Якутские буквы:

Якутский → Якутский

саллай

туохт.
1. Төбө өттүгүнэн ордук соноон таҕыс; оннук соноон тахсыбыт быһыылаах буол. Утолщаться кверху или иметь утолщённый передний конец. Кэбиһэр оппут үөһэнэн саллайбыт. Турунуопус аһа үөһэнэн саллайан үүнэр
[Сөдүөрэ:] Аны ол аалбыт саахалламмыта буолаарай, саллайан киһи куттаныах курдук ээ. Л. Попов
кэпс. Бэйэҕэр холоотоххо ордук улахан төбөлөөх буол. Иметь несоразмерно большую голову, быть большеголовым. Уолчаан ити саллайан турар
Эмээхсин уол саллайбыт төбөтүн, чачархай баттаҕын имэрийэн ылла. В. Протодьяконов
Киһи төбөтө улаатан көстөрүн курдук улахан, киэҥ буол (бэргэһэни этэргэ). Быть огромным по размеру, таким, что голова кажется несоразмерно большой (о головном уборе на ком-л.)
Саллайбыт бороҥ нэк бэргэһэлээх, …… эдэр киһи …… оһох иннигэр кэлэн илиитин уокка үппэхтээтэ. Болот Боотур
Эбии улаатан саллаҕар буол (атах таҥаһын баһын этэргэ). Становиться больше, разбухать (о носке обуви)
Таһыттан ардаҕы бүрүммүтүнэн уһун бириһиэн сонноох, сытыйан баһа саллайан хаалбыт ииччикилээх Сафейка киирэн кэллэ. Тумарча
2. көсп., кэпс. Улам улаатан, ыараан кыаллыгаһа суох буол. Постепенно усугубляясь, становиться трудноразрешимым (напр., о проблеме); разрастаясь, становиться неуправляемым (напр., о толпе)
Бүгүҥҥү алҕаһыҥ сарсын саллайан тахсыа турар дии. …… Бары алҕастары эрдэтинэ ылҕаан кэбиһиэххэ! Н. Лугинов
Билигин соҕотохто саллайан, улаатан хаалбыт биригээдэ, чуолкайдык, чопчутук салаллар кыаҕыттан тахсыбыта. «ХС»
Баһа саллайар көр бас II
Арахсыы баһа аны саллайда. Аны көнсөр саарбах. Н. Лугинов
Кур иэс диэн оннук. Эн төһө да төлөөбүтүҥ иһин бараныа, бүтүө диэн саараама. Хата, сыллата үүнэн баһа саллайан иһэр. Н. Заболоцкай
Кутуругуҥ суптуйдун, баһыҥ саллайдын көр бас II. Кутуруккут суптуйдун, баскыт саллайдын, барбыт эрэ суолгут көһүннүн, киирбит суолгут көстүбэтин, нохолоор! Саха фольк. Саллайар сааскар — саллар сааһыгар диэн курдук (көр салын I). Саллайар сааскар Саалаахтан самныма, Олороруҥ тухары Охтоохтон охтума! П. Ойуунускай
Саллайар саастарыгар биир эмэ хамначчыты киллэрбэтэх дьон этилэр. Күндэ
ср. монг. заглайх ‘быть большеголовым’, тюрк. йалбай ‘вытягиваться в ширину’

Якутский → Русский

саллай=

1) иметь сильно утолщённый или широкий верх; кэбиһиилээх от саллайбыт стог сена очень широк вверху; 2) иметь очень большую голову,


Еще переводы:

саллат=

саллат= (Якутский → Русский)

побуд. от саллай=.

саллах гын

саллах гын (Якутский → Якутский)

саллай диэнтэн көстө түһүү. Биир хардыыны туора хааман саллах гынна

кэкэлдьий

кэкэлдьий (Якутский → Якутский)

кэкэй диэнтэн арыт
көстүү. Саллайбыт бастаах, Кэкэлдьийбит моонньулаах, Багдаллыбыт сарыннаах, Маччыт уола. ТТИГ КХКК

саманнык

саманнык (Якутский → Якутский)

маннык диэнтэн күүһ
ф. Саллайар сааһын тухары Саманнык саталаах тыалы Көрө илигим, Көрдөҕүм ини. П. Ойуунускай

саллас

саллас (Якутский → Якутский)

саллай диэнтэн холб. туһ. [Сылгылар] түү сэбириччи үүнэн, бастара саллаһан, кыччаан-оччоон, аһылык көрдөөн аргыый хаар хаһан бокуҥнаһаахтыыллар. Далан

саллака

саллака (Якутский → Якутский)

даҕ., кэпс. Саллайбыт, саллаҕар (үксүгэр киһи төбөтүн этэргэ). Несоразмерно большой (обычно о голове человека)
[Хаҥыллай:] Эн быстыбыт саллака төбөҕүн хайдах Самсыы тутаргын көрүллүө. И. Гоголев

саллат

саллат (Якутский → Якутский)

саллай диэнтэн дьаһ
туһ. Оҕотоойоп кыраны, бытархайы саллатан, күүркэтэн, …… Даайаны сэмэлиир санаата улам ахсаан барда. Софр. Данилов
Мэхээс киэргэмсэх, эрэһиинэ саппыкытын оһун мушкетёрдар курдук саллатар. Н. Габышев

саллаччы

саллаччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Саллаҕар гына, саллайа сылдьар, саллайан көстөр курдук. Утолщая (утолщаясь) кверху или к переднему концу. Отун саллаччы кэбиһэн таһаарбыт
Тордох сону Догдоччу кэтэн, Сарыы этэрбэһи саллаччы анньынан, …… Халыҥ хаары хампарытан, Хара тыатыгар хаамта. А. Софронов
Сөдүөркэ туундаралыы тигиилээх улахан сахсаҕар бэргэһэтин саллаччы кэтэн кэбистэ. Болот Боотур

кээкэлдьий

кээкэлдьий (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Уһун моойдоох төбөҕүн оргууй аҕай хамсат. Медленно покачивать головой на длинной шее (напр., в такт ходьбе)
Уҥа диэкинэн сылдьааччы — саллайбыт бастаах, кээкэлдьийбит моойдоох, багдаллыбыт сарыннаах …… масчыт уола мэличчи мэлигир эбитэ үһү. ПЭК ОНЛЯ III

суптуй

суптуй (Якутский → Якутский)

туохт. Аллараа өттүнэн улам синньээн бар, уһуктан. Постепенно сужаться к концу, заостряться, приобретая форму конуса
Тыыраахы көтөрүм иннэ суптуйан, кэннэ сарайан, бүтүннүүтэ кынат, түү иччитэ буолан баран, …… ууга суптурута түһэн ылар. Н. Неустроев
Сирэйэ уҥуох-тирии төрөөн, ньолойон, суптуйан, дьэ, сирэй. Софр. Данилов
Кимберлит, дириҥээтэҕин аайы суптуйан, аллараа диэки түһэ турбут. И. Данилов
Баһыҥ саллайдын, кутуругуҥ суптуйдун көр бас II. Кутуруккут суптуйдун, баскыт саллайдын, барбыт эрэ суолгут көһүннүн, киирбит суолгут көстүбэтин, нохолоор! Саха фольк.
ср. кирг. шуштуй ‘иметь вид клина или чего-л. остроконечного’, монг. шувтайх ‘сужаться книзу и расширяться кверху’