I
сир I диэнтэн атын
туһ. Сирбэр-дойдубар Сириллэ илик киһи этим, Сирэҥҥин сирэйбин киртитимэ. П. Ойуунускай
Төһө сириллэҕин да соччонон ыарыылаах, соччонон үчүгэй өттүгэр тардыһа сатыыгын. Н. Лугинов
Эдэр эрдэхпиттэн дьүһүнүм бүрэтинэн сириллибит муҥнаахпын. «ХС»
II
сирий диэнтэн атын
туһ. Чараас сибиитэрэ, ол таһынан андаатар өрөҕөтүнэн сириллибит сэлиэччик …… кэттэ. Г. Васильев

даҕ. Сатала суох үллэгэр, көппөҕөр (хол., хойуу баттаҕы, сылгы хойуу, уһун сиэлин этэргэ). ☉ Взъерошенный, растрёпанный, взлохмаченный (напр., о волосах)
Сохсоҕор хоһуун, киһи нэһиилэ арааран истэрдик, Туматтар тылларынан бардьыгынаабыта. Далан
Иһин-үөһүн ыга туппут чыаппаҕар ыстаана, олус киэҥ саҕалаах араҕас халыҥ сибиитэрэтэ, сохсоҕор баттаҕа — ити барыта кыыс онто да суох модороон бодотун тупсарыахтааҕар дьүдьэтэр курдук. «ХС»
Талах быыһыттан Мишка [ат] сохсоҕор төбөтө быкта. А. Фадеев (тылб.)

туохт.
1. Сахсаллан таҕыс, ньалҕаархайгын сүтэрэн тааҕытый (хол., түүнү этэргэ). ☉ Трепаться, мохнатиться, теряя гладкость (напр., о шерсти животных)
Сайылык ат түүлүүн түүкэрийэн хаалбыт. А. Сыромятникова
Үөһүрбүт ньирэй тас көрүҥүттэн биллэр, түүтэ өрө түүкэрийэн хаалар. МСИ ССНьЫаУО
2. кэпс. Эргэрэн онон-манан кыракый хомуохтанан хаал (хол., сиэрис таҥаһы этэргэ). ☉ Покрыться катышками (напр., о шерстяной одежде). Сибиитэрэтин сиэҕэ түүкэрийбитин ылгыы олордо
□ Түүкэрийбит фризовай хаптааны кэтэрэ, онтуката сиикэй эт сытынан аҥылыйара. И. Тургенев (тылб.)

I
аат., эргэр. Чахчы бэриниилээх, эрэллээх, көрөр-харайар тутаах киһи (үксүн туһулууга кимиэхэ эмэ манньыйан этиигэ: эҥэлэйим; эҥэлэйим оҕото диэн ф-ҕа тут-лар). ☉ Надёжный, верный человек, кормилец (мой — обычно употр. в форме обращения: эҥэлэйим, эҥэлэйим оҕото)
Эҥэлэйим оҕото Этэ-тыына, эйэргииэккэлии олороро Бу баарга дылы эбээ! Өксөкүлээх Өлөксөй
II
аат., түөлбэ. эҥээр диэн курдук
«Оҕону бадьыыстаама эрэ», — Аана Килэкини тоҕоноҕо абырахтаах, эҥэлэйэ тырыттыбыт халтаҥ сонун сиэҕиттэн тардыалыыр. С. Маисов
Ааныска сэрэнэн оҕотун ылан көтөхтө. Түөһүгэр ыга кууста. Тоҥуо диэбиттии, сибиитэрэтин эҥэлэйдэринэн эбии сапталаата. Күрүлгэн
[Молочнай куукуна] оройуоннааҕы балыыһа куукунатын биир эҥэлэйигэр кыбыллан, үлэлии турар. «Кыым»

туохт., кэпс.
1. Сөбө суохтук кэҥээ, олус кэҥээ (хол., алдьанан, силлэн) эбэтэр төрүт киэҥ буол. ☉ Расширяться, стать шире или быть вообще широким
Сатана ыаҕас айаҕа, дьаллайа сытыйан тугун киэҥэ эбитэй. Суорун Омоллоон
Моонньо кэҥээн, дьаллайан түөһүгэр тиийэ түспүт эргэ сибиитэрэни модьу түөһүгэр тиирэ кэппит. Софр. Данилов
[Мас көлүөһэ] ис үүтэ дьаллайбыт, хас да сиринэн хаһыллыбыт. «ХС»
2. Айаххын ат (киэҥ айахтаах киһини, харамайы этэргэ); ордук киэҥ айахтаах буол. ☉ Широко раскрыть, разинуть (рот, пасть); иметь широкий рот
Ыттара икки иччитин хардарыта көрбөхтөөн баран дьааһыйан дьаллайда. Амма Аччыгыйа
Тооко күлэн дьаллайаат, муннун өрө сыҥта, туора сотунна. Болот Боотур
Даддай Дьарааскы диэн акаары киһи күлэн дьаллайан кэбиһэ-кэбиһэ, дьону эргиччи көрүтэлээтэ. Эрилик Эристиин
3. көсп. Улам улаатан, кэҥээн, кыаллыгаһа суох буолан ис. ☉ Становиться непосильным, неразрешимым (о деле, проблеме)
Сыл түмүгэр, үөһэ этиллибитин курдук, иэс үмүрүйүөн кэриэтэ, хата эбии дьаллайан биэрэр. «Кыым»