растопыриваться (о пальцах) # сарайа үлүн = (или ис =) очень сильно раздуться, распухнуть (обычно о конечностях); илиитэ сарайа үллүбүт рука у него сильно распухла.

сарай; сүөһү сарайа сарай для скота; массыына сарайа сарай для (сельскохозяйственных) машин.

даҕ., кэпс.
1. Туох да улахан туһата, көдьүүһэ суох, мээнэ. ☉ Бесполезный, невыгодный
Холкуос үллэһиллибит пуондата ситэри угуллубатах, хата, ол оннугар икки сүүс биэс уон тыһыынча солкуобай ылыллан, марай-сарай туттууга ыһыллыбыт. В. Протодьяконов
2. Киһини умсугуппат, олус боростуой. ☉ Непривлекательный, незатейливый, при митивный
[Оҕонньор:] Ким билэр, ол эһиги сөбүлүүргүт курдук [ыскаабы] оҥорорум саарбах. Кулуупкут саҥа буолбаат, марай-сарай оҥоһугу туруорбат ини гит. «ХС»

I
дьүһ. туохт. Аҥы-аҥы баран тараадыйан көһүн, адаарый; олус тэнийэн улаат, үллэн таҕыс. ☉ Раздвигаться, раскидываться в стороны, растопыриваться (напр., о пальцах); сильно увеличиваться, раздуваться
Оҕустара алта уон иккитэ омурдан уулаата, иһэ сарайа үллэн таҕыста. Амма Аччыгыйа
Салгыммыт сүүрүктүү долгуйан, Көтөр аал тэлээрэн айанныыр. Тэнигир кыната сарайан, Салгыны тыаһатан сатарыыр. Эрилик Эристиин
Маҥан куобах — дьиҥнээх тыа кыыла. Тарбахтара хойуу түүлээхтэр уонна киэҥник сарайаллар. ПМВ ССК
ср. алт. сорой ‘торчать, высовываться вверх; выделяться; вынырнуть’
II
аат. 1 Сэби-сэбиргэли, бөдөҥ малы уурар үрдэ сабыылаах, ойоҕостордоох эбэтэр аҥаардас үрүттээх эрэ тутуу. ☉ Крытое помещение для хранения различного имущества, сарай
Уҥа диэки массыына сарайын эркинэ көстөр. С. Ефремов
Кинини атах ороҥҥо сытыарбыттарын, дьиэҕэ итиитэ бэрт диэн, сарайга тахсан куһаҕан дьааһык үрдүгэр утуйар. М. Доҕордуурап
2. түөлбэ. Кырыыһа. ☉ Крыша (строения)
Дьиэ тимир сарайа кыһылынан кырааскаламмыт. И. Данилов
русск. сарай

сыһ. Үрүө-тараа, арҕам-тарҕам (ыыт). ☉ Врассыпную, в разные стороны
Ханна да куотуохтарын булбакка хааһылаһа сылдьар хаҥаластары [Кустах Баатыр] тиийэн үөлэн-анньан, үлтү тэпсэн үрэй-сарай ыыталаабыт. Г. Колесов
Инньэ гынан, ол улуу дьаалы [Чингисхан] туматтары олустук баттаабыт, үрэй-сарай туппут. Багдарыын Сүлбэ
Уонча тайах эбит. Биир саамай аарымаларын түөртэ субуруччу ытта. Атыттара саа тыаһыырын кытта тэҥҥэ үрэйсарай ыстаннылар. «ХС»

м. сарай.