м. 1. мат. сырса барыы; параллелизм линий сурааһыннар сырса барыылара; 2. (совпадение, повторение) хопула-һыы, биири хос оҥоруу; параллелизм в работе үлэҕэ хоһулаһыы.

с. 1. (слияние) холбоһуу, түмүллүү; 2. (скопление в одном месте) мустуу, бөлүөхсүү; стечение публики дьон-сэргэ мус-туута; 3. (совпадение) түмүллүү, уопсуһуу; стечение обстоятельств быһыы-майгы уопсу-һуута.

түбэһис диэнтэн хай. аата. Суолга түбэсиһии. Ыалга түбэсиһии
◊ Сөп түбэсиһии — тугунан эмэ бэйэ-бэйэни кытта биир буолуу, таба дьүөрэлэһии. ☉ Соответствие друг другу в чём-л., совпадение
Омонимнар үгүс өттүгэр тус-туһунан тыллар этиллиилэрэ түбэспиччэ сөп түбэсиһиититтэн үөскүүллэр. АПС СТЛ

түбэс диэнтэн хай. аата. Булка түбэһии. Албыҥҥа түбэһии
□ Манчаары саҥа буруйга түбэһиитэ. МНН
Хаһыыны истибиттэрэ дуу эбэтэр түбэһиитэ оччото эбитэ дуу, уонча хопто тыаһа суох дайаҥнаһа көтөн бу тиийэн кэллилэр. Сэмээр Баһылай
Сорох булчуттар табыллан бултуохтара, оттон сорохтор кураанах сылдьыахтара, булка түбэһиитэ билэр. Ю. Рытхэу (тылб.)
◊ Сөп түбэһии — туох эмэ туохха эмэ утарсыыта суох дьүөрэ буолуута, тугу эмэ кытта толору биирэ. ☉ Соответствие чего-л. чему-л., полное совпадение с чем-л.. Ыйаах сокуоҥҥа сөп түбэһиитэ

прил. I. (опрятный) ыраас, сэбэр; чистая комната ыраас хос; 2. (без примесей) ыраас; чистое золото ыраас кыһыл көмүс; чистый спирт ыраас испиир; 3. (свежий) ыраас; на чистом воздухе ыраас салгыҥҥа; 4. (отчётливый) ыраас, дьэҥкэ; чистый голос ыраас куолас; чистое произношение ыраастык саҥарыы; 5. (аккуратный) ыраас; чистая работа ыраас үлэ; 6. перен. (честный, безупречный) ыраас, кирэ-хоҕо суох, үчүгэй; чистая совесть ыраас суобас; 7. разг. (совершенный, сущий, самый настоящий) ыраас, аҥардас, дьиҥнээх; чистая правда ыраас кырдьык; чистое совпадение аҥардас сөп түбэһии; 8. (о доходе и т. п.) ыраас; чистая прибыль ыраас барыс; чистый вес ырааһынан ыйааһына, иһитэ суох ыйааһына; # выйти чистым из чего-л. разг. ыраас таҕыс; от чистого сердца ыраас сүрэхтэн.

сыһ. сыһыан т.
1. Оҥоһуллар хайааһын чуолкайын, туохха эмэ чуо бааччы сөп түбэһэрин эмоциональнайдык күүһүрдүүнү көрдөрөр (логическай охсуулаах тут-лар). ☉ Выражает эмоциональное усиление точности совершения действия, его совпадение с чем-л. (употр. с логическим ударением)
Манна оруобуна түөрт муннук тутаах начаалынньыктар кэлэн олоробут. В. Яковлев
Онтон үс кус оруобуна анныбар кэлэн түстүлэр. Т. Сметанин
Баҕар, дьолго, оруобуна киниэхэ тиийэн кэлиэхпит. В. Гаврильева
2. Этиллэр санааны кээмэй-ахсаан өттүнэн эмоциональнай сыаналааһыны көрдөрөр. ☉ Выражает количественноэмоциональную оценку высказываемого
Оҕонньор Чүөчээскиттэн оруобуна сүүс эрэ сылынан аҕа. Суорун Омоллоон
Оруобуна уон ордуга биэстэ Уоһугар уураата. П. Тобуруокап
Оруобуна бэһис кэрдиис. Н. Заболоцкай
русск. ровно

с. 1. аасыһыы, арахсыы, хайдыһыы; расхождение дорог суол арахсыыта; 2. арахсыы, атыы; расхождение половиц муоста атыыта; 3. (несовпадение, противоречие) хайдыһыы, сөпсөһүмүү; расхождение во взглядах санааҕа хайдыһыылар.

