аат. Дьиэҕэ-уокка туттуллар тэрил, мал; туттар сэп-сэбиргэл бүтүннүүтэ. ☉ Предметы обихода; домашний скарб
Ийэлэрэ күнүскү ынахха тахсыбытын кэннэ, Чүөчээски малынсалын барытын хомунна. Суорун Омоллоон
Күнү быһа дьиэ малын-салын тиэйбит холкуостаахтар көһөн күккүрээн, быһыт муостатын лиҥкинэттилэр. М. Доҕордуурап
Табаларын тутан, аһаан-сиэн баран, өйүүҥҥэ диэри туттуллубат маллары-саллары сэтии табаларга тиэйдилэр. Т. Халыев

аат., эргэр.
1. Туохха эмэ наадалаах мал-сал, сэп-сэбиргэл, тэрил. ☉ Необходимое для чего-л. снаряжение, принадлежности, скарб
Дьаакып оҕонньор сайылык балаҕана, дьиэлэрин сэбэ орто ыал тэриирэ. А. Софронов
Саша бултуур, атын да сорох тэриирдэри бэйэтэ оҥосторун таптыыр. Н. Заболоцкай
Дохсун кинээстээх кыыстара сүктэр тэриирин тэрийбитинэн барбыттар. Эрилик Эристиин
2. Туохха эмэ бэлэмнэнии, оҥостуу түбүгэ, сүпсүлгэнэ, тэринии. ☉ Организованная подготовка к чему-л.
Халыым аахтылар, Сулуу куттардылар, …… Сүктэр тэриир сүпсүгэ сүрдэннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Марыына көһөр тэриирэ ити бириэмэҕэ бүппүтэ. Н. Заболоцкай
Саалаах дьон, төттөрү-таары аймалаһан, барар тэриири тэринэн бардылар. Эрилик Эристиин

аат.
1. Туохха эмэ наадалаах уонна онно аналлаах туттар сэп, тэрил (хол., балыктыырга, булка, от-мас үлэтигэр). ☉ Орудия труда и инструменты, необходимые для различного вида работ, занятий (напр., рыбалки, охоты, сенокошения). Сир оҥоһуутугар туттуллар сэп-сэбиргэл
□ Туһалаах сэби-сэбиргэли тимиртэн ордук оҥороллор буолбат дуо? Амма Аччыгыйа
Оннук дьалайбакка оҥорбут сэбэсэбиргэлэ, аҕыйах хоноот, үрэллэн хаалааччы. Күннүк Уурастыырап
Мантан хаалбыт кэмҥэ кыратык бултуу түһүөхтэрэ. Онтон сэптэрин-сэбиргэллэрин хомуйан ууруохтара. «Кыым»
△ Дьиэ-уот тэрилэ. ☉ Домашний скарб, домашняя утварь
Дьиэ иһин эргиччи көрдөххө туох да сэргэх сэп-сэбиргэл көстүбэт, куру-кэри курдук. А. Софронов
Дьэкиимнээх балаҕаннарын иһэ. Орто ыал сэбэ-сэбиргэлэ. Нуучча оһоҕо, остуол, кырабаат, былыргы истиэнэ чаһыта. А. Софронов
Сэптэриттэнсэбиргэллэриттэн да көрдөххө, аныгылыы ыалга сөптөөх тэриллээх эбиттэр. Эрилик Эристиин
2. Сэриилэһэргэ сөптөөх сэрии сэбэ. ☉ Боевое снаряжение
[Эписиэр:] Баскөс дьоммутун барыларын хаайталаан кэбиспиттэр. Сааны, сэби-сэбиргэли бука-барытын былдьаабыттар. Күндэ
[Биэлэйдэр] бэрт элбэх сэби-сэбиргэли, бүлүмүөттэри баҕастары, тэргэннэриүөдэннэри куучча тутан ылбыттар. Күндэ

I
аат. Күөлгэ үүнэр, оруосабай сибэккилээх, биэс-алта күөрчэх ытыгыныы олорбут сэбирдэхтээх уон-отут см уһуннаах элбэх сыллаах от. ☉ Водяное многолетнее растение, достигающее длины до десяти – тридцати сантиметров, с листьями по пять-шесть в мутовке, с розовыми цветками, уруть мутовчатая
Сайынын төрдүнэн уолар буолан, үрэхпит сүүрүгэ суох эбит. Харба от хото соҕус үүммүт. Н. Габышев
Тээллэрик харба отунан саба үүммүт ууга курданарыгар диэри кэһэн киирдэ. «ХС»
Былыык уонна харба от бааһынаҕа бэртээхэй уоҕурдуу буолаллар. А. Чехов (тылб.)
ср. алт. карма ‘зацелять, захватывать, ловить’
II
аат. Харамайдар ис уорганнарын холбуу аата (ис, куртах). ☉ Внутренности, желудок человека и животных.
ср. п.-монг. харбиҥ ‘отвислое брюхо’
III
аат. Ол-бу кыра, малсал, бөх-сах. ☉ Имущество, скарб, барахло. Оҕонньор утуйар таҥаһын, харбатын барытын хомуйан көһөн күккүрээн дьиэҕэ киирдэ
♦ Харбатын (харбатыгар) тэбинэр эргэр., түөлбэ. — көмүскэтэрдээҕэр эбэтэр туох эмэ тирэхтээҕэр эрэнэн, наһаа харса суохтук туттар. ☉ Проявлять большую смелость или дерзость, имея за спиной сильного защитника.