прил. буфет: буфетная стойка буфет остуола.

стойка из двух-трёх скрещенных палок.

аат. Халадаай ырбаахы туруору саҕата. ☉ Воротник-стойка якутского традиционного женского платья
Хала даай ырбаахытын үрдүнэн, бытыгына дьэрэкээннээх байбаралаах ырбаахыны эбии кэппитэ, халадаай ырбаахытын м у о м а л ы г а көһүннэ. «ХС»

аат. Икки кириэстии тутуллубут мастартан оҥоһуллубут атах эбэтэр оннук мас умнаһа. ☉ Стойка из двух скрещенных палок или похожий на это ствол дерева
Сөдүөччүйэ соҕотох солуурчахха ачаах үрдүгэр чэй оргутар. В. Протодьяконов
[Даҕанча] онтон тыаҕа тахсан арыый сонос, көнө ураҕаһы соһон киллэрэн аҥаар төбөтүн оҥорбут ачааҕар биллэҕэ уурбут. Далан
Киһи эһэтин оҕотун туппут, куулга уган кэбиспит уонна сылайан, тиит ачааҕар киирэн сынньана кыбыллан олорбут. Н. Заболоцкай

I
аат., хаарты. Хаарты оонньуутугар күүстээх хаарты: уон харах, туус. ☉ Стойка, сильная карта в игре: туз и десятка. Толору куоһур остуойканы мустум
II
аат.
1. Ампаар иһигэр мээккэ бурдугу кутар устуруустаах хаптаһынынан ыпсаран оҥоһуллубут дьааһыктар. ☉ Закром
Ампаарга остуойка дьааһыгар, Быһыыта, тыһыынча буут киирбит. Эрилик Эристиин
Остуойкалаах бурдук, ампаар, Чабычах, дьааһык, сылабаар Бааллар, туох да тыытыллыбатах. Дьуон Дьаҥылы
2. Остуолба үүтэ. ☉ Яма под столб. Остуойката хас
□ Баайдары үлэнэн көлүйэн Ыарахан таһаҕас тастарар
Толооҥҥо оскуола тэрийэн, Остуойка дьааматын хастарар. Эрилик Эристиин
Чэйиҥ, дириҥ остуойката хаһыахха, Маста суоруохха, акылаатта ууруохха. С. Васильев

аат.
1. Киһи эт-хаан, өй-санаа өттүнэн элбэҕи тулуйар, уйар кыаҕа. ☉ Способность человека физически, морально выдерживать трудности, выносливость, стойкость, выдержка, терпение
[Снайперга] тулуур, булугас өй, кыраҕы харах, түргэн туттуу наада. КНЗ ТС
Киһи тулуурун биллэрдик сайыннарарын быһыытынан, аҥаар атахха турууну үгүстүк йогтар оҥороллор. ДьДьДь. Бааһырбыттар киһи бэркиһиэн курдук тулууру көрдөрбүттэрэ: биир да киһи үҥсэргээн, санаатын түһэрэн көрбөтөҕө. «Ленин с.»
2. эргэр. Өйөбүл, тирээбил буолар туох эмэ. ☉ Подпорка, стойка под что-л. Өҕүллүбэт өһүөнү уурдулар, Туллубат тулууру туруордулар. С. Зверев
Тойон өһүө лаппа хотойбут. Икки хас тулуур охсуллуон сөп эбит. Күрүлгэн

1. аат.
2. Ханнык эмэ тутуу (хол., балаҕан) сүрүн тирэҕэ буолар баҕана. ☉ Основной опорный столб какого-л. сооружения (напр., якутской юрты), стойка, подпорка
   Хараҕа көрбөтүгэр балыйтаран, туох иннигэр барыарбытын барытын — олох мастары, оһох чанчыктары, дьиэ тулааһыныгар тиийэ — тайах маһынан сабыыр буолта. Н. Заболоцкай
   Былыргы сахалар оҕус төбөтүн уҥуоҕун эбэтэр муостарын балаҕан тулааһынын уонна сэбэргэнэлэрин икки ардыгар кыбытан сыттыктыы уураллара, көхө оҥостоллоро. ЕВФ УуДК
   Кирилиэс сарайын чочуллан оҥоһуллубут икки тулааһын сүгэн тураллар. М. Прилежаева (тылб.)
3. көсп. Ким, туох эмэ сүрүн тирэҕэ, өйөбүлэ. ☉ Опора, поддержка для когочего-л.
   Кини [А.Е. Кулаковскай] үҥэр таҥарата, өйөнