сопля; сопли.

сопли и слюни.

втягивать, подбирать (сопли); өрө сыҥк = шмыгать носом.

волочить, тащить что-л. (по земле); салаасканы сос = тащить за собой санки ср. соһоҕостоо = # сыыҥкын сос = а) распускать сопли; б) проявлять малодушие, хныкать.

аат. Муннугуттан кэлэр чалахайдыҥы убаҕас. ☉ Сопли
Сымыһаҕын устун Сыраана саккыраата Сыраанын эккирэтэн Сыыҥа санньылыйда. П. Ойуунускай
Кыыс илии тутуһан кириэс-мараас уураста. Ону көрөн Мааса кыыс кистээн, сыыҥын тыаһа бар гына түһэ-түһэ, күллэ. Эрилик Эристиин
Ол синиэллэрин тэллэҕинэн хааннаах сыыҥпытын сотуохпут, онон бүтүө. М. Шолохов (тылб.)
♦ Сыыҥын соспут — ону-маны быһаарар гына ситэ улаата илик. ☉ Сопляк, молокосос
Биир сыыҥын соһо сылдьар уолга иһин дэлби үктэтэ сыһан хаалбыт. Амма Аччыгыйа. Муннун сыыҥа куура илик — тугу да билэ-көрө илик олус эдэр. ☉ Молодой, неопытный (букв. у него сопли в носу ещё не обсохли)
«Ылан да көрүөххэ. Муннун сыыҥа куура илик уолчаан оттон, бэйи, кэһэйиэҥ», — дии саныыбын испэр. С. Никифоров. Сыыҥкынан атыылаһыаҥ дуо? — атыылаһар үбэ суох эрээри туоххунан ылаары гынаҕын диэн кыыһыран, мөҕүттэн этии. ☉ На какие шиши собираешься покупать? (букв. на свои сопли будешь покупать?)
«Доҕоор, ырбаахыны атыылаһыахпыт», — иччитэ дьахтарын уоскута сатаата. «Сыыҥкынан атыылаһыаҥ дуо? Оҥойор айаххар да тото-хана аһаабакка олороҥҥун, дөксө атыылаһардааххын баҕастааххын», — Уһун ырбаахы айдаарар. Р. Кулаковскай
ср. ДТС йиҥ ‘сопли’

туохт. Муннугунан салгыны тыастаахтык эҕирий (үксүгэр тумуулаабыт эбэтэр ытаан бүтэн эрэр киһи туһунан). ☉ Втягивать, подбирать сопли, шмыгать носом
Фокин түҥнэри хайыһан баран өрүтэ сыҥан кэбиһэ-кэбиһэ тугу эрэ ботугуруу сытта. Амма Аччыгыйа
Павлуцкай муҥнаах учуутал ыйыттар эрэ өлөн түһэр, …… муннун өрө сыҥара эрэ иһиллэр буолан хаалар. Ф. Софронов

1. аат. Киһи муннутуттан, айаҕыттан өлгөмнүк тахсар чалахай. ☉ Сопли-слюни
   Сыыҥын-сыраанын Сылыпыс гынан ылла Унааракэнээрэ суох Улуйа-кэнийэ турдаҕа. П. Ойуунускай
   Көстөкүүн оҕолоро сиргэ сыыс-буор ортотугар сыыҥ-сыраан, кир-хор буолан оонньуу олороллор, таҥастара-саптара бүппүт. Күндэ
   Саайыра [киһи аата] хараара өлбөөдүйбүт сирэйэ харчыччы хаппыт, сыыҥа-сыраана санньылыйа сылдьара, онуоха эбии кыччаҕар харахтааҕа, маадьаҕар атахтааҕа. С. Курилов (тылб.)
2. даҕ. суолт. Сыыҥа-сыраана түспүт, кирдээх чанчарык көрүҥнээх. ☉ Слюнявый, неопрятный, неряшливый
   Сыыҥксыраан сырайдаах, Ньуун-ньаҕаан тыллаах, Уу-хаар оһоҕостоох Уһун эрэйдээх. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Оҕо барахсан дьүһүнэ-бодото тупса түһүө, кир-хах, сыыҥк-сыраан суох буолуо этэ. «ББ»
   △ көсп. Мөлтөх, күүһэ-сэниэтэ суох, нукаай курдук. ☉ Слабый, слабосильный, болезненный
   Төрүт да сылаабай Сыыҥк-сыраан Утуйаан, Сылайбыт быһыынан, Эмиэ дьэ сытыаҕа, Утуйан барыаҕа. С. Данилов

I
өрө (өрүтэ) сыҥ — муннугар кэлэр убаҕаһы (сыыҥы) таһаарбакка төттөрү сыҥсый. ☉ С шумом втягивать носом воздух, шмыгать носом
Муннуларын өрүтэ сыҥан кэбиһэ-кэбиһэ, бэрт оргууй хаамсан байааттаҥнаһа истилэр. Амма Аччыгыйа
Ким да саҥарбата, арай уолчаан сыыҥын өрө сыҥта. И. Гоголев
Эмээхсин кэҥэриитэ кычыгыланан, хараҕын уута бычылыйан кэллэ, иһиллэр гына өрө сыҥан ылла. П. Аввакумов
ср. ДТС йиҥ ‘сопли’, уйг. зиҥ-зиҥ ‘нытье’
II
1. аат. Кыра хойуу мастаах, киһи сатаан сылдьыбат кыараҕас, сииктээх ойуура. ☉ Густо заросший сырой лес, заросли, чащоба
[Уйбаан] аҥхалас сирдэринэн, сыҥ быыстарынан элэстэнэн истэ. Л. Попов
[Эһэ] утаакы буолбата, сыҥҥа тимис гынан хаалла. А. Сыромятникова
Тайҕа иһирик сыҥын тэлэн, геолог иһэр. А. Абаҕыыныскай
2. даҕ. суолт. Олус хойуу мастаах, ыркый. ☉ Густо заросший, труднопроходимый
Кини сөбүлүүрэ …… сыҥ ойуурдарга бөлүөхсэр тыа кыылларын кистээн кэтиирин. Далан
Сыҥ ойуур быыһынан табалар муостара адаарыһан кэлбиттэр. В. Миронов
Мохсоҕоллоох сыҥ тыатыгар атын да көтөр-сүүрэр олохсуйара. «ХС»
◊ Сыҥ уута — улахан сииктээх буолан ойуурга үөскүүр уу. ☉ Вода, скапливающаяся в углублениях в земле во влажном лесу
Дьэбдьиэ уу баһа сыҥ уута киирэр дулҕалаах сир диэки барда. Болот Боотур
Холлороон сиргэ сыҥ уута тыгыалыы сытара. И. Федосеев. Тэҥн. симилэх, иһирик, сыбар, сылбах
ср. алт. чыҥ, шыҥ йер ‘глухомань’, шыҥ тайга ‘глухая, дремучая тайга’
III
сыҥ хааһах — улахан уонна ыарахан хааһах, тирии мөһөөччүк. ☉ Тяжёлая сума. Сыанаҕа биэрбэт сыҥ хааһах
ср. ДТС шиҥ, кит. шэн ‘шэн, китайская мера ёмкости около 1,035 литра’