сущ
старшай сержант

м. уст. поручик (ыраахтааҕы армиятыгар старшай офицер иккис чыына).

прил. 1. (по возрасту) аҕа, улахан; старший брат улахан убай; 2. (по должности, положению) старшай; старший инженер старшай инженер; 3. в знач. сущ. старшие мн. улахан дьон; детям надо слушаться старших оҕолор улахан дьону истэллэрэ наада.

аат. Аҥаар илиигэ тутуллар кылгас уостаах сэрии сэбин көрүҥэ. ☉ Пистолет
Уоппун умаппакка эрэ, хараҥаҕа таҥнан, бэстилиэппин бэлэмнээбитинэн, ааны тыаһа суох аһан үөмэн ньылбыйан таҕыстым. Софр. Данилов
Старшай лейтенант бэстилиэтин ылан далбаатаата уонна иннин диэки ыстанна. Т. Сметанин

1. көр булугас. Старшай сержант Протодьяконов Г.Д. атаакаҕа киирдэҕинэ дьулурҕа, булугас-талыгас, хорсун. А. Данилов
2. кэпс. Дэлэйдик көстүбэти даҕаны сатаан булан туһанар, саталлаах. ☉ Умеющий доставать себе редкое, недоступное каждому, предприимчивый. Булугасталыгас хаһаайын
   □ Тыараһа нэһилиэгин булугас-талыгас салайааччылаах маҕаһыыныгар оройуон, чугастааҕы нэһилиэктэр дьонноро сураһан, ыйыталаһан кэлэн булбатахтарын булан бараллара. Дьону үөр. Тэҥн. булуулаах-талыылаах

аат. Үлэ ханнык эмэ салаатын хонтуруоллуур, бэрэбиэркэлиир киһи. ☉ Инспектор
Кубаача - оскуола инспектора - Учууталлар айыыларын-хараларын сураата. С. Васильев
ГАИ старшай инспектора Дмитрий Павлович Ефремов суол быраабылатын убаастаабат дьоҥҥо эйэлэһимтиэтэ суох сыһыаннаһар. ДьИэБ
Дьоҕурдаах эдэр эмчити эмп оройуоннааҕы салаатын инспекторынан өрө таһаарбыттара. «ХС»

1. аат. Сүгэр суумка, куул, үрүсээк. ☉ Котомка (заплечная сумка), вещевой мешок, рюкзак
   Өрөпкүөм күүлэтин айаҕар Иван саатын соспутунан утары лаһырҕаан таҕыста. Кини буулдьалаах ботуоҥкатын сүкпүт, уһун туос кыыннаах удьурҕай уктаах быһаҕын куругар иилиммит. В. Чиряев
   Старшай лейтенант массыына куусабар тахсан көрбүтэ, арай араас суумка, ботуоҥка бөҕө хаалбыт эбит. В. Ойуурускай
   Уол булдун ботуоҥкатыгар уга туран иккис тииттэн тииҥ, нөҥүө маска ойон, кутуруга субурус гыммытын көрдө. А. Кривошапкин (тылб.)
   русск. котомка
2. даҕ. суолт. Ботуоҥкаҕа угуллубут эбэтэр ботуоҥкалыы быһыылаах. ☉ Уложенный в заплечную сумку, мешок (о ноше) или сделанный в виде заплечной сумки. Ботуоҥка суумкалаах
   □ Биир күһүҥҥү күн ботуоҥка сүгэһэрдээх уол оройуон киинигэр барар дьону кытта аргыстаһан унньуктаах айаҥҥа турбута. «Кыым»

даҕ., кэпс.
1. Туох эмэ ордук сатанар, тугу эмэ оҥорорго ордук табыгастаах, сөптөөх (ордук үгүстүк сатамньыта суох ситиминэн төттөрү суолтаҕа тут-лар). ☉ Подходящий, годный, удобный для чего-л. (часто употр. в отриц. знач. в виде сочет. сатамньыта суох ‘неудобный, неладный, нескладный, неслаженный, неправильный’ и т. д.). Сүөһү ииттэргэ бэрт сатамньылаах сири булан олохсуйбуккут. Араама оҥорорго сатамньылаах маһым суох
□ Старшай саҥарбакка хаалара сатамньыта суоҕа. Далан
Ол кырдьык буоллаҕына, сатамньыта суох дьаһал тахсыбыт. М. Попов
Дьон хара көлөһүнүн күл-көмөр оҥоруу сатамньыта суох быһыы. А. Сыромятникова
Отучча саастаах дьахтар билигин үгэскэ кубулуйбут мини муоданы эккирэтэрэ, онон таҥнара хайдах да сатамньыта суох. «Кыым»
2. сатабыллаах 1 диэн курдук. Сатамньылаах үлэһит
□ [Хоодуотап:] Чэ, эн, сатамньылаах киһи инньэ гын
Мин тугу сөбүлүү көрбөтүм да, тойон-хотун диэн толлон туруо суохпун. С. Ефремов

аат.
1. Ханнык эмэ үөрэх тэрилтэтин бүтэрии туһунан туоһу сурук. ☉ Официальный документ об окончании учебного заведения
[Даайа] ол айманан-сайманан кэргэниттэн арахсан баран, үөрэхтэн арда атан, салгыы барбакка, орто оскуола биэрбит аттестатынан бүппүтэ. П. Аввакумов
Уол пааспарыттан ураты соҕотох докумуонун — аттестатын сэкирэтээргэ уунна. Н. Лугинов
Суптугур сэҥийэлээх уһун киһи Максим путевкатын, хомсомуол кэмитиэтин суругун уонна орто үөрэҕин бүтэрбит аттестатын бэрт болҕомтолоохтук көрүтэлээтэ. «ХС»
2. Наукаҕа научнай ааты эбэтэр учуонай истиэпэни иҥэрии туһунан туоһу сурук. ☉ Официальный документ о присвоении ученого звания или ученой степени.
3. Ханна эмэ барар байыаннай сулууспалаах аһынан хайдах хааччыйыллыбытын туһунан докумуон. ☉ Выдаваемый отъезжающему куда-л. военнослужащему документ об обеспечении его продуктами питания
Мин эйиэхэ фронтан аттестат ыытыам, оччоҕо ас чааһынан арыый буолуоҥ. К. Симонов (тылб.)
Ыстаап старшай писарыгар эт, эйиэхэ командирскай форманы уонна ас аттестатын суруйан биэрдин! Н. Якутскай
4. Сүөһү боруодатын туоһулуур докумуон. ☉ Документ, удостоверяющий породистость животного.
◊ Ситии-хотуу аттестата — орто үөрэҕи бүтэрии туһунан туоһу сурук (ситэн-хотон, олох суолугар аан бастаан үктэниини көрдөрөр диэн эбии өйдөбүллээх). ☉ Аттестат зрелости
Урукку «сыттык саҕа» ситии-хотуу аттестат аны итинник уларыйбыт үһү. С. Федотов
Сөдүөт, Сөдүөт, уолчааныҥ Сүүнэ киһи билигин, Ситии-хотуу аттестатын Ылла, үөрэр инигин? И. Гоголев