сылгыны араастык өҥнүүллэр: күтэр сур, бороҥ сур, саһыл сур, сырдык сур, кумах сур, күөх сур, тииҥ сур, хара сур, кукаакы сур. ОМГ ЭСС. Сылгы тоҥ быара ас аст. — тэҥ куһуок гына кырбаныллыбыт остуолга тоҥнуу бэриллэр сылгы быара. ☉ Нарезанная на равные кусочки замороженная конская печень
Саха биир таптаан сиир аһылыгынан сылгы тоҥ быара буолар. Дьиэ к. Сылгы иитиитэ т.-х. — сылгы сүөһүнү иитэр, элбэтэр сыаллаах үлэлиир сүөһү иитиитин биир салаата. ☉ Коневодство
Сылгыны иитиини сайыннарыы улахан соруга уонна кэскилэ Саха сирин тыатын хаһаайыстыбатыгар эмиэ быһаччы сыһыаннаах. АНП СЭЭ
Сылгы ньургуһуна көр ньургуһун. Ойуурга бастакынан халлаан күөҕэ эбэтэр үрүҥ өҥнөөх сибэккилээх пролеска уонна медуница, онтон сылгы ньургуһуна уо. д. а. оттор сибэккилэрэ аталлар. КВА Б. Сылгы ойоҕоһо ас аст. — буһарыллыбыт сылгы ойоҕоһун кырбастара — сахалар биир мааны аһылыктара. ☉ Отварные кусочки из рёберной части жеребятины — одно из любимых блюд якутов
Ампаар булууһуттан сыһык ас — ынах намылдьыара, тутум астаах сылгы ойоҕоһо, субай, быһааскы кустар — хостонно. Софр. Данилов
Дьиэлээх дьахтар чааскылары аҕалан, чэй кутуталыыр. Сылгы ойоҕоһун, хаһатын кыһалларыгар анаан тимир тэриэлкэни уурар. Н. Якутскай
Сылгы ойоҕоһун духуопкаҕа буһарыыга уончалыы сэнтимиэтир уһуннаах гына эттэниллэр, тымныы уунан сууйуллар. ТИИ ЭОСА. Сылгы субайа — 1) сылгы өһөҕө суох ыраас хаана. ☉ Свежая жидкая конская кровь. Сылгы субайын солуурга кутан уурдулар
□ Сылгы субайа
Өлөрүллүбүт сылгыттан хаанын сүүрдэн ылаат, ытыгынан ытыйан баран, сөрүүн сиргэ алта-аҕыс чаас устата туруоруллар. Дьиэ к.; 2) ас аст. сылгы оһоҕоһугар кутуллубут уонна буһарыллыбыт хаан. ☉ Конская кровяная колбаса
Кинилэр саха аһын олус интириэһиргээн аһаатылар: убаһа этин, сылгы субайын, тоҥ балыгы. Далан. Сылгы чыычааҕа — хара бастаах, маҥан түөстээх, күөрэлдьийэн көтөр чыычаах (саас эрдэ кэлэр, дьиэ, сылгы хаһаатын аттыгар уйаланар). ☉ Белая трясогузка
Ампаар үрдүгэр уйа туттубут сылгы чыычааҕа Дарбаны абааһы көрөн, киһи үрдүнэн уолуйбуттуу саҥара-саҥара, сарыкыныы көтө сырытта. В. Титов
Сылгы чыычааҕа кэлэнбаран биэрэстэннэ, үөрэн-көтөн тырымнаата. Н. Апросимов. Тураҕас сылгы — сиэлэ, кутуруга, уорҕата харааран, ойоҕосторо кытаран көстөр дьүһүннээх сылгы. ☉ Гнедой (о масти лошади). Төрөппүттэрэ уолга үс ынаҕы, икки тураҕас сылгыны анаабыттара
□ Тураҕас сылгы барахсан, Толбон күммүт сылааһыгар Туора туран сыламнаата. Күннүк Уурастыырап
Тураҕас сылгыбыт кыаһааннанар Тохсунньута туманныын ааста. И. Эртюков. Улаан сылгы — сырдык көҕөччөр өҥнөөх сылгы. ☉ Светлосерый (о масти лошади)
Улаан сылгы уу хаһата Утахтанан, олус уойбут, Сүһүөх, бэгэччэк мэлийбит, Тобук, тоҥолох суох буолбут. Эллэй
Манчаары уҥуох уҥуоҕа, субу уулаабыт улаан сылгылыы, халыр босхо баран, титирэстии турар. С. Федотов
Кини кэнниттэн аҕата улаан сылгыга куоҕаччы олорон баран тэптэрэн истэ. М. Доҕордуурап. Хоҥор сылгы — кытарымтыйан көстөр болоорхой, кутуруга, сиэлэ маҥан эбэтэр болоорхой буруо өҥнөөх сылгы. ☉ Игреневый (о масти лошади). Алаастар кэнчээрилээн чэлгийдилэр, хоҥор сылгылар онно мэччийдилэр. Хороччу улаатан эрэр уол нэк бэргэһэтин, күтүр улахан хоҥор сылгы үтүлүгүн кэтэн муус киллэрэ таҕыста. Чуоҕур сылгы — эбир курдук кыракыра атын өҥнөөх ойуулардаах, толбоннордоох сылгы. ☉ Чубарый (о масти лошади). «О-ол сылдьар чуоҕур сылгыны тутан аҕалыҥ!»
□ «Уу долгунун курдук тоҥууланан көстөр күөх чуоҕур атыыр сылгыны ытык астахха сатаныыһы», — диэн ойуун көрүүлэнэр. Күннүк Уурастыырап. Элэмэс сылгы — эриэннээх, сүрүн дьүһүнүгэр бөдөҥ маҥан ойуулардаах сылгы. ☉ Пегий (о масти лошади)
Хатыҥ тоһоҕо курдук атахтаах, чэҥ уута сүүрэн түспүтүн курдук дьэбиннээх кыталык элэмэс сылгы илин күөнэ көстө түспүт үһү. ПЭК ОНЛЯ I
Үөр хаһаайына, модьу-таҕа көрүҥнээх хара элэмэс атыыр сылгы, үөрүн тула аа-дьуо хаама сылдьар. Я. Семёнов. Элэмэс сылгы наһаа элбэх дьүһүҥҥэ араарыллар уонна хайдах баҕарар элэмэс буолар: күөх элэмэс, саһыл элэмэс, кыталык элэмэс, чаппараахтаах элэмэс уо. д. а. ОМГ ЭСС. ДТС, тюрк. йылхы, йылҕы, йилки, жылкы, дьылкы

аат.
1. Сүөһү, сылгы киирбэтин диэн, уһун сиэрдийэ мастаах бүтэй тутуу (икки миэтэрэ кэриҥэ үрдүктээх мас тоһоҕолору кэккэлэһиннэри утарыта анньаллар, сигэлииллэр уонна онно кыбыта уһун сиэрдийэни уураллар). ☉ Изгородь (вокруг стога, покоса, пашни и т. п.)
Күрүөтээҕэр намыһах, аттааҕар күүстээх баар үһү (тааб.: аты өртүүр мас). Тэмэлдьигэн [киһи аата] бурдук күрүөтүгэр өйөнөн, көрөн турда. А. Софронов
Чэйдии олорооччуларга кыараҕас харахтаах, даба ырбаахылаах хатыҥыр дьахтар күрүө быыһынан киирэн кэллэ. М. Доҕордуурап
Сарсыарда эрдэ, бааһына күрүөтүн кыйан, дьиэбитигэр сыҕарыйбыппыт. Н. Габышев
2. Сүөһүнү, сылгыны быстах кэмҥэ тутар, хаайар бүтэй: бүтэйдэммит сир; дал. ☉ Загон для временного содержания скота, лошадей; огороженное место
Хардааччы, хотон кэннинэн, дал күрүөлэрин кэрийэ сыбдыйан, саамай уһук кыбыы кэннигэр аһыы турар, маарыын миинэн кэлбит атыгар тиийдэ. С. Никифоров
Манчаары оҕо чугас ыалыттан сыарҕа уларсан, Чоочо оҕонньордооххо баран, оҕуһун күрүөҕэ уган баран, дьиэҕэ киирэн ортоку ороҥҥо олорбут. МНН
[Табалар] Күрүөттэн куотаары, Көҥүлгэ көтөөрү, Үрүҥ күн сырдыгын Тиһэҕин көрөөрү, Аалыҥнаан, айманан өрүтэ көтөллөр. В. Лебедев (тылб.)
3. Киһи уҥуоҕун аҕыраадата. ☉ Могильная ограда
Сэбиэт үлэһиттэрэ эмээхсин уҥуоҕун күрүөтүн иһиттэн көмүстээх-түүлээхтээх дьааһыктары хостоон эрэллэр. Амма Аччыгыйа
Маппыр аҕабыыттаах ийэбит сытар тимир күрүөтүн иһигэр ыскамыайкаҕа олороро. Л. Попов
4. эргэр. Үллэһиккэ тиксэр өлүү ходуһа (ортотунан үс сүүс-түөрт сүүс бугул кэлэр сирэ). ☉ Надельный пай покосных угодий, который давал в среднем тристачетыреста якутских копен, или приблизительно девятьсот-тысяча двести пудов сена
Арамаан оҕонньор бастыҥ кылаас өлбүгэлээх аатыран, бүтүн нэһилиэккэ собус-соҕотоҕун түөрт күрүө сирдээх. Күннүк Уурастыырап
Семен Степанович Егоровтар диэн баай ыал кыыһын кэргэннэнэн, биир күрүө сирдэнэр, отучча сүөһүлэнэр. Эрчимэн
Бу хочо, уон алта күрүөлээх сир бүтүннүүтэ Никифоров кинээс өлбүгэтэ. М. Доҕордуурап
♦ Күрүө (сыыр) намыһахтыы — кыра мөлтөх киһини сэнээн, атаҕастаан (кэлтэччи буруйдаа, үөх). ☉ Пренебрегая кем-л., унижая маленького беззащитного человека (валить всю вину, набрасываться на него; ср. на бедного Макара все шишки летят). Таһырдьа Тээллэрис саҥата ньамаланна: «Күрүө намыһахтыы барытыгар мин буруйдаах буолан истэҕим!» И. Гоголев
[Сүөкүлэ:] Тиитэбис хотуна бөһүөлэги биир гына кэрийэн кэҕилдьийэ-кэҕилдьийэ, күрүө намыһахтыы, миигин холуннаран хобусиби тарҕаппыт. И. Семенов. [Тойон] былаас уларыйыаҕыттан мунньа сылдьыбыт уоҕа-кылына, абата-сабата сөптөөх сылтаҕы булан биирдэ тоҕо барда уонна күрүө намыһахтыы Чиэнэ үрдүнэн көттө. И. Данилов. Күрүөтэ (күлүүһэ) суох окко (үпкэ) киирбит — манабыла суоҕунан туһанан, атын киһи үбүн-аһын бэйэҥ тускар туһан. ☉ Злоупотреблять чужим добром, пользуясь отсутствием контроля (букв. напал на сено без изгороди).
◊ Боотулу күрүө — сиргэ утарыта уонна кириэстии саайыллыбыт икки мас тоһоҕолорго уһун сиэрдийэ ууруллар бүтэйэ. ☉ Ограда из кольев, вбитых в землю крест-накрест, на которые кладутся поперечины
Былыргы дьадаҥы ыал икки мас боотулу күрүөтэ. Амма Аччыгыйа. Күрүө дьаҕыл — үрүҥ саалыр (ат). ☉ Бело-буланый (конь). Күрүө кэрэмэс — сорох сирдэринэн кыралаан туртайбыт (бытык). ☉ Черная с проседью (борода)
Бу киһи …… өрүскэ дьахтар икки түнэ үтүлүгүн курдук көбүөлээх уостаах, ол үрдүнэн буулур атыыр сылгы сиэлин тэлгии бырахпыт курдук күрүө кэрэмэс бытыктаах. ПЭК ОНЛЯ I. Остуолба күрүө көр үүт күрүө. Сылбах күрүө — сиргэ таах сытар араас маһы хомуйан оҥоһуллубут күрүө. ☉ Изгородь из валежника
[Чүөчээски] аҕыйахтык хаамарын кытта, сылбах күрүө барыс гына түстэ. Суорун Омоллоон. Тыын күрүө эргэр. — огдообо дьахталларга уонна дьадаҥы дьоҥҥо тиксэр, мөлтөх үүнүүлээх, кыра кээмэйдээх оттуур өлүү ходуһа. ☉ Очень маленький сенокосный участок с низкой урожайностью, отводимый вдовам и беднякам. Укаас күрүө эргэр. — ыстаарысталарга уонна быыбарданар дуоһунастаах дьоҥҥо сулууспаларын иһин бэриллэр оттуур ходуһа сир (оҕото суох киһи өллөҕүнэ, кини сириттэн бэриллэр). ☉ Сенокосный участок, который отводился старостам и другим выборным должностным лицам за службу (передается из земель, оставшихся после смерти бездетного человека)
Кинилэр [баайдар] аналлаах өлбүгэлэрин таһынан аны «укаас күрүө» эбэтэр «тоһоҕо күрүө» диэни ылаллара. И. Аргунов. Үүт күрүө — сиэрдийэ угуллар анал дьөлөҕөстөөх баҕаналаах күрүө. ☉ Изгородь на столбах с отверстиями для жердей
[Туйаарыма Куо] Үс үүт күрүөнү Үрдүнэн көстөр Үрүмэччи маҥан аттаах. П. Ойуунускай
Таратаайканан Кыынньар [киһи аата] икки уола өрө харбатан, үүт күрүөҕэ хорута түһэллэр. А. Федоров. Киэҥ күрүө икки уһун эркинин үс мастаах үүт күрүө оҥорон баран, икки өттүн иин аан оҥоруохха сөп. «ХС». Хары күрүө эргэр. — баайдарга уонна аҕа ууһун тойотторугар өлүү сирдэрин таһынан эбии бэриллэр оттуур ходуһа сир (нэһилиэктэриттэн өр тэйэ сылдьыбыт уонна түһээни, тардыыны кыайан төлөөбөт дьадаҥы дьон сирдэриттэн бэриллэрэ). ☉ Сверхнадельный сенокосный участок, которым пользовались богачи и родоначальники (обычно это участки, принадлежавшие тем, кто отсутствовал долгое время в своем наслеге, или беднякам, неспособным платить подати и повинности).
ср. п.-монг. күрийэ ‘забор, ограда’