нареч. 1) мертвецки; өлө итир = быть мертвецки пьяным; 2) смертельно; өлө куттан = смертельно испугаться, испытать смертельный страх, ужас.

смертельный, смертный; өлүүлээх кыргыһыы смертный бой # өлүүлээх дьахтар женщина, у которой умирают дети.

нареч. 1) мертвецки; өлөрдүү утуй = спать мёртвым сном; спать, как убитый; 2) смертельно; өлөрдүү абааһы көр = смертельно ненавидеть; өлөрдүү сылай = смертельно устать.

доза; дьаат өлөрөр дозата смертельная доза яда.

аат.
1. Өлбүт киһиэхэ кэтэрдэр таҥас. ☉ Костюм покойника, погребальная (похоронная) одежда
«Бар, улуу күтүөр, аҕаһыҥ аахтан ийэҥ өлүнньүгүн аҕал!» – диэтэ убайа Мэник Мэнигийээҥҥэ. Саха ост. II
Өлүнньүк таҥаһа таҥастаах, Хоолдьуга сүөһүтэ сүөһүлээх, Куотар былыт кубулҕаттаах, Ааһар былыт албастаах Аһыыр Абааһы аймаҕын Атамаан бэрдэ эбит. Күннүк Уурастыырап
2. Охтон, көнньүнэн өлбүт кыыл, сүөһү. ☉ Падаль
Сутаакы тириитэ сутуруо, Сылгы көхсө сыалыйа, Ырыган тириитэ ыстаан, Өлүнньүк тириитэ үтүлүк. Өксөкүлээх Өлөксөй
ср. хак. өлимниг ‘смертный, смертельный’, каракалп. өлимтик ‘мертвечина’

I иметь смертельные случаи, исходы; быйыл торбосторугар өлүүлэммит у него в этом году пали телята.
II иметь в чём-л. часть, долю, пай.

аат., итэҕ. Ойуун толорор сиэрэ-туома: өстөөх эбэтэр ыар буруйу оҥорбут киһи кутун уокка ас биэрэн, алҕаан ыҥыран, мас эмэгэккэ иҥэрии уонна ол эмэгэти дьөлө, хайа анньан кута ыҥырыллыбыт киһини өлөрүү. ☉ Шаманский магический обряд: шаман (шаманка) вызывает дух неприятеля или преступника (напр., вора) и вселяет его в деревянного идола-болванку
Затем шаман прокалывает или раскалывает эту болванку, нанося таким образом смертельный вред хозяину духа. Киһи кутун эйгэтин үрэйии, салытыы эбэтэр кут эйгэтин күүһүрдүү …… итэҕэлгэ, ойуун кыырыытыгар, алгыска, андаҕарга, кырыыска, кэйээриҥҥэ уо. д. а. баар. «Сахаада»
ср. нан. гэйэ ‘шаман’, маньчж. гэйэ ‘вырезать (на дереве)’

аат.
1. Тыыннаах харамайы сүһүрдэр бэссэстибэ, дьаат. ☉ Ядовитое вещество, смертельный яд, отрава
[Уолака:] Саамай күүстээх сүлүһүҥҥүн бэлэмнээ. Суорун Омоллоон
Дьааттаах моҕой төбөтүгэр, харахтарын кэлин өттүнэн, күүстээх сүлүһүнү үөскэтээччи быччархайдара бааллар. ББЕ З
2. көсп. Туох эмэ киһини таарыйар күүһэ, ыыһа-абата (хол., киһи тыла). ☉ Злость, яд, желчь (напр., в речи)
Ытаабыта-соҥообута Сүлүһүн, илбис буолан Сүрэҕин хамсатта. П. Ойуунускай
Ол эрээри «холоон да киһи эбит» [диэн аҕата сэнээн эппит тыллара] Хабычаан дууһатыгар сүлүһүн буолан иҥмитэ, быа сөллүбэт түмүгүнүү ыйыллыбыта. Э. Соколов
Тыл ис сүлүһүнэ, этэр илбиһэ саҥарар саҥаҕа эрэ киирдэҕинэ сүүс араас өҥүнэн күлүмүрдүү оонньуур. СОТТЛ. Тэҥн. сүүс
ср. алт. сөлүҕин ‘питательность’, шөлүҕин ‘питательные соки’, монг. шүлс(эн) ‘слюна, слюни; ящур’

