симээ диэнтэн холб. туһ. Силээн-үрүйэ саҕатын симэстиннэр, Сибэккилии чэлгийэ тэтэрдиннэр — Туйахпыттан туура тэппит Туораах курдук уолаттарым. С. Васильев

туохт. Тулуурдаах буол. ☉ Быть выносливым, терпеливым, выдержанным
Аныаха диэри күлүк түспэтэх, сибэккилии нарын олохтоох киһи, кини, хантан итинник тулуурданна. Н. Лугинов

аат., бот. Маҥан эбэтэр саһархай сибэккилэрдээх талахха, үөккэ, сэппэрээккэ маарынныыр бобовайдар кылаастарыгар киирсэр үүнээйи бииһэ. ☉ Акация
Түннүктэр аттыларыгар үүммүт сирень уонна акация талахтара күлүгү биэрбэттэр. М. Шолохов (тылб.)
Кэннибитигэр күөх олбуор баара, акациялар сибэккилииллэрэ, сарсыарда чыычаах ырыатынан саҕаланара. «ХС»

даҕай диэнтэн холб. туһ. Кыры-кылбаҕар хатыҥнар лабаа-лабааларыттан даҕаһан кэккэлээн тураллара үүт-үкчү оһуохайдаан наскылдьыһан эрэр кыталык кыргыттарга маарынныыллар. Софр. Данилов
«Дьоллоох буолуҥ», Куоластыы хоҥкуһан Кулгаахтарыгар сипсистилэр, Сибэккилии өйөнсөн Сирэйдэрин даҕастылар. С. Васильев

даҕ. Хабархайдыҥы, аһыытыҥы, киһи айаҕын куурдар (амтан). ☉ Терпкий и вяжущий (вкус)
Бары муораларга уонна акыйааннарга уу кураххай амтаннаах. МНА ФГ
Росянканы сибэккилиир бириэмэтигэр хомуйаллар. Кини хатарыллыбыт ото аһыытыҥы кураххай амтаннаах. АВ СҮү
ср. туркм. гураксы ‘суховатый’

кытар I диэнтэн холб. туһ. Былаахтар маак сибэккилии кытарсаллара. Н. Габышев
Ыраах, чугас бу манна Кытарыһан сыталлар, Сиргэ биир тэҥ тэлгэнэ, Сиппит кыһыл отоннор. И. Эртюков
Арыт от быыһыттан кыра лилиялар уот курдук кытарыһаллара. ВЛ РБЫ

туохт. Толору ууланан бидиличчи уһун, сүүрүгүр; дохсуннук долгуннур. ☉ Стремительно, бурливо течь, струиться; неистово бурлить
Үс хайаны хайа сүүрэн, Үлүһүйдэр үлүһүйэн, Үлүскэннээх сүүрүктэнэн, Үөрэ-көтө дибилийэн Өлүөнэҕэ киирэн түһэр. С. Данилов
[Сибэкки дьөрбөтө] Эн үтүө дьулууруҥ сибэккилии сирэлийдин, Илгэбыйаҥ халаан уутунуу дибилийдин! С. Васильев

I
сыһ. Кулуһун курдук, кутаа уот курдук. ☉ Подобно огню, костру
Аһаабыкка ааҕынан Арай эһэ туруутугар Кулгаахтара кыһыйар, Кулуһуннуу умайар. Т. Сметанин
II
сыһ. Кулуһун (от) курдук. ☉ Подобно камышу
Сибэккилии тырымнаспыт кыргыттар уонна кулуһуннуу курбуһах уолаттар эрдэ баҕайы дэлби соноон, бытааран, ыараан, баттахтара маҥхайан …… хаалаллар. ПБН КСКТ

1. аат. Күл курдук үлтү мэлиллибит оҥоһуулаах туох эмэ. ☉ Порошок. Тиис суунар бороһуок. Таҥас сууйар бороһуок
   □ Минеральнай уоҕурдуулары икки суол көрүҥүнэн — бороһуок оҥорон биитэр дьоҕус туорахгранула көрүҥнээн тутталлар. КВА Б
   Пижма от бороһуогун эмиэ үөннэри утары туттуллар. Ити оту сибэккилээтин кытта хомуйуллар, дьиэ иһигэр хатарыллар уонна бороһуок буолуор диэри илдьи мэлийиллэр. ФНС ОС
   △ Бороһуок эмп. ☉ Лекарство в порошке
   [Биэлсэр] арыы курдук оҕунуоҕу, хас да кумааҕыга сууламмыт бороһуогу биэрдэ. Амма Аччыгыйа
   Биэлсэр кыыс солбуйан олорор. Ол кыыс араас бороһуоктары иһэрдэ сатаата да туһалаабатылар. Софр. Данилов
2. даҕ. суолт. Бороһуогунан бэлэмнэммит, бороһуогунан туттуллар. ☉ Приготовленный в виде порошка, порошковый. Бороһуок үүт
   □ Михаил Иванович балыыһаҕа күннэтэ үстүү-түөртүү укуолу ылара уонна өссө элбэх таблеткалары, бороһуок эмтэри иһэртилэр. Н. Лугинов

туохт.
1. Тымныыттан улаханнык тоҥ. ☉ Мёрзнуть, коченеть на сильном морозе
Кыһын буоллаҕына дэлби үлүйэр үһү, онон тахсыһан, ол оҕонньорго эмээхсинин сирдээн кыстаабыт. Эрилик Эристиин
Атаас, ааҥҥын аһа тарт, Буурҕа баттаан үлүйдүм. А. Абаҕыыныскай
[Өкүүчэ] Таас Дьааҥы ырҕа баайдарыгар Таҥас сууйан аһаабыта, Дьыбардаах, тымныы уорааннарыгар Дьагдайан, үлүйэн улааппыта. С. Васильев
△ Этиҥ ханнык эмэ өттө улаханнык эмсэҕэлиир гына тоҥ. ☉ Повредить (часть тела) морозом, обморозиться
Үлүйбүт тарбахтара аһыйарын бобо тута сатыы-сатыы, Бүөтүр кэнниттэн хааман истэ. Эрилик Эристиин
Дуунньа аҥаар атаҕын үс тарбаҕа үлүйэн, сытыйбыт хортуоска курдук харааран-харааран баран, ууллан түһэн хаалбыттар диэни урут истибитим. С. Маисов
Кини тарбахтарын төбөлөрө, кулгаахтара үлүйбүттэр. И. Бочкарёв
2. Тымныыга, хаһыҥҥа оҕустаран, кэҕин, ас биэримэ (хол., оҕуруот аһа, бурдук). ☉ Быть прихваченным морозом, подморозиться (напр., об огородных растениях, злаках)
[Таня:] Бурдук манна үүнүөн сатаммат. Үлүйүөн эрэ сөп. Л. Попов
Саатар сис тыаҕа, кырдалга сир аһа Сибэккилээн иһэн үлүйэн бүттэ. И. Егоров
Хомуур саҕана хортуоппуй ардыгар үлүйэр. ПВА ССССБ
ср. др.-тюрк., тюрк үши, үзү ‘мёрзнуть, коченеть; цепенеть (от холода)’