и. д. от сүбэлээ = совещание.

медик; медиктар мунньахтара совещание медиков.

сов. 1. кого (пригласив собрать)ыҥыр, ыҥыртаа; созвать гостей ыалдьыттарда ыҥыр; 2. что (совещание, митинг и т. п.) ыҥыр; созвать совещание сүбэ мунньахта ыҥыр.

м. 1. (наставление) сүбэ; дать совет сүбэтэ биэр; 2. (совещание) сүбэ, сүбэлэһии; семейный совет кэргэн сүбэлэһиитэ; 3. (учреждение, орган государственной власти) совет (ханнык эмэ тэрилтэ дьаһайар эбэтэр субэ органа); учёный совет института институт учёнай совета; 4. Совет Совет (государственной былаас органа); Верховный Совет СССР ССРС Верховнай Совета; # совет да любовь дьоллоохтук, эйэлээхтик олоруҥ (саҥа хол-боһооччуларга этиллэр тыл).

аат. Ханнык эмэ кэлэктиип дьоно уопсай боппуруостары дьүүллэһээри түмсүһүүлэрэ. ☉ Собрание, совещание, заседание
Уопсай мунньах. Быыбардааччылар мунньахтара.  Нэһилиэк бэрэссэдээтэлэ Сиидэрэп дьиэтигэр мунньах буолбута. Күндэ
Мунньаҕы нэһилиэк кинээһэ Никифоров аста. М. Доҕордуурап
◊ Атыыр мунньах — айдааннаах, элбэх киһи кыттыылаах улахан мунньах. ☉ Большое, многолюдное собрание с острыми дискуссиями
Өл да тилин, өйүүн бөһүөлэккэ баар буолар үһүгүн. Аат таах атыыр мунньах буолар үһү. Болот Боотур

аат.
1. Идэлээх дьон туох эмэ туһунан мунньахтаан сүбэлэһиилэрэ. ☉ Совещание специалистов по какому-л. делу, вопросу
— Миигин кыһанан-мүһэнэн эмтээбиттэрэ, хантан эрэ консултаассыйаҕа биллиилээх профессоры кытта ыҥыра сылдьыбыттара. Г. Угаров
2. Идэлээх, билиилээх киһи сүбэтэ, быһаарыыта. ☉ Консультация специалиста. Быраас консултаассыйата. Юрист консултаассыйата. / / Учуутал үөрэнээччилэргэ предмети өйдүүрүгэр, ылынарыгар анаан ыытар эбии көмө дьарыга. ☉ Дополнительная помощь преподавателя учащимся в усвоении предмета
Эксээмэн иннинээҕи консултаассыйа. Биирдиилээн консултаассыйа. — Кэбиниэккэ оҕолору кытта консултаассыйалар ыытыллаллар. ННН СТМО
[Үөрэнээччилэр] консултаассыйаларга мэлдьитин сылдьаллара ирдэнэр. АНВ СТУ
3. Сүбэ, быһаарыы биэрэр тэрилтэ. ☉ Учреждение, оказывающее помощь посредством советов специалистов
Юридическай консултаассыйа. — Сылтан-сыл ахсын …… дьахталлар уонна оҕолор консултаассыйалара элбээтилэр. А. Данилов
Дьахтар, оҕо консултаассыйата, үүт куукуналара, …… тэрилиннилэр. ПАК

сүбэлэс диэнтэн хай
аата. Сорохтор кими ыытар туһунан сүбэлэһиигэ кинини [Микиитэни] олус хайҕаабыттарын хомойо саныыллар. Амма Аччыгыйа
Сүбэлэһии быһыытынан Эрбантей саатын сомуогун туруоран, арҕах айаҕын кыҥаабытынан, Бурхалейы кытта кэккэлэһэн баран иһэр. Эрилик Эристиин
Сүбэлэһии түмүгэр быйыл кыстык устатыгар бөдөҥ сылгыны биири да энчирэппэккэ кыстатарга …… эбэһээтэлистибэ ылынарга быһаарыннылар. В. Протодьяконов
△ Быстах боппуруоһу дьүүллүүр кылгас кэпсэтиһии. ☉ Совещание
Мунньах буолбатах, сүбэлэһии диэбиппит дии. Онон, Мэндэ Сэмиэнэбис, турбакка эрэ, олорон эрэн да саҥар ээ. Софр. Данилов
Дьэ итинник кэпсэтиигэ тиийэн хаалабыт. Ол кэнниттэн оҕолорбут инникилэрин түстүүр туох сүбэлэһии тахсыай. Далан
Кэпсээн өссө кэҥиэн-уһуон, ыанньыксыттары кытары кылгас сүбэлэһии буолуохтааҕа мэһэйдээтэ. С. Никифоров

