1. ситис диэнтэн хай. аата. Эрэттэр, көрдөрүҥ Эрдээх модун күүскүтүн, …… Өһү-сааһы ситиһии диэн тугун. Т. Сметанин
   Кыайыыттан кыайыыны ситиһии, Саҥаны, кэрэни оҥоруу — Олох, охсуһуу сырдык сыала. А. Бэрияк
2. Ким-туох эмэ сыралаһан туран ситиспит түмүгэ, кыайыыта. ☉ Положительный результат каких-л. усилий, успех, достижение
   Дьиҥ талааннаахтар бэйэлэрин ситиһиилэринэн хаһан даҕаны толору дуоһуйан хаалбаттар. Амма Аччыгыйа
   Үлэҕэ ситиһии хаһан да бэйэтинэн кэлбэт, үгүс сыраны уонна саталы эрэйэр. «Кыым»
   Ситиһии бэйэттэн тутулуктаах. «ЭК»

туохт.
1. Иннигэр баран иһэр кимиэхэ-туохха эмэ тиий, кинини кытта тэҥнэс. ☉ Догонять, настигать
Биһиги тэлиэгэлээх аргыспыт дьэ ситэн тиийэн кэллэ. Амма Аччыгыйа
Ситиччэ түргэнник барбытын үрдүнэн бөрө ситиэхчэ буолла. Т. Сметанин
Мин даҕаны Элик кыылы Эккирэтэн ситэр Элэс быһый этим. И. Чаҕылҕан
2. Муҥутаан көҕөр, тылын (от-мас, үүнээйи) эбэтэр сөп буола бус (үүнээйи аһа). ☉ Доходить до полного расцвета (о растениях); созревать, поспевать (напр., о ягодах)
Тыа мутукчата ситэн, хойдон, айылҕа күөх унаарынан киэркэйбит. Амма Аччыгыйа
Сир аһа ситиэ, оо, оччоҕо кинилэр төһө эрэ күннүүллэр! И. Федосеев
Сорох учаастактарга [сэлиэһинэйи] саҥардыыҥҥыта ыспыппыт, атыттарга ситэн бүтэн эрэллэр. Г. Угаров
Горуох түргэнник ситэр суортарын булуохха наада. П. Егоров
△ Толору сайын. ☉ Достигнуть полной зрелости, созревать
Толкуйдаан истэҕин аайы ити санаата улам ситэн, кытаатан истэ. Н. Лугинов
Мин тапталым — сиппит таптал. И. Гоголев
Өйө-санаата ситтэ, күүһэ-уоҕа модьураата. И. Бочкарёв
Былыргы түүрдэр тылларыгар туохтуур саҥа чааһын быһыытынан сайдан, ситэн эрэрэ көстөр. АНК БТТ
3. Туохха эмэ санаммыккын, туруммуккун эккирэтиһэн туран оҥор. ☉ Добиваться, достигать чего-л. целенаправленно
Кини, арай, бииргэ санаатын сиппэккэ өлбүтэ. Амма Аччыгыйа
Сыалгын сиппит буоллаххына сылааҥ кытта минньигэс. Д. Апросимов
Бу төһө эмэ наадаланан кэлбит киһи тугу да сиппэтигэр тиийдэ. Н. Заболоцкай
Соруктарын ситэ иликтэринэ арахсыбат дьоннор буолаллар. И. Данилов
4. Төһө эрэ сааска тиий, төһө эрэ сааскын толору туол. ☉ Достичь какого-л. возраста, быть в каком-л. возрасте
Сыгынньах киһилэрэ сааһын саҥа ситэн эрэр оҕочоос эбит. Саха фольк. Сэттэ уоммун Ситиэхпэр дылы Одурууннаах олоххо оҕустаран, …… Бар дьоммуттан матан, баранаак буола сылдьыбытым. А. Софронов
«Мин ойох ылар сааһым буолла, эн эргэ барар сааскын сиппиккин, онон эн биһикки холбоһуох», — диэтэ Байбал дьоһуннанан олорон. Күндэ
Уолчаан биллэрдик улаатта Уончатын ситтэҕэ буолуо. Н. Заболоцкай
5. Толору буол, туол. ☉ Быть полным, завершённым
Бу сэһэннэр хомуллуулара ситэн турар диэххэ сатаммат, ордук хотугу хоһуун эпоһа. Саха фольк. Халандаар бэрээдэктэнэр, бит-билгэ ситэр. Амма Аччыгыйа. Бүгүн хадьымал көтөҕүүтэ бүтүөхтээх — Эһиилги ыһыы тэрээһинэ ситиэхтээхэ А. Абаҕыыныскай
6. -ан сыһыат туохтуур форматыгар «муҥурун бул, муҥурун була оҥор, толор». ☉ В форме деепричастия на -ан имеет значение «достичь какого-л. предела в чём-л., дойти до конца, делать до конца, до завершения чего-л.»
Этэрин дьаабытын Икки атахтаах Ситэн истибэтэх. Өксөкүлээх Өлөксөй
Таптал ис кистэлин Барыы эппэттэр. Тыл силик киистэтин Ситэн тиспэттэр. Күннүк Уурастыырап
Хайалар, хонуулар ойууларын хас кыраасканан ситэн сотуомуй? С. Васильев
♦ Ааҕан сиппэккин — ахсаана биллибэт элбэх. ☉ Бесчисленный, не поддающийся исчислению
Скульптордар төһөлөөх үгүс табаны кыһан-чочуйан оҥорбуттарын ааҕан сиппэккин. Софр. Данилов
Кавказ хайаларын холлорооннорун ааҕан сиппэккин. В. Гаврильева
Кини [эдэр дьахтар] ыарыытын билиҥҥэттэн ааҕан сиппэт. Эгэ, кырыйдаҕына хайдах буолуой. В. Протодьяконов
Силигэ сиппит көр силик. Уруу силигэ ситэн, Утуйуу буолла. С. Зверев
Дьыала силигэ сиппитин эрэ кэннэ, икки бэрт утарыта көрсө түстүлэр. А. Сыромятникова
Дьэ бу силикпит ситэн аны художественнай салайааччыланныбыт. «ХС». Ситэн сиэ кэпс. — эккирэтиһэн, сойуолаһан туран ситэри кэһэт, дьакый. ☉ Доконать, погубить
Чэ, бэйи, ытаат да буут бэриллиэ, ситэн сиэтиннэр. Е. Неймохов
Сэт-сэлээн сиппит көр сэт-сэлээн. Э, дьэ, сэт-сэлээн ситтэҕэ буоллун, охсуһууөлүү бөҕө үлтүрүйдэҕэ буоллун, хааннаах хара дьай халбарыйдаҕа буоллун! Ньургун Боотур
Билигин кэлэн Сэбиэскэй былааска сэмэҕэ тиксэр сэтимсэлээним сиппит үһү дии? А. Софронов
◊ Ситэ барбыт — ситэн эрэр, ситэр сааһыгар барбыт. ☉ Достигающий зрелого возраста
Таһырдьаттан Хара Наһаар киирэр, сарыы таҥастаах, ситэ барбыт киһи. Күндэ
Татьяна Гаврильевна остуолга олордоҕуна олус сылайбыт, илистибит ситэ барбыт дьахтар көрүҥнээҕэ. Э. Соколов
[Маруся Ордонская] уон аҕыс сааһын туолан, ситэ барбыт кыыс этэ. Эрилик Эристиин. Ситэ баттаа (кэп) — кими-тугу эмэ эккирэтэргин өр гыммакка ситэн ыл. ☉ Быстро настичь преследуемого
Өр буолбата, эһэм субу ситэ баттаан ылла. Н. Заболоцкай
Мохсоҕоло ыйылыы түһээт кэнниттэн эккирэппитэ, ситэ баттаан ылан, илиитигэр түспүтэ. В. Гаврильева
Маппыр дьахтары ситэ кэбэн ылбыт уонна хаарга охторон түһэрбит. Л. Попов
Кэрэмэс [кыылы] ситэ кэбэн ылан, сиһиттэн туора хабан ылла. «ХС»
ср. тув. чэт ‘достигай, догони’, др.- тюрк., ‘доходить, настигать, достигать’

туохт.
1. Эт-хаан, өй-санаа өттүнэн толору сайын, улаат. ☉ Достигать зрелости, возмужания, взрослеть
Маайыс улам ситэн-хотон, төлөһүйэн иһэр. Амма Аччыгыйа
Кини уолун өйүн-санаатын булуммут, сиппит-хоппут киһинэн ааҕар. В. Протодьяконов
Тас дьүһүнүттэн көрдөххө, Кэскил биллэрдик төлөһүйбүт, сиппит-хоппут, боччумурбут көрүҥнээҕэ. Г. Колесов
2. Үрдүк таһымҥа тиийэ үүн, сайын. ☉ Достигать зрелости, совершенствоваться, оттачиваться. Эдэр Эллэй поэтическай талаана сылтан сыл ситэн-хотон, айар үлэ киэҥ аартыгар тахсыбыта. Софр. Данилов
Санкт-Петербург куорат Константин Гаврильевич политическай өйө-санаата ситэригэр-хоторугар быһаарар суолтаны ылбыта. П. Филиппов
Хоһоон уус-уран өттүнэн бэрт үчүгэй, сиппит-хоппут. ПНЕ СТ

туохт.
1.
сит диэнтэн холб. туһ. Икки көмүс харчы хаһан да бэйэ-бэйэлэрин ситиспэттэр үһү. (тааб.: таба тобуктарын маҥана). «Атын оҕолору [этэрээккэ] эбии ылыаҕы — бары тарҕаһан хааллылар, кыралар эрэ бааллар, олор ситиһэн сылдьыахтара суоҕа», — диэтэ Чуораан. Н. Габышев
Дорҕоону истиинэн араарар оҕо, мөлтөхтүк эбэтэр бытааннык да аахтар, кэлин тиэмпэтэ түргэтээн, сотору ситиһэр. СОТТҮө
2. Кими-тугу эмэ өһүөннээ, кимтэнтуохтан эмэ иэстэс. ☉ Мстить кому-л.
Баайдар ситиһиэх буолан сааналлар үһү. Амма Аччыгыйа
[Хаппыт Суруксут:] Бу муҥмутун-сорбутун хаһан ситиһиэхпит баарай?! Күндэ
«Дьэ, ситиспэтэхпинэ мин буолуом!» — иккиһин абаккарбыт саҥа иһиллибитэ. И. Федосеев
3. Сыралаһан туран тугу эмэ оҥор, туох эмэ түмүккэ тиий. ☉ Добиваться, достигать чего-л., прилагая усилия
[Дьаакып:] Били барбыт наадаҕын ситистиҥ ини? [Күлүк Өлөксөй:] Ситиһэн. А. Софронов
Төһөнөн киэҥ, дириҥ билиилэнэр даҕаны, наукаҕа соччонон элбэҕи ситиһиэхтээх. Н. Лугинов
Санаабыт санааларын ситиспиттэрэ, этэрээккэ этэҥҥэ тиийбиттэрэ. А. Сыромятникова
4. Ортотук, ортону үрдүнэн үөрэн, үөрэххин бил. ☉ Иметь среднюю успеваемость в учёбе
Математикаҕа оҕолор ситиспэттэр үһү. Далан
Мин предмеппэр оҕолор бары ситиһэллэрэ. Н. Габышев
Володя математикаҕа ситиһэр буолан иһэр. ЕНВ СТ

диал. крючок, леска; ситинэн балыктаа = ловить рыбу на крючок.

достигать зрелости, возмужания; сиппит-хоппут киһи зрелый человек # сиппит-хоппут айымньы зрелое произведение.

1) настигать, догонять кого-что-л. кини уолаттары ситтэ он догнал ребят; 2) перен. достигать, добиваться чего-л.; итинэн эн тугу ситиэҥий ? чего ты этим добьёшься?; 3) перен. поспевать, созревать; бурдук сиппит хлеб созрел; 4) перен. возмужать; достигнуть совершеннолетия, зрелости; сиппит кыыс зрелая девушка.

1) мстить; өстөөхтөн ситис = отомстить врагу; 2) справляться (с работой); успевать (в учёбе); оҕо үөрэҕин ситиһэр ребёнок успевает в учёбе; 3) достигать, добиваться чего-л.; итинэн тугу ситистиҥ ? чего ты этим добился?; кыайыыны ситис = добиться победы; санааны ситис = добиться своей цели.

кристалл—өстүөкүлэ, ситалл (тутуу матырыйаала. Ууллубут өстүөкүлэҕэ катализаторынан дьайан кристаллырдан оҥороллор. Олус бө§ө, итиини-тым-ныыны тулуйумтуо, химическэй дьайыыга хотторумтуота суох. К. ө-тэн билиитэлэри, паныаллары, турбалары, подшипниктары уо. д. а. оҥороллор.)

v. to reach, attain, catch up with

v. to succeed, achieve