прил. фланель; фланелевая сорочка фланель соруочука.

1. прич. от шить; 2. прил. (вышитый) оһуордаах, синньэлээх; шитая сорочка оһуордаах сорочка.

1) рубаха, рубашка, сорочка (мужская); 2) уст. разг. платье; дьахтар ырбаахыта женское платье.

нэлэгэр диэн курдук
Бүлүүһэ иһин курдук нэлэркэй а л а а ска саас ханан да үөмээйи суоҕун бэйэҕит билэҕит. Далан
Нэлэркэй сорочкатын уолугунан мотуруос тельняшката эриэннэнэн көстөр. И. Гоголев
ср. тюрк. йелбегей ‘нараспашку; внакидку’

аат. Чараас таҥастан тигиллэр эр киһи ырбаахыта. ☉ Сорочка
Ыраайа киниэхэ саҥа көстүүм, маҥан соруочука, хара лаахтаах түүппүлэ биэрдэ. И. Гоголев
Сүөдэр айаҥҥа аналлаах бөскөйбүт тирии бартыбыалга биир соруочуканы, соттору …… угунна. П. Аввакумов

даҕ., кэпс. Үллүбүт курдук суон, модьу көрүҥнээх (улахан уҥуохтаах киһини эбэтэр сүөһүнү, кыылы этэргэ). ☉ Тучный и крупный (о человеке высокого роста или о крупном животном и звере)
Бүтүн саһааннаах бөскөйбүт ньиэмэһи дөйүтэн баран, икки илиитин кэдэрги кэлгийэн, айаҕар өрбөҕү уоптаран, плащ-палаткаҕа соһон иһэрбит. Н. Кондаков
△ Толору угууланан үллэйбит, үллэҕэр. ☉ Набитый чем-л. до предела (напр., о портфеле)
Күлүк Луха …… ыстаанын сиэбиттэн бөскөйбүт саппыйаан кумааһынньыгын ороон таһаарбыта. Н. Якутскай
Айаҥҥа аналлаах бөскөйбүт тирии бартыбыалга биир сорочканы, соттору, мыыланы …… угунна. П. Аввакумов

I
көр суокка
Айаҥҥа аналлаах бөскөйбүт тирии бартыбыалга биир сорочканы, соттору, мыыланы, суотканы …… угунна. П. Аввакумов
Эриэхэ хаҕыттан быа уонна суотка буолар бөҕө утаҕы ылаллар. МНА ФГ
II
көр суотай
3
[Бииктэр:] Мэйиҥ маны кылк гыннаран кэбиһиҥ. (Биирдии суотканы биэрэр). Суорун Омоллоон
[Баллайах:] Бу айдааҥҥа арыгы иһэ олоруоҥ дуо? (сиэбиттэн икки суотка испиири ылар). Амма Аччыгыйа
Биир суотка испиири куттаран ылан соҕотохто таҥнары тутан кэбиспитэ. «ХС»

туохт.
1. Тугу эмэ нөҥүө туораа, уҥуордаа. ☉ Переходить, переваливать через что-л. Аны туран эһэ самантан кыраман ыраах, Майда өрүһү туораан, туруору таас хайаны дабайан, халыҥ тыалаах, дьуоҕа маардаах Тамааты үрэҕи нөҥүөлээн балааккаларыгар суоллаан тиийбит. «ХС»
Сырыы бөҕөнү сылдьымахтаабыт көрү ҥнээх «МАЗ» тохтоло суох курулатан, тоҕойдортон-тоҕойдору нөҥүөлээн бөһүөлэктэн ыраатан истэ. «ХС»
2. көсп. Туох эм э ы ара ха ны, эр эйи т уораа, аас. ☉ Преодолевать какие-л. трудности, невзгоды, справляться с чем-л.
Кини суруктара, тэлэгирээмэлэрэ хаайыы халыҥ эркинин нөҥүөлээн Россия, Сибиир муннуктарыгар баар табаарыстарыгар тиийэрэ. П. Филиппов
Кыайыыга тиийэр суол бүтүн к экк э кыргыһыылары нөҥүөлээн ааспыта. «Кыым»
Сыллары, буомнары нөҥүөлээн Саас танныҥ алта уон төгүрүк. Чэчир-72
3. кэпс. Таска тахсан көһүн, быган таҕыс. ☉ Высовываться, торчать откуда-л. Ырбаахытын саҕата кууркатын нөҥүөлээбит
 Туус маҥан сорочкатын саҕата холкутатыллыбыт, к э т и т к ыһы л хаалтыһа халаатын нөҥүөлээбит. Г. Угаров

аат.
1. Кылгас эбэтэр уһун сиэхтээх, иннинэн тимэхтэрдээх чараас соҕус таҥас (үксүгэр эр киһи киэнэ). ☉ Рубаха, рубашка, сорочка (обычно мужская). [Мэхээлэ:] «Киһиэхэ эрэ бэйэтин ырбаахыта этиттэн чугас» диэн нуучча өһүн хоһооно кырдьык эбит… А. Софронов
[Симон] хаар маҥан нейлон ырбаахытын нэлэккэйдэммит. Л. Попов
Пуд Ильич ырбаахытын устан баран, бууһурҕаччы тыына-тыына, чэйин иһэн бурулатар. Далан
2. Дьахтар ис таҥаһын таһынан кэтэр уһун тас таҥаһа, былаачыйа. ☉ Женское платье
Микиитэ …… ийэтин илбирийбит ырбаахытыгар сөрөнөн хаалла. Амма Аччыгыйа
[Көстөкүүн] ойоҕун ырбаахытын сиэбиттэн күлүүһүн тылын былдьаан ылаары гыммыта ойоҕо биэрбэтэ. Күндэ
Балаакка аттыгар күөх ырбаахылаах биир дьахтар эргичиҥнии турар. Т. Сметанин
♦ Сүрэҕин ырбаахыта чараас көр сүрэх I
Биригэдьиир мөлтөх охсооччуларга сүрэҕин ырбаахыта чараас — олох сэмэлээбэт. «ХС»
Маайа кыыс ойуурга киирдэҕинэ сүрэҕин ырбаахыта чараас — олус куттанар. «ХС»
Уһун баттахтаах (суһуохтаах, ырбаахылаах) көр уһун II. Убайа биир олус дьиибэ итэҕэстээх — уһун ырбаахылаахха олох чугаһаабат. Р. Кулаковскай. Ырбаахылаах төрөө калька. — табыллымтыа, дьоллоох-соргулаах буол. ☉ Родиться в рубашке
Нуучча өһүн хоһооно этэринии, ырбаахылаах төрөөбүтэ эрэ кинини тыыннаах хаалларбыта. Е. Неймохов
◊ Ис ырбаахы — сыгынньах эккэ, таҥас иһинэн кэтиллэр таҥас. ☉ Надеваемая прямо на тело нательная рубаха, нижнее бельё
Нина аҥаардас ис ырбаахынан эрэ сиэркилэ иннигэр турар. Н. Габышев
Ис ырбаахым илийэн баран, эппэр хам сыстан, иэммин аһытар. Т. Сметанин
Оҕонньор баккылаах ис ырбаахынан сүр хоһууннук тура эккирээн, ампаарын аанын тэлэйэ баттаата. С. Никифоров
Халадаай ырбаахы көр халадаай. Иннибэр эбэм …… хараҥа от күөҕэ өҥнөөх уһун халадаай ырбаахытын тэллэҕэ тэлээриҥниир. Н. Лугинов
Суон Даарыйа …… күөх халадаай ырбаахытын сайбаччы …… кэппит. М. Доҕордуурап. Ырбаахы тэллэҕэ — ырбаахы, былаачыйа аллараа өттө. ☉ Подол платья
Уус Мандар ийэм ырбаахытын тэллэҕэр уонча дьэдьэни кутан кэбистэ. И. Гоголев
Өлөксөөс ырбаахытын тэллэҕинэн сототун суулана-суулана, саҥата суох олордо. А. Бэрияк

туохт.
1. Туохтан эрэ эмискэ тэйэр, ыраатар гына туохха эмэ тирэҕирэн сыҕарый, халбарый (үксүн эрдии, тайах мас, ураҕас көмөтүнэн). ☉ Отталкиваться от чего-л. (чаще всего с помощью весел, лыжных палок, шеста)
Дуня тыытыгар туран эрэн эрдиинэн анньынна. А. Федоров. Бүөккэ тыытыгар олорон дьара уулаах кумах арыы диэки анньынар. Н. Якутскай
[Разведчик] маарыын көрбүт хайыһарын булан мииннэ да, үрэх хоту сиһигэр өрө анньынан таҕыста. М. Доҕордуурап. [Кыыс] хайа чыпчаалыгар тиийэн тохтуур, оҥостор. Онтон били хатыҥынан тарыырданан таҥнары анньынар. Эвен фольк.
2. Бэйэ тугун эмэтин туох эрэ уһуктааҕынан кэйин. ☉ Протыкать, прокалывать себя колющим оружием. Миитэрэй атаҕын атырдьаҕынан анньыммыт
□ Чэ, тоойуом, сыгынньахтаныма, аны сүөһүлэргин уулатан көр, сэрэнээр, аны анньыынан атаххын анньынаайаҕын. Пьесалар-1978.
3. Тугу эмэни баттахха кыбыт, иҥиннэр. ☉ Прикалывать, прицеплять что-л. к волосам
Эмээхсин баттаҕын көннөрүнэн тостубут кырыбыайкатын анньынна. Н. Габышев
Маайыстаан, бэскитин хомунан, Намчытык тарааҕын анньынна. Күннүк Уурастыырап
Тус хоту үөскээбит буоламмын, Ыас хара баттахтаах эбиппин, Хара тыам лабаатын ыламмын, Төбөбөр анньыммыт эбиппин. Л. Попов
4. Тугу эрэ туоххар эмэ угун, кыбыт. ☉ Засовывать, затыкать что-л. за что-л. Бурхалей кэтит биилээх тэрээк сүгэтин куругар анньынан, саатын аҥаар илиитигэр тутан арҕах диэки хааман истэ. Эрилик Эристиин
Чуор саатын иилиммит, сүгэтин куругар анньыммыт, уонна туох буолар эбит диэн күүтэн олорбут. Далан. Биир тутум уктаах муос чохороонун куругар анньынан баран, үс бастаах Алаа Моҕус ыалын диэки чарапчыланан көрөн турда. Саха фольк.
△ Тугу эмэ түөскэр иилин. ☉ Навешивать (нацепить) что-л. на грудь
Олохтоох баайдар, бары нэһилиэктэргэ кинээстэр куортук, мэтээл анньынан баран, сир түҥэтигин туһунан кэпсэтии таһаартаабыт дьоннору көскө ыытарынан куттуу сылдьыбыттара. Эрилик Эристиин
Көтөр аал «Совпич» диэн суруктаах, кыһыл сулустаах ойоҕоһо аһыллан кэллэ да, сонугар кыһыл таҥас баанчыгын үрдүнэн Бойобуой Кыһыл Знамя уордьанын анньыммыт дьоруой Егоров оҕонньор ойон таҕыста. П. Филиппов
Уордьан, мэтээл анньынар Марайбыт мардьа түөһүгэр, Манчаары от батастанар, Үкэр от үҥүүлэнэр. С. Данилов
5. Туохта эмэ (хол., куһу тартараары мончуукта) олорт, ыыт. ☉ Ставить, расставлять что-л. (напр., манки, чучела во время охоты на уток)
Күнүс сир хорутан баран, алааһым саҕатыгар уу тахсыбытыгар, мончуук анньынан, дурда оҥостон, ол түүн куска хоммутум. Суорун Омоллоон
Мончууктарын анньынан, оту күөгэччи тэлгэтэн, ол-бу эргэ таҥаска сууланан, хас да хоннулар. В. Тарабукин
6. Бэйэни тугунан эмэ аалын, сотун. ☉ Натирать, растирать себя чем-л. [Дьээдьэ Ипат] ууну чалбааттаабыта, упуһун бытыгын мыылаламмыта, моонньун күүскэ анньыммыта. АС НИСК
7. кэпс. Атах таҥаһын кэт. ☉ Надевать обувь
Бадаайап мааныга кэтэр хара сукуна оноолоох сонун кэтэн кэбистэ. Үрүҥ сарыы этэрбэһин анньынна. Л. Попов
