прил. муосталаах, оҥоруулаах; мощёная улица оҥоруулаах уулусса.

прил. сордоох, сордоох оҥоруулаах, табыллыбатах.

прил. оҥоруулаах, оҥорумтуолаах, таһаарыылаах; производительный труд оҥоруулаах үлэ; производительные силы эк. оҥоруулаах күүстэр.

с. 1. (по гл. разместить) туруортааһын, тарҕатыы, олохтооһун; 2. (по гл. разместиться) оннуланыы, олоруу; 3. (система расположения) тарҕанан туруу; размещение производительных сил оҥоруулаах күүстэр тарҕанан туруулара.

даҕ. Токур, көнөтө суох. ☉ Корявый, искривлённый
Орто дойдуга оҥоруулаах окур-бокур мас. ПЭК СЯЯ. Отой тыла суох Окурбокур оҕолор Кэккэлэһэн эрэ турдаллар Кэпсээбитинэн бараллар (тааб.: буукубалар)

ж. 1. экономика (обществоҕа оҥоруулаах күүстэр сайдыыларыгар сөп түбэһэр производственнай сыһыаннаһыылар); 2. экономика (дойду, оройуон. туспа салаа хаһаайыстыбатын ту руга, хапаайыстыбаннай олоҕо); экономика Севера Хоту дойду экономиката; экономика транспорта транспорт экономиката.

туохт. Ханнык эрэ оҥоруулаах, дьылҕалаах, төлкөлөөх буол. ☉ Иметь судьбу, предназначение
Бу орто бороҥ туруу дьаҕыл дойдуга айбыт киһибит-сүөһүбүт түөрэккэй төлкөлөннө, кэччэгэй кэскиллэннэ, оҥдохой оҥорууланна. Ньургун Боотур
[Кэтириис:] Дьоло суох күҥҥэ төрөөммүн, итэҕэс оҥорууланаммын, күн сириттэн сүтэрим кэллэҕэ. А. Софронов
[Айыыһыт:] Саас үйэ тухары Самныбат саргыланыҥ, Одун хаантан Охтубат оҥорууланыҥ. П. Ойуунускай

даҕ.
1. Элбэх сиринэн өргөстөнөн, чочумаастанан көстөр. ☉ Предстающий перед взором многочисленными гребнями, пиками, зубьями (напр., скалы, пики, неровный лес)
Ырыа дорҕооно үрэх сиһин адаардаах арҕастарыгар төхтүрүйтэлээн ыла-ыла дуораһыйан, тупсан бара турара күүһэ, дэлэгэйэ бэрт. Амма Аччыгыйа
Төбөтүгэр адаардаах, чарпа таастардаах чочумааһы Сымыраахап көрдө. Т. Сметанин
2. көсп., үрд. Олус эрэйдээх, буомнаах, харгыстаах, илистиилээх (олох). ☉ Полная лишений, препятствий, сложностей (жизнь)
Ол курдук уол оҕо соргута Аан дойду адаардаах аартыгар, Үс төгүл саадаҕын уол устан, Үс төгүл курданан дьоллонор. С. Данилов
Күүһүҥ быстан, Күдэҕиҥ баранан, Аҕыс адаардаах Аартык айаҕар Охтон түһүөх Оҥоруулаах эбит буоллаҕыҥ дуу?! П. Ойуунускай

I
аат., эргэр. Иирсибит, мөчөхтөспүт түү. ☉ Свалявшийся, спутанный комок шерсти
Өлбөт төлкөлөөх, Охтубат оҥоруулаах, Дьоллоох-соргулаах уол оҕо Ийэ кутун, Иккилээх харчы саҕа Иһэгэйгэ иҥэрэн Илдьэ киирбиттэригэр Самсыы дьалбыйбыттара. Өксөкүлээх Өлөксөй
Иһэгэй буолбут сиэл. СГФ СКТ
ср. монг. ишигей 'войлок'
II
даҕ., миф. Дэлэгэй, байым. ☉ Щедрый, добродетельный
Иһэгэй ытыс. Иһэгэй иэйэхсит.  Иһэгэйдээх мастаах, Имэҥнээх оттоох Итии муора Ис модьоҕотуттан Тыалырбыт эбит. Саха фольк. Тиийэн кэлбит биир бэрт сиргэ: кытыылыыр сылгыны тыс быһарынан сыа ньалҕаарыма оттоох-мастаах, үс иһэгэйдээх туой күрэҥ булгунньахтаах. ПЭК ОНЛЯ I
Иитэр сүөһүбүт Иэйэхситтээх иһэгэй толуга Иҥнэри көрүллүө суоҕа! С. Васильев

I
даҕ., итэҕ. Үөһээттэн айдарыылаах, Дьылҕа Тойон Хаантан оҥоһуулаах, аналлаах. ☉ Имеющий предназначение, предопределение, предписание (от божеств)
Дьылҕаттан ыйаахтаах этим. ПЭК СЯЯ
Мин даҕаны Одун биистэн оҥоруулаах, Чыҥыс Хаантан ыйаахтаах киһибин. Ньургун Боотур
Дьылҕа Хаантан ыйаахтаах булчут үһү. Амма Аччыгыйа
Иччилээх түүллээх дьон айылҕаттан айдарыылаах, үөһээттэн ыйаахтаах буолаллар эбит. БРИ ТТ
II
даҕ. Атын буолбатах, дьиҥнээх. ☉ Подлинный, настоящий, законный. Миигин оҕо эрдэхпиттэн Кулай диэн ыҥыраллар да, ыйаахтаах аатым Ньукулай диэн ээ
□ Ыйаахтаах оскуолаттан тэйиччи быыкаайык эргэ дьиэни биэрдилэр, иккис кылааһы анаатылар
Туспа буруо таһааран, ыал буоллум. Амма Аччыгыйа
[Быыбарынай:] Бүөлэн, үөдэн уола. Киэбириэм эһигинньиктэргэ. Миигин ыйаахтаах ыстаарыста гыныахтара, оччоҕо өссө көрөнбилэн иһиллиэ, билигин барбах уһуга эрэ. Н. Түгүнүүрэп