туормастаа диэнтэн хай
аата. Туормастааһын устата диэн туормас педалын үктүөхтэн адьас тохтуор диэри тырааныспар сириэстибэтэ ааспыт суола ааттанар. ССБ

туохт. Таҥаһы кырахымааллаах ууга сууйан туртат. ☉ Крахмалить (одежду, белье)
«Велте» диэн сириэстибэ таҥаһы кырааскалыыр даҕаны, кырахымааллыыр даҕаны, оттон боростуой уонна лен таҥастары маҥхатар. ХОДь

аат. Көннөрү сууйууга барбат кирдээх, бээтинэлээх таҥаһы араас сириэстибэ көмөтүнэн ыраастыыр анал сир. ☉ Химчистка
Хоппуруон таҥаһы кураанах химчиискэҕэ биэрбэттэр. ФВН ЭХК

аат. Ириҥэтийии, сэтэрийии, сүһүрүү (киһи, сүөһү бааһын этэргэ). ☉ Нарыв, воспаление; сепсис. Бохсурҕан сэбирдэхтэрин норуодунай медицинаҕа баас көрдүйүүтүн утары …… туһаналлар. МАА ССКОЭ. Тураах отонун бопторон ыалдьыыны, дөйүөрүүнү эмтииргэ итиэннэ хааны буойар уонна баас көрдүйүүтүн утары сириэстибэ быһыытынан тутталлар. МАА ССКОЭ

туохт. Кэмпириэстэ уур. ☉ Наложить компресс
«Кэмпириэстиэххэ дуу, “скорайы” ыҥырыахха дуу?» — диэтэ ийэлэрэ, унтуутун уһула туран. Р. Баҕатаайыскай
Эмп аҕалан иһэрдэн, дэлби кэмпириэстээн абыраата. Г. Попов
[Боҕуруоскай оту] медицинаҕа дьаҥ сөтөлүн эмтииргэ итиэннэ кэмпириэстиир сириэстибэ быһыытынан туттуллар. МАА ССКОЭҮү

оҥоруулаах күүстэр — материальнай уйгуну оҥорон таһаарыы сириэстибэлэрэ уонна олору хамсатар дьон. ☉ Производительные силы
1925 сыллаахха муус устар 7 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин оҥоруулаах күүстэрин үөрэтэр бастакы академическай экспедицияны тэрийэр туһунан уураах ылыллыбыта. П. Филиппов

аат. Культурнай үүнээйилэри (үксүгэр оҕуруот аһын) сиэн буомурдар, кэҕиннэрэр үөн-көйүүр уопсай аата. ☉ Вредитель (растений)
Чеснок көөнньөрбөтүнэн оҕурсу, хаппыыста ыһыытын буортулааччы клещтэри, үөннэри-көйүүрдэри утары охсуһаллар. ФНС ОАҮүС
Култуурунай үүнээйилэр үүнүүлэригэр сүүнэ хоромньуну оҥорор буортулааччылары уонна сыыс утары охсуһуу химическэй сириэстибэлэрин сатабыллаахтык туттуу улахан көдьүүһү биэрэр. ЭБТ

аат. Туохха эмэ баар атын өҥнөөх мэҥ, толбон, туохха эмэ (хол., ыраас таҥаска) сыстыбыт кир, марай. ☉ Пятно
Уу ньууругар ононманан арыгыны тохпуттуу күөхтүҥү хоҥор өҥнөөх бээтинэлэр көстөллөр. Ити ньиэп, мазут тохтубута уста сылдьар буолуохтаах. И. Гоголев
Куһаҕан син биир дьүөкэт кэриэтэ. Дьүөкэт сыстыбыт сиригэр, төһө да сууйбутуҥ иһин, бээтинэ хайаан да хаалааччы. СТЫМ
Синтетическэй сууйар сириэстибэлэр арыы-сыа бээтинэтин ыыталлар. ХОДь

сыһ. Үчүгэй түмүгү биэрэрдии, баар кыаҕы туһанан, туһалаахтык. ☉ Эффективно, результативно, действенно, с пользой
Үлэ дьиссипилиинэтин уонна бэрээдэги кэһиини утары охсуһуу мэлдьи көдьүүстээхтик ыытыллар буолбатах. ПА
Техниканы көдьүүстээхтик туһаныы, айылҕаны харыстааһын боппуруостарын дьүүллэһиигэ актыыбынайдык кыттабын. ПДИ КК
Үчүгэйдик оҥоһуллубут севообороттар …… үүнээйини көмүскүүр сириэстибэлэри көдьүүстээхтик туттарга көмөлөһөллөр. ЭБТ

аат.
1. Эмп уонна эмтиир сириэстибэ, тэрил арааһа, эгэлгэтэ. ☉ Многообразие медикаментов и других лекарственных средств
Этим сүһүрэн кыһыйар идэлэннэ. Туох эмп-томп абырыай? И. Гоголев
Сэһэни салҕаан истэххэ, Эмп-томп күүһүрэн эмээхсин Үтүөрэн, үөрэн кэлбитэ. И. Чаҕылҕан
Былыр эмэ-томо суох хараҥа сахалары үгүстүк суорума суоллаабыт, аппендицит ыарыыны эпэрээссийэлээһини Кокшарскай, Мигалкин, Гурьев эмиэ бу Бүлүүгэ баһылаан барбыттара. «Кыым»
2. Тыа хаһаайыстыбатыгар хоромньуну таһаарар, киһиэхэ-сүөһүгэ буортулаах үөнү-көйүүрү, харамайдары утары охсуһар химикаттар, сүһүрдэр сириэстибэлэр араастара. ☉ Многообразие химикатов и средств против вредных насекомых и грызунов
[Кумаартан] Тыһыынчанан да таба өлүөн сөп, ардыгар оннук алдьархайга аныгы тиэхиньикэ, эми-тому ыстарыы да көмөлөспөт. И. Федосеев
◊ Эмп-томп тэрилтэтэ — ыарыһахха суһал көмөнү оҥорор, эмтиир уонна ыарыыны эрдэттэн сэрэтэр тэрилтэ. ☉ Медицинское учреждение, деятельность которого направлена на сохранение и укрепление здоровья людей, предупреждение и лечение болезней
Эмп-томп тэрилтэлэрэ, балыыһалар туттар сээкэйдэрэ, медицинскэй литература көрүүтэ-харайыыта суох ыһыллан, сүтэноһон хаалбыттара. «ХС»
ср. бур., разг. эм-дом ‘снадобье’