Сэргээчээн күрүмэтин устан үөһэ кырааккаҕа уурда уонна кээнчэтин атаҕар анньынна. Болот Боотур
Эмээхсин билэтигэр оҕуруо оһуордаах, хара таба тыһа унтуутун анньынна. В. Иванов
△ Туох эмэ таҥаһы кэт, таҥын. ☉ Одеваться, натянуть на себя какую-л. одежду
Билигин хайдах буолуохпутун булбакка олоробут. Эстэн хаалан ити мин көстүүммүн анньынан олорор. Н. Заболоцкай
[Уол аҕата] торбос ыстаанын анньынна, киэргэннэҕинэ кэтэр кулун сонун бүрүнэ оҕуста. Р. Кулаковскай
Сиидэр Тэрэнтэйэбис кэнсэлээрийэҕэ кэтэр сиэрэй көстүүмүн, сиэх быһаҕас хараҥа күөх сорочканы анньынан кэбистэ. П. Аввакумов
8. көсп. Сатыы эбэтэр хайыһарынан ханна эмэ бар, айаҥҥа тур. ☉ Отправляться пешком или на лыжах куда-л. Сарсыарда эрдэ туран Иһитчит оҕонньор Сабардамнарга анньынна. Болот Боотур
Учуутал уонна оскуола бастыҥ хайыһардьыта Костя урукку быһа суолларынан сиһи курдаттаан, эмиэ хайыһарынан анньыннылар. Н. Габышев
Наадатын барытын ситэн, Мөрүөн оҕонньор тахсан, Кииллидэй диэки сатыы анньынан кэбистэ. Д. Таас
Атастар! Амматтан Чурапчы Сибээһэ бэҕэһээ быһынна. Куотурус хамандыыр Сулҕаччы Иһиттэн Аммаҕа анньынна. Эрилик Эристиин
9. көсп. Симэн, киэргэн (айылҕа туһунан). ☉ Наряжаться, украшаться (о природе)
Сибиир ийэбит сиибиктэ күөх симэҕин ситэриннэ. Аан дойдубут Ача күөх отун анньынна. Саха нар. ыр. II. Хара тыа бочур солко симэҕин анньынар. А. Федоров
♦ Куорсун анньын көр куорсун
◊ Дьукку анньын — тирииҥ соролонуор диэри эккин күүскэ аалын. ☉ Сильно, до красноты натереть свое тело
Давид Днестр өрүһү туораан кытылы булаат, бэркэ кичэйэн, кумаҕынан этин дьукку анньынан суунна. Н. Якутскай. Биһиги үтүө көлөлөрбүт барахсаттар, көччүйэ таарыйа быа, аалык охсубут сирдэрин дьукку анньына хаарга аалына сыттылар. И. Заболоцкай. Өрө анньын — 1) илиигинэн аллараттан үөһэ диэки сыҕайан көннөр (баттаххын, ачыкыгын). ☉ Привести в порядок, поправить себе руками снизу вверх (волосы, очки)
Биирдэрэ куударалаах кугас баттаҕын өрө анньынна, биирдэрэ кыл курдук хоччорхой баттаҕын таҥнары имэриннэ. Амма Аччыгыйа
Дьон ортотуттан Александр Сергеев туран кэллэ. Хара бэскитин өрө анньынна. М. Доҕордуурап
Акимов учуутал уҥа илиитин тарбахтарынан баттаҕын сыҕайа өрө анньыммыта. Н. Якутскай; 2) итииргээн аллараттан үөһэ диэки сыҕай (хол., бэргэһэҕин). ☉ Слегка приподнять и откинуть со лба (напр., шапку)
Бэргэһэтин өрө анньынан, сонун түөһүн арына тардынан баран, ол буруолары одуулаһа истэ. Амма Аччыгыйа
[Кыаһай оҕонньор] лаҕыыр курдук кирээстээх, эргэ нэк истээх сүүһүн таҥаһын чэчэгэйин үрдүгэр өрө анньынаат, эмиэ аҥаар өттүнэн бүгүйбэхтээн барда. Эрилик Эристиин
Бэргэһэтин өрө анньынна, иһиллээтэ. А. Сыромятникова. Сэгэччи анньын — тугу эмэ иһиллээри аллараттан үөһэ диэки кыратык сыҕай (хол., бэргэһэҕин). ☉ Слегка приподнять (напр., шапку), чтобы хорошо прислушиваться к чему-л.
Егор Егорович уҥа ытыһынан бэргэһэтин сэгэччи анньыммытынан Аласов диэки хайыһа түстэ. Софр. Данилов