туохт.
1. Муоскунан эбэтэр төбөҕүнэн туора садьый. ☉ Отталкивать в сторону рогами или головой
Оҕус атыыры үөһүн тоҕо сиэлийэн кэбиспит. Амма Аччыгыйа
Эрдэлиир төбөтүнэн аан диэки сиэлийэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Буур буоллаҕына, куотуон оннугар, хата сырса сылдьан бөрөнү сиэлийдэ. ДФС КК
2. кэпс. Туора силэйэ, хаһыйа ас. ☉ Двигать, отодвигать в сторону
Тогойкин аҥаар тоҕоноҕунан ааны тэлэччи сиэлийэн кэбиһээт, иһирдьэ көтөн түстэ. Амма Аччыгыйа
Оҕонньору Хаппытыан санныттан харбаата. Биирдэрэ сиэлийэн кэбистэ. А. Сыромятникова
Гриша сирэйин таарыйбыт лабааны бүк баттаан сиэлийиэх буолбута, илиитигэр биир сэбирдэх туллан тиийэн кэллэ. «ХС»
ср. монг. сэжих ‘боднуть одним рогом’

I
туохт. Ойуолаабакка, атахтаргынан олбу-солбу хардыылаан, түргэнник бар, айаннаа (ордук сылгыны этиллэр). ☉ Бежать рысью, рысить
Кинилэр [биэлээх кулун] иккиэн үөрдэрин диэки сиэлэ турдулар. Суорун Омоллоон
Кырдьаҕас ыт барар суолларынан сиэлэн нэмирийдэ. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор атын муоһатын хамсатарын кытта, ат сиэлэн атаралаабытынан барда. Н. Якутскай
♦ Сииккэ сиэллэ, хаарга хаамта көр сиик I
[Дарыбыан:] Былыр мин эмиэ оройбунан көрө сылдьарым саҕана, арыгынан утахтанан, хаартынан харахтанан сииккэ сиэлбит, хаарга хаампыт бэйэм. Н. Туобулаахап
Ол сылдьан сииккэ сиэлбиттэрэ, хаарга хаампыттара үгүс ини. «Кыым»
ср. др.-тюрк. йел ‘скакать, мчаться; странствовать’, кирг. жел ‘бежать трусцой, лёгкой рысью’, тув. чэл ‘поезжай рысью’
II
аат. Сылгы уонна сорох кыыл саалыттан (моонньун үөһээ кырыытыттан) аллара намылыччы үүнэн түһэр кыл түүтэ. ☉ Грива
Оҕустан охторгор муоһуттан тутус, аттан суулларгар сиэлиттэн харбаа (өс хоһ.). Ананий соноҕоһу сыҥааҕыттан тутан туран, сиэлин тараата. М. Доҕордуурап
Эбэтэ үрүҥ уонна хара өҥнөөх сылгы сиэлиттэн уһун ситии хатара. Г. Угаров
◊ Дулҕа сиэлэ — дулҕа төбөтүгэр үүнэр үкэр от. ☉ Осока дернистая
Чөркөйүм төбөтүн оройунан дулҕа сиэлигэр батары түһэн, хамсаабакка сытара. Далан
Ынахтар хаар анныттан тахсыбыт кур дулҕа сиэлин үргээн турдурҕаталлар. Н. Заболоцкай
Сайын дулҕа сиэлин тиниктээн, Алдан кытылыгар оттообуппут. А. Сыромятникова
ср. др.-тюрк. йал ‘грива, загривок’, каракалп. жал ‘грива’, тув. чал ‘грива’

аат., кэпс. Туох эмэ (хол., кэпсээн) толору, ситэри буоларын курдук эбии-сабыы, сиһилээһин. ☉ Дополнение, приложение к чему-л. (напр., к рассказу), делающее его более полным, подробным
«Дьэ кини ити кэпсээнин сиэлэ-кутуруга бэрт уһун буолуохтаах», — диэн Ааныс Бүөтүр Сэмэнэбис диэки өрө көрөн мылаарыйбыта. П. Аввакумов
Ол-бу сиэлэ-кутуруга суох сахалыы быһа «Миитэрэй» диэ, биитэр «Миитэрэй оҕонньор» диэ. «ХС»
Тугу барытын сиһилии, сиэлинкутуругун ситэрэн, кими баҕарар аатын, аҕатын аатын, араспаанньатын толору ааттаан дуоспуруннаахтык кэпсэтээччи. «ХС»

туохт., кэпс. Түргэн-түргэнник хардыылаан хаамп. ☉ Шагать, часто перебирая ногами
Витя ынаҕын көрдүү, сиэлэ-хаама былаастаан бэйбэкэччийэ турда. Н. Заболоцкай
Толль киһититтэн хаала соҕус сиэлэрхаамар аҥаардаан батыһан истэ. П. Филиппов
Билиҥҥи кырдьаҕастар, битийэн-таһыйан, атыттар — Сэттэ даҕаны уоннаахтар сиэлэн-хааман олустар. «ХС»

грйва; хойуу сиэл густая грива; сылгы сиэлинэн , кутуругунан погов. лошадь (красна) гривой и хвостом # дулҕа сиэлэ трава, растущая на кочках.

бежать рысью, рысцой; уолчаан сиэлэн иһэр мальчик бежит рысцой; сиэр биэ сиэлэ турбут загадка гнедая кобыла побежала рысью (өрт пал).

n. mane