сыһыан холб.
1. Бу түбэлтэҕэ ким-туох эмэ хайааһына куһаҕаҥҥа анаабыт, кыһайбыт курдук тоҕооспутун сөбүлээбэт санааны бэлиэтиири көрдөрөр. ☉ Выражает отрицательную эмоцию говорящего по поводу действия кого-чего-л., совершённого в данной обстановке (к несчастью, как назло)
Бу иһэрин, өлүү түбэлтэлээх, Түүлээх Уллуҥах көрдө. Суорун Омоллоон
Онуоха, өлүү түбэлтэлээх, Манчаары саһан сытар сириттэн эмискэ турбут. «ХС»
Сатахха, өлүү түбэлтэлээх, бэйэм ыалдьан хааллым. «Чолбон»
Өлүү болдьохтоох, ол түүн торҕоннообут бөрөлөр икки табатын сиэн кэбиспиттэрэ. А. Кривошапкин (тылб.)
2. Ханнык эмэ хайааһын көннөрү түбэлтэ курдук тоҕооһорун бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Характеризует высказываемую мысль как простое совпадение, как явление, произошедшее случайно (как раз в этот момент, к сожалению). Ахтыһарбытын аҕай кытта, киһибит өлүү болдьохтоох, бу киирэн кэллэ
□ Кыһалҕа алҕаан бүтээтин кытта, өлүү түбэлтэлээх, лоскуй былыттан дохсун толон курулаата. И. Гоголев
Өлүү түбэлтэлээх, Уйбаан аҕата Томторук оҕонньор, эмиэ киһи этим буолан, бу мунньахха кэлэн умса түһэн олорор. Эрилик Эристиин

с. 1. (по гл. отклонить) хадьа-тыы; аккаастааһын, ылыммакка хаалларыы; отклонение предложения этиини ылыммакка хаалларыы; 2. (по гл. отклониться) хадьайыы; отклонение стрелки компаса компас стрелкатын хадьайыыта; 3. (несовпадение, нарушение) туорааһын; отклонение от нормы нуорматтан туорааһын.

аат.
1. Омос буола сылдьыбыт быстах туох эмэ түгэн. ☉ Происшествие, случай, факт
Итинник быстах түбэлтэнэн киһини сыаналыыр адьас сыыһа. Суорун Омоллоон
Биирдэ фроҥҥа маннык түбэлтэ буолбут. С. Никифоров
2. Туох эмэ тугу эмэ кытта биир кэмҥэ сөп түбэһиитэ, тэҥҥэ буолуута. ☉ Совпадение чего-л. с чем-л. во времени, случайность
Көрүҥ эрэ, хайдах түбэлтэний: болдьоспут курдук тэҥҥэ киирэн кэлэллэр. В. Яковлев
Бу түбэлтэ — хараҕа суох Ньукулааскы уонна Дабыыт суолга түбэсиһэ түһүүлэрэ кыра уолчаан инники олоҕор улахан сабыдыалламмыта. У. Нуолур
[Пограничниктар] туппут агеннарын куоттаран кэбиспиттэр, Давид Баклановы куоттарбыттара — түбэлтэ. Н. Якутскай
Өһөс санаатыгар түбэлтэ тосхойоорой диэн сүүрэн истэ. «ХС»
3. кэпс. Туох эмэ табылларыгар, сатанарыгар тоҕоостоох түгэн түбэһиитэ. ☉ Стечение обстоятельств, случай
[Тыа оскуолаларыгар] «5» сыана, уһулуччу эрэ түбэлтэлэргэ туттуллар эбит. Н. Лугинов
[Бадин:] Командующайга бакыаты тиэрдиэхтээххин, бакыат ханнык да түбэлтэҕэ өстөөх илиитигэр киириэ суох тустаах. С. Ефремов
Алмаастаах боруоданы сууйуу уустук үлэтигэр илии үлэтэ икки эрэ түбэлтэҕэ туттуллар. И. Данилов
◊ Өлүү түбэлтэлээх — ордук кыһалҕалаах кэмҥэр буолар, түбэһэр (алдьархай, үлүгэр туһунан). ☉ соотв. к несчастью. Өлүү түбэлтэлээх, ньиэмэстэр ыкса чугаһаабыттара