1) умирать; кончаться; погибать; өлбүт киһи а) мертвец, покойник; б) перен. пропащий человек; өлөр өлүү неминучая смерть; өлөр өстөөх смертельный враг; өлөрү кыайбыт победивший смерть; өлбөт үөстээх живучий; өлөр быатыгар к несчастью (букв. к смерти); өлөр тиллэр мөккүөрэ (или икки ардынан ) между жизнью и смертью (находиться, быть); өлөн хаал = умереть; өлөн баран= (или быһын =) вымирать; өл да төрөө хоть умри (но найди, доставь и т. п. кого-что-л.); өлө-өлө тилин= оказаться на волоске от смерти (букв. умирая, воскресать); өлөөрү сыт = находиться, лежать при смерти; өлөр охтуутун оҕутта его сразила смертельная болезнь; өлөөрү гын = а) находиться при смерти; б) перен. оказаться в тяжёлом, критическом положении; өлбүккэ үөн үөрэр погов. мертвечине черви радуются; өлбүт өлбүтүнэн , өлбүтү кытта өлөр суох поел. мёртвым смерть, а живым живое; өллөхпүнэ сиэбит да суорум тиэрдэр үһүө погов. не доставит меня (туда) и ворон, съевший мой труп (о невозможности добраться до далёких краёв); өллөхпүнэ үөрүм ытаан ааһыаҕа после смерти дух мой обо мне плачем напомнит (говорится при сильной обиде или перед долгой разлукой); өлөн көрөн өлөрү билбит суох посл. никто на время не умирал, чтоб (только) познать смерть; өлөн эрэр өлөнтөн тардыһар погов. умирающий хватается за травинку (соотв. утопающий за соломинку хватается); өлөр саҥатын саҥарда он закричал благим матом (букв. завопил предсмертным воплем); моҥнон өл = повеситься; бэйэҕэр тиийинэн өл = кончать жизнь самоубийством; 2) блёкнуть, увядать (о растениях); от өлбүт трава (скошенная) увяла # аччык өл = проголодаться; искэр өл = страдать поносом; күн өлбүт произошло затмение солнца; өлбөт мэҥэ уута фольк. живая вода; өлө итир= быть вдрызг пьяным; өлө куттан = испытать ужас; өлөн бар= уходить в подавленном состоянии (от печального известия, тяжёлого разговора и т. п.); өлө оонньоо= попадать в тяжёлое, критическое положение; өлөр иһээччи горький пьяница; өлөр өлүү ааҥнаата нагрянула беда, свалилось несчастье; өлөр суола это его задевает за живое; хараххар өл = заболеть — о глазах.

1. хабараан диэн курдук. Атыырдар утарыта көрсүһээт атахтарынан өрө турдулар, хабыр хатаннык хаһыытастылар, ыйыластылар. В. Протодьяконов
   Былыта суох хабыр соҕус тыыннаах күн үүнэн эрэр быһыылаах. В. Яковлев
   Арыт силлээбит силлэрэ сиргэ тиийбэккэ тоҥор хабыр тымныыта түһүтэлиир. КН ПБ
2. көсп. Ыгым майгылаах; куруубай, хаҕыс сыһыаннаах (киһи). ☉ Вспыльчивый, нетерпеливый; грубый, суровый, жёсткий (о человеке)
   Ол эрээри сорохтор кини төһө даҕаны хабыр, уолусхан буоллар, олус көнө майгылааҕын, дириҥ өйдөөҕүн эмиэ умнубаттар. И. Гоголев
   Олус туруору, хабыр майгылааҕын бэркэ диэн билэбин. И. Семёнов
   Туһаахап уруккуттан даҕаны бардам майгытынан, хабыр быһыытынан сураҕырара. СҮК
3. көсп. Ыарахан, ыар тыыннаах (хол., кэм). ☉ Суровый, тяжёлый (напр., о времени)
   Эдэр оҕо киһи олох хабыр чахчыларын тумнан улааттын диирэ. Софр. Данилов
   Кырдьан бүппүт диэмэҥ эһиги Сэрии, үлэ хабыр сылларын Кырдьаҕас хомсомуолун. И. Эртюков
   ♦ Хабыр сыана — олус ыарахан сыана. ☉ Очень высокая цена. Хабыр сыана диэн дьэ манна баар эбит. НАГ ЯРФС
   ◊ Хабыр хапсыһыы — 1) өлөрсүүлээх-өһөрсүүлээх, суостаах-суодаллаах кыргыһыы. ☉ Смертельный, ожесточённый бой
   Ханнык да хабыр хапсыһыы Хаан тохтуута суох буолбат. М. Ефимов
   Нэдиэлэ кэриҥэ хабыр хапсыһыы кэнниттэн аҕыйах хонукка сынньалаҥҥа тахсыбыттар. П. Чуукаар
   Онтон салгыы үйэ аҥаарын анараа өттүлэринээҕи сыллар хабыр хапсыһыылаах түгэннэрин өйгөр сааһылыы охсон ылаҕын. «ББ»; 2) улахан тыҥааһыннаах, эрийсиилээх күрэхтэһии. ☉ Напряжённая схватка (в состязании)
   Мартыын уонна Дуолан Хара тусталлар, хабыр хапсыһыы буолар, хайалара да сабырыппат. И. Гоголев
   Кинилэр хаһыыларыттаныһыыларыттан сылыктаатахха, көбүөргэ хабыр хапсыһыы бара турар чинчилээх. Е. Неймохов
   ср. халх. хавир ‘быть в ссоре, жить не дружно’