славить, прославлять; Советскай Армияны уруйдуубут мы славим Советскую Армию; ср. айхаллаа=.

побуд. от аатыр = делать знаменитым; славить, прославлять; расхваливать; ол киһини наһаа аатырдаллар его слишком расхваливают.

1) славить, прославлять; восторженно приветствовать; кинини уруйдаан-айхаллаан көрүстүлэр его встретили восторженными приветствиями; 2) шумно, неумеренно хвалить, восхвалять, превозносить.

1) петь; ырыата ыллаа = петь песню; чыычаахтар ыллыыллар птички поют; 2) перен. воспевать, славить, прославлять; дьоллоох олоҕу ыллаа = воспевать счастливую жизнь.

туохт., поэт., үрд. Өрө көтөҕүллэн, кэрэхсээн, туой, ыллаа. ☉ Славить, славословить, возносить хвалу. Алгыстаах тылбынан албаа Алдьархайдаах айыы аймаҕын Оһоллоох одун олоҕун Огдолутар оҥорторуом дуо? П. Ойуунускай
Суруй эн күннээҕини, умай күннээҕинэн, албаа бүгүҥҥүнү. «ХС»
Кини поэт, төлөннөөх патриот быһыытынан бэйэтин айымньытын сыалынан Ийэ дойду модун күүһүнкүдэҕин, кини бэртээхэй инники кэскилин албаа хоһуйууну ааҕара. «Кыым»

аатыр диэнтэн дьаһ
туһ. Аны даҕаны айыллар саҥаны Айхаллыы-уруйдуу, Аатырда туруохпут. Эллэй
[Сынаҕы баай:] Миигиннээҕэр ордук киһи тахсара буоллар, аҕабыт ууһун Аатырдыа диэммин, алыс үөрүөм этэ. И. Гоголев
Биһиги да Маайабыт аатырдар Суоһалдьыйа Толбонноохторуттан итэҕэһэ суох үчүгэй дьүһүннээх кыыс буолбут дии. Н. Якутскай
◊ Албан аатырт үрд. — киэҥник, дарбааннаахтык сураҕырт. ☉ Славить, прославлять, распространять славу о ком-л.
Бу Саха сирин тугунан хоһооҥҥо омугунан армянин Г. Григорян хаһан да хатыламмат национальнай колориттаах мелодияны айан албан аатырдыбыта. Эрчимэн
Кэнники кини кулуба быһыытынан, умнуллубат гына албан аатырдыбыт биир түбэлтэтэ буолбута. С. Курилов (тылб.)

туохт.
1. үрд. Дьолусоргуну түстээн алҕаа, алгыс тылларын эт. ☉ Благословлять, напутствовать
Ийэ дойдуҥ иннигэр, Улуу дойдуҥ туһугар Дууһаҕынан мэктиэлээн Утарса бараргар Уруйдуу хаалабын. Нор. ырыаһ. Ол үөрүү толбоннура Оонньуур кустугун көрөммүн Урааҥхай саха дьоннорун Уруйдаах махтал тылларынан Уруйдуу туойдаҕым буоллун! Саха фольк. «Уруй буоллун, айхал буоллун!» — дэһээт, Ньургуһун ийэлээх аҕата тура-тура уруйдаабыттара. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Албан ааттаа, аатырт, айхаллаа. ☉ Славить, прославлять, приветствовать
Аны даҕаны айыллар саҥаны Уруйдуу, аатырда туруохпут. Эллэй. Ньургун Боотур сиэннэрин Уруйдуура норуоппут, Көмүскээммит күн сирин Көҥүлбүтүн булбуппут. Баал Хабырыыс
Уруйдуу туруҥ чулуу уолгутун, Киһи сылдьыбатаҕын кини сырытта. «ХС»

туохт.
1. Киһи сөбүлүүр, эҥээркэй, кэрэ дорҕоонун таһаар, туой. ☉ Издавать голосом различные по высоте музыкальные звуки, петь
Харытыана эрэйдээх оҕо эрдэҕинэ ыллыыр ырыаларын кистээн ыллаата, таҥалайын тыаһатта, хабарҕатын куллурҕатта. П. Ойуунускай
Ол истэҕинэ, кини уҥа өттүнэн …… кыыс оҕо хатан куолаһа ыллаан кылыһытара иһилиннэ. М. Доҕордуурап
Өскө күндү ыалдьыт хонор буоллаҕына, оҕонньор түүнү быһа олоҥхолоон, ыллаан тахсар. И. Данилов
2. поэз. Кими, тугу эмэ уус-уран тылынан хоһуйан уруйдаа, айхаллаа (хол., хоһооҥҥо). ☉ Воспевать, восхвалять, славить кого-что-л. (напр., в стихах)
Тымныыга, итиигэ, тыаллаахха, Сиэстэрэ, эйигин көрөбүн. Кэрэтиэн эйигин ыллыахха, Эн дьикти күүстэргин сөҕөбүн. Эллэй
Дойдулаах! диэн дьолун туһунан Намыын ырыабын мин ыллыам. С. Данилов
Ылаарда мин дууһам, дьоллонно. Ыллыыбын мичээрдээх ырыабын, Амарыых-амарах дьоннордоох Атыылаах кыраайбын санааммын. «ХС»
♦ Ытаа да ыллаа көр ытаа. Ытаа да ыллаа — оҥорон тэй
□ Ытаа да ыллаа ону хайыаҥ баарай?! Н. Лугинов
Ытаа да ыллаа, саатын төрүт уларсыбат. НАГ ЯРФС II
ср. др.-тюрк., тюрк. ырла ‘петь’

туохт.
1. Дуорааннаахтык, күүскэ лаҥкыначчы хаһыытаа (оҕус, аҥыр, кулааһай туһунан). ☉ Гулко, протяжно реветь (напр., о быке, изюбре)
Алаас сыырын анныгар Атыыр оҕус айаатыыр, Эргэ титиик ааныгар Эриэн ынах маҥырыыр. П. Тулааһынап
Ынах маҥырыыра, оҕус айаатыыра, сылгы кистээн дьырылатара, аны санаатахха, судургутун иһин, истэргэ кэрэтиэн! Н. Лугинов
Ханна эрэ күөлгэ аҥыр айаатаан айдаарар. Н. Якутскай
Кулааһай айаатыыр дьылҕатын тускулаан Мин хардам эҥээрэр ол үрдүк хайаттан. Н. Калитин
2. Дуорааннаах, ыраах эҥсиллэр тыаһы, дорҕооннору таһаар. ☉ Издавать гулкие, протяжные, далеко раздающиеся звуки, шумы
Онно тутуу турбалара Халлааҥҥа ураатыыллар, Туундараны сатаратан Түүн үөһэ айаатыыллар. С. Данилов
Таас хайата хайыта ыстанан Айаатаан дьааһыйан, Аан дойдутун Барык-сарык оҥорор эбит. С. Зверев
Алмаасчыт фабрика Аар тайҕам үрдүнэн Айаатаан аарыгырар. Л. Попов
3. көсп. Кими, тугу эрэ дарбааннаахтык айхаллаа, аатын-суолун арбаа; дарбааннаахтык билин, аатыр. ☉ Громко славить, шумно расхваливать кого-что-л.; быть громко, шумно прославленным
Албан аатым Атыыр оҕус буолан Адаардаах аҕыс аартыкка Айаатаан лаҥкынаабыта. П. Ойуунускай
Эн курдук кэрэ бэйэлээх Эбэ хотун албаннаах аатын Аан дойду үрдүнэн Айаатаан тарҕаппатахпын. С. Васильев
Олус да боруода-ириэдэ буолан айаатаабатар, син быр курдук хойуу үүттээх-астаах эриэн саадьаҕай саха ынаҕа этэ. В. Гаврильева

1. аат. Үтүөнү-өҥөнү оҥор буту өйдөөн-сыаналаан, онтон астынан, үөрүү иэйиитин кимиэхэ эмэ биллэрии. ☉ Чувство благодарности, признательности кому-чему-л.
   Кыһыны биллэрбэт түүлээх таҥаспыт Кыһыл сэрииһити суулаатын, Махталынан тап таллаах байыаспыт Саха дойдутун санаатын! Эллэй
   Аан дойду билбэтэх махтала, таптала Этиллэр ол ырыа тылыгар. С. Данилов
   «Улуу Пушкины саха норуота төрөөбүт тылынан ааҕар!» — ити тыллары биһиги истиҥ махталынан, киэн туттан туран этэбит. Софр. Данилов
2. даҕ. суолт. Кимиэхэ эмэ кини ү түөтүн-өҥөтүн санаан, ону биллэрэр, махтанар (хол., т ы л ла р). ☉ Благодарный, благодарственный, выражающий благодарность
   Улуу кыайыыны уһансыбыт, Улу у бухатыыр норуокка Уруйдаах махтал тыл ларын Уруйдуу туойдаҕым буоллун! Нор. ырыаһ. Бүгүн дьэ махтал ты лынан Эһи ааккыт ааттанна. С. Д анилов
   ◊ Махтал сурук — ким эмэ үлэтинхамнаһын үрдүктүк сыаналыыр бэлиэ сурук. ☉ Благодарственное письмо
   Дьэ ити тааҥканы умаппытым иһин бу Кыһыл Знамя уордьанын уонна табаарыс Сталинтан Махтал суругун ылбытым. М. Доҕордуурап
   Хата, Дуомуна үөрүөн иһин, [уола] бырааһынньыкка Махтал сурук тутааччы. А. Сыромятникова
   Испэктээк ситиһиилээхтик туруоруллубутунан истиҥник эҕэрдэлээбиттэрэ, Махтал суруктары туттарбыттара. АҮ
   ср. тув. мактал ‘похвала’, кум. макьтав ‘хвала, восхваление’, тат. мактау, алт. макта ‘хвалить, славить’