сов. 1. кого-что (созвать, сосредоточить) мус, хомуй, түм; собрать людей на совещание дьону мунньахха мус; 2. что (скопить, составить) мус, хомуй; собрать библиотеку библиотеката мус; 3. что, чего (получить у разных лиц) мус, хомуй; собрать членские взносы чилиэнискэй усунуоһу хомуй; 4. что (сложить в одно место) мус, хомуй, ук; собрать книги в сумку кинигэлэри суумкаҕа у к; собрать с полу разлетевшиеся бумаги сиргэ ыһыллыбыт кумааҕылары хомуй; 5. что, разг. (сложить вещи) у к, хаалаа; собрать чемодан чымадааҥҥа ук; 6. кого, разг. (снарядить) тэрий; собрать детей в школу оҕолору оскуолаҕа тэрий; 7. что, разг. (подать на стол) тарт, бэлэмнээ; собрать ужин киэһээ аһылыгы тарт; 8. что (составив соединить) холбоо, холбуу өр, чөмөхтөө; собрать цветы в букет сибэккилэри букекка холбоо; 9. что (соединить части) хомуй, аттар, таҥ; собрать машину массыынаны хомуй; 10. что (при голосовании) хомуй, ыл; собрать большинство голосов куолас элбэх өттүн ыл; 11. что, чего (набрать, снять с полей) хомуй; собрать грибы тэллэйдэ хомуй; 12. что (напрячь) түм, мус; собрать все свой силы бэйэҥ күүскүн бүтүннүүтүн түм; 13. что (сделать сборки) иҥэр; в талии надо собрать биилинэн иҥэриэххэ наада.

аат.
1. Тугу эмэ хайдах быһыылаахтык оҥорорго ыйыы-кэрдии, үөрэтии-такайыы. ☉ Совет, назидание
«Кэлин сиэпкин көрүн эрэ», — аттыбар олорор муус маҥан бытыктаах, баттахтаах оҕонньор сүбэ биэрдэ. Амма Аччыгыйа
«Кырдьаҕас киһи сүбэтин иһит: атыҥ ырыыһы, сынньатан баран бар», — диир Сэмэн Уйбаанабыс. Н. Якутскай. Кинээс киириитигэр, Огдооччуйа сүбэтинэн, Болот утуйбута буолан хаалла. Н. Заболоцкай
2. Тугу эмэ хайдах оҥорор туһунан санаа, быһаарыныы. ☉ Замысел, план осуществления чего-л.
Үгүс киһи сүбэтин түмнэҕинэ, сүүрбэ сылынан Сүрүн көнөрө дуу... Өксөкүлээх Өлөксөй
Иккиэн биир сүбэнэн, бииргэ күнүстэритүүннэри дьулуруйан үлэлээн-хамнаан истилэр. А. Софронов
Манна баар дьон, эһиги, Олоххутун бэйэҕит, Уопсай сүбэ быһыытынан Оҥостунар бырааптааххыт. Күннүк Уурастыырап
3. Бииргэ мустан туох эмэ туһунан кэпсэтии, сүбэлэһии; мунньах. ☉ Совещание, обсуждение какого-л. вопроса; собрание
Бу улуу сүбэҕэ ким даҕаны сыыһа тылы этэн сүүс сыл усталаах туоратыгар хара мэҥнэниэҕин, сууйуллубат-сотуллубат хара кирдэниэҕин баҕарбат эбит. П. Ойуунускай
Куорат биир уһугар, Кунаахап Дьөгүөр хоһугар Хас да киһи ыҥырыллан, Ханнык эрэ сүбэ буолбут. С. Васильев
Кылгас сүбэ кэнниттэн, манна хаалларар сатаммат, туоратан көрүөххэ диэн буолла. Н. Заболоцкай
4. көсп. Тугу эмэ оҥорор ньыма, сылтах. ☉ Способ, повод делать что-л., поступать каким-л. образом
Үрүҥ Уолан …… Өлөн тиллибит курдук сананна, Өлбөт сүбэтин булунна. П. Ойуунускай
[Бэһиэлэйэп] айах тутаары, арыгы иһэрдээри ыҥырбатаҕа буолуо. Оттон сайылыгар көһүөн иннинэ, иэһинэн эрийэн эн хара көлөһүҥҥүн иҥэринэр сүбэтин булла ини. Амма Аччыгыйа
Саарбалаахап, оҕонньор эмиэ булгутунар сүбэтин булунна диэн, кыйаханна. Софр. Данилов
◊ Сүбэ куоластаах (сүбэ куолас бырааптаах) — ханнык эмэ боппуруоһу быһаарар мунньахха куоластыыр бырааба суох, дьүүллэһэр, сүбэлэһэр эрэ кыахтаах кыттар быраап. ☉ Совещательный голос
Сийиэскэ барыта сэттэ сүүс тыһыынча хомсомуол чилиэниттэн тоҕус сүүс тоҕус уон алта быһаарар уонна сүбэ куоластаах дэлэгээттэр дойду араас муннуктарыттан кэлбиттэр. А. Сыромятникова. П. Ойуунускай РКП(б) онус сийиэһигэр дэлэгээтинэн сүбэ куоластаах сылдьыбыта. «ХС». Хомсомуол Киин Кэмитиэтин чилиэнигэр кандидаттар ЫБСЛКС КК пленумун мунньахтарыгар сүбэ куолас бырааптаах сылдьаллар. ЫБСЛКС У. Сүбэ мунньах — тэрилтэҕэ хайа эмэ боппуруоһу сүбэлэһэн дьүүллүүр, быһаарар мунньах. ☉ Совещание, заседание для обмена мнениями
Дьокуускай, Өлүөхүмэ, Бүлүү уокуруктарын үлэһиттэрин ыҥыран ылан, тиэтэллээх сүбэ мунньах оҥорбуппут. П. Ойуунускай
Доҕотторуҥ сүбэ мунньахтара эйигин үөрэттэрэргэ уураах таһаарда. Амма Аччыгыйа
Никифоров атыыһыт бу сүбэ мунньахха эмиэ ыҥырыллан кэлэн олорор. Н. Якутскай
ср. бур. зүбшэл ‘совет (указание)’, алт. сүме ‘изобретение, выдумка; мудрый совет; уговор’, хак., тув. сүмэ ‘хитрость, лукавство; смекалка’

сов. 1. (сойтись, сосредоточиться) муһун, түмүс; в классе собрались все ученики кылааска үөрэнээччилэр бары муһуннулар; 2. (напр. о совещании) муһун; собрался военный совет байыаннай совет муһунна; 3. (скопиться) муһун, мунньулун; здесь собралась вода манна уу мустубут; 4. (о дожде и т. п.) таҕыс, буол; к вечеру собралась гроза киэһэ этиҥнээх ардах буолбута; 5. (составиться, набраться) мунньулун; собралась ценная коллекция картин хартыына сыаналаах кол- ' лекцията мунньулунна; 6. (приготовиться) хомун, тэрин, оҥоһун; собраться в дорогу суолга хомун; собраться ехать домой дьиэ- ' лииргэ оҥоһун; 7. (решиться) санан, быһаарын; он собрался жениться кини ойох ыларга сананна; 8. (сжаться, сморщиться) түүрүлүн, мыччыһын; 9. с чем түмүн, мунньун, булун; собраться с силами күүскүн түмүн; собраться с мыслями өйгүн-санааҕын булун; собраться с духом санааҕын түмүн.