даҕ. Сабырыттыбыт, таҥнары сабырыттан түспүт, намылхай (киһи хааһын этэргэ). ☉ Нависший (о бровях)
Үрдүк сабырыттаҕас хаастаах, ортотунан тостубут улахан муруннаах. Н. Босиков

дьүһ. туохт. Саба сабырыйан көһүн, саба сабырыйбыт улахан көстүүлээх буол (хол., киһи хааһа, хотой кыната). ☉ Нависать, свешиваться складками
Килэйээҥки сонноох, сабырыттыбыт хойуу хаастаах саар тэгил киһи курбачыйан киирдэ. А. Фёдоров
Африка сулуоннарын ол сабырыттыбыт олус улахан кулгаахтара куйааска ибигирэһэ хамсыыллар. ГКН МҮАа
[Хотой] Бадьырыттан атах да атах, Хомпоруттан тумус да тумус, Чаҕылыттан харах да харах, Сабырыттан кынат да кынат. «ХС»

сыһ., кэпс. Олус кэлтэгэйдээбэт курдук. ☉ Для обратного эффекта
Итинник сабырытан [үрдүн] тэлгэтии хотон сыбаҕын ардах, хаар уута суурайбатыгар көмөлөөх, итиэннэ үрүтү ыйааһынныы өсөһүннэри баттыыр буолан, хотон даҥа өһүөҕэ баттыырын чэпчэтэр. СГК ТҮЧ

хабыс I диэнтэн хай
аата. Мартыын уонна Дуолан Хара тусталлар. Бары им-дьим бараллар. Хабыр хапсыы буолар, хайалара да сабырыппат. И. Гоголев
Кини бэйэтигэр эрэнэр толлугаһа суох көрүҥэ, сарбыллыбыт муоһа хатан хапсыыларга уопуттаах буспут-хаппыт буойуну санатара. Далан
Ол гынан баран, кини [Мичил] ыта ити, буолаары турар суостаах хапсыыттан хайаан да кыайыылаах тахсыан баҕарара. И. Федосеев
Ол күн траншея үс төгүл илииттэн илиигэ көстө — хааннаах хапсыы дьэ онно буолла. Ф. Софронов

аат.
1. Ким, туох эмэ баар эбэтэр баар буола сылдьыбыт сирэ. ☉ Место (занимаемое кем-чем-л. или ранее занятое кем-чем-л.). Бугул онно. Отуу онно. Баас онно. Өтөх онно
□ Оҕонньор оннугар баран олорунна, өргө диэри саҥарбакка хаастарын сабырытан, сүүһүн аннынан кырыктаахтык көрөн олордо. Амма Аччыгыйа
Пуд Ильич хайыы-үйэ күөл диэки сыбыгырайан эрэр Баасканы көрдө уонна ыараханнык түөһүллэн оннуттан турда. Далан
2. Орон, утуйар миэстэ (сыҥаһа орон, кырабаат, тапчаан о. д. а.). ☉ Спальное место, ложе. Оннум түннүк анныгар турар
3. эргэр. Утуйар таҥас. ☉ Постель, спальные принадлежности. Кини оннун оҥостон сытта
др.-тюрк. орун

туохт.
1. Үөһэттэн өҥөйөн турар курдук үрдүк, туруору көрүҥнээх буол. ☉ Выситься, возвышаться
Арыт маҥан оппуоха хайалар кылбаһаллар, арыт киһи курдук туруук таастар кэккэлээн суоруһан тураллара көстөр. И. Гоголев
Кини …… санаатыгар, түҥнэстибит тыыны кытта бииргэ сыыр хааһын үрдүгэр суоруспут хойуу тииттэр, тирэх мастар салҕалас буола түһээт, төбөлөрүнэн уу диэки куоҕастыы умсан эрэргэ дылы буоллулар. «ХС»
2. Дьиппиний, нүһэрсий. ☉ Принимать угрюмый, мрачный вид (о ком-чём-л.)
Маҥан былыт хаастарын Сабырытаат, букатын Саҥарбакка хайалар Өссө сөҥнүк суорустулар. И. Гоголев
Ыраах хайалар тараҕай төбөлөрө номнуо хаар ураанньыктанан суоруһан олороллоро көстөр. Н. Заболоцкай

1. хабараан диэн курдук. Атыырдар утарыта көрсүһээт атахтарынан өрө турдулар, хабыр хатаннык хаһыытастылар, ыйыластылар. В. Протодьяконов
   Былыта суох хабыр соҕус тыыннаах күн үүнэн эрэр быһыылаах. В. Яковлев
   Арыт силлээбит силлэрэ сиргэ тиийбэккэ тоҥор хабыр тымныыта түһүтэлиир. КН ПБ
2. көсп. Ыгым майгылаах; куруубай, хаҕыс сыһыаннаах (киһи). ☉ Вспыльчивый, нетерпеливый; грубый, суровый, жёсткий (о человеке)
   Ол эрээри сорохтор кини төһө даҕаны хабыр, уолусхан буоллар, олус көнө майгылааҕын, дириҥ өйдөөҕүн эмиэ умнубаттар. И. Гоголев
   Олус туруору, хабыр майгылааҕын бэркэ диэн билэбин. И. Семёнов
   Туһаахап уруккуттан даҕаны бардам майгытынан, хабыр быһыытынан сураҕырара. СҮК
3. көсп. Ыарахан, ыар тыыннаах (хол., кэм). ☉ Суровый, тяжёлый (напр., о времени)
   Эдэр оҕо киһи олох хабыр чахчыларын тумнан улааттын диирэ. Софр. Данилов
   Кырдьан бүппүт диэмэҥ эһиги Сэрии, үлэ хабыр сылларын Кырдьаҕас хомсомуолун. И. Эртюков
   ♦ Хабыр сыана — олус ыарахан сыана. ☉ Очень высокая цена. Хабыр сыана диэн дьэ манна баар эбит. НАГ ЯРФС
   ◊ Хабыр хапсыһыы — 1) өлөрсүүлээх-өһөрсүүлээх, суостаах-суодаллаах кыргыһыы. ☉ Смертельный, ожесточённый бой
   Ханнык да хабыр хапсыһыы Хаан тохтуута суох буолбат. М. Ефимов
   Нэдиэлэ кэриҥэ хабыр хапсыһыы кэнниттэн аҕыйах хонукка сынньалаҥҥа тахсыбыттар. П. Чуукаар
   Онтон салгыы үйэ аҥаарын анараа өттүлэринээҕи сыллар хабыр хапсыһыылаах түгэннэрин өйгөр сааһылыы охсон ылаҕын. «ББ»; 2) улахан тыҥааһыннаах, эрийсиилээх күрэхтэһии. ☉ Напряжённая схватка (в состязании)
   Мартыын уонна Дуолан Хара тусталлар, хабыр хапсыһыы буолар, хайалара да сабырыппат. И. Гоголев
   Кинилэр хаһыыларыттаныһыыларыттан сылыктаатахха, көбүөргэ хабыр хапсыһыы бара турар чинчилээх. Е. Неймохов
   ср. халх. хавир ‘быть в ссоре, жить не дружно’