ж. 1. (быстрый бег, быстрая езда) бөтөрөҥ; бөтөрөҥнөтүү, ойутуу; 2. скачки мн. спорт, ат сүүрүүтэ.

сов. 1. (делая скачки, удалиться) ыстаҥалаан хаал, ойуолуу тур; 2. (уехать вскачь) ыстаннаран хаал, сүүрдэ тур, ойута тур.

I рисунок, узор.
II прыжок; скачок; устаны ойуу прыжок в длину; үрдүгү ойуу прыжок в высоту # күн ойуута восход солнца.

дьүһ. туохт. Эмискэ инниҥ диэки ыстан, ой (уһун синньигэс атахтаах, үрдүк кыыл, хол., ат туһунан этэргэ). ☉ Резко рвануть вперёд, сделать скачок (о высокорослом животном с длинными тонкими ногами, напр., о коне)
Төһө да ырдар, ата аллаах бэйэтэ холлубата, иннин диэки тымарыс гынна. П. Филиппов

сов., прискакивать несов. I. (приблизиться скачками) ыстаҥалаан кэл, кылыйан кэл; 2. (на лошади) ыстаннаран кэл; 3. разг. (быстро приехать, прибыть) сүүрэн кэл; сүүрдэн кэл.

привязанный; связанный; атах баайылаах ат лошадь со спутанными ногами; баайыылаах ат а) привязанная лошадь; б) выдержанная лошадь (т. е. подготовленная к скачкам); баайыылаах бурдук сноп хлеба; связанный в снопы хлеб.

несов. 1. (прыгать) ыстаҥалаа, ойуолаа; скакать через верёвочку быаны ойуолаа; скакать на одной ноге аҥар атаххынан ыстаҥалаа; 2. (передвигаться скачками) ыстаҥалаа, ойуолаа; лошадь скачет ат ойуолуур; 3. (ехать вскачь) ыстаннар, сүүрт, ойут.

аат.
1. Илин-кэлин түсүһэн сүүрүү. ☉ Беготня, активное движение в разных направлениях
Бүтүн дэриэбинэ дьоно тахсан тибийбиттэрэ көҕө диэн, күүһэ диэн, сырсыыта диэн олус да буолар эбит. П. Ойуунускай
Киирии-тахсыы, төттөрү-таары сырсыы үксүүр. Н. Якутскай
Саала аҥаарыгар араас маассабай оонньуу, күлсүү, көр-нар, сырсыы. Д. Таас
2. көсп., кэпс. Сүүрүүлээх көрүҥҥэ күрэхтэһии, куоталаһыы. ☉ Состязание, соревнование в каком-л. виде спорта. Хайыһарынан сырсыы
□ Уолан эрэликтэр ат сырсыытыгар Умсугуйан, ылларан киирсэллэр. М. Ефимов
«Эдэр коммунист» хаһыат аатынан бириис иннигэр эдэр ыччаттар сырсыылара буолар. «ХС»
3. көсп. Туох эрэ сыаллаах тугу эрэ эккирэтиһии, толоро сатааһын. ☉ Преследование какой-л. цели
Тэппэй онуманы барытын билиэн-көрүөн баҕарара, ол сырсыытыгар куруутун бириэмэтэ тиийбэтэ, куруутун солото суоҕа. Далан
Николай Петрович куруутун тиэтэйэр. Киниэхэ барыта мүнүүтэ сырсыыта. С. Окоёмов
♦ Сырсыы күөс эргэр. — былыр сахаларга: оҕолоноро чугаһаабыт дьахтар түргэнник оҕолоннун диэн өрүллэр күөс, дьахтар күөс буһуор диэри оҕолонуохтаах. ☉ В старину у якутов: небольшой горшок с мясом, который ставился на огонь, когда начинались схватки у роженицы. Это делалось для того, чтобы она разрешилась раньше, чем сварится мясо. Оҕо көтөҕөөччү эмээхсиҥҥэ сырсыы күөстэн эт хоторон, миин куттулар
ср. ДТС йарыш ‘состязание, скачки’

1) вкладывать; всовывать; быһаҕын кыыныгар укта он вложил нож в ножны; малы дьааһыкка ук уложи вещи в ящик; ууга ук = погрузить что-л. в воду; сабы иннэҕэ ук = вдеть нитку в иголку; 2) делать ставку, ставить (напр. на скачках) # күүстэ ук = придавать силу, энергию; отто ук = возить сено для стогования; ей ук = надоумить; үптэ ук = вложить деньги (в какое-л. предприятие).

1) привязывать; связывать; спутывать, стреноживать (лошадь); аты баайда он привязал лошадь; быанан баай = связать верёвкой; аккын атах баайан ыыт пусти своего коня, спутав ему ноги; 2) перевязывать, делать перевязку; сестра ыарыһах бааһын баайда сестра перевязала рану больного; 3) вязать, плести; ийэм үтүлүк баайар мать вяжет рукавицы; илим баай = плести сеть # аты баай = выдерживать скаковую лошадь (готовить к скачкам);иэс баай = а) играть в пятнашки; б) делать кому-л. добро; сиэл баай = уст. "завязать гриву" (развешивать на деревьях пучки конской гривы, чтобы задобрить духа местности); туомтуу баай = стянуть что-л. распускной петлей; хараҕы (или кулгааҕы-хараҕы ) баай = делать что-л. для отвода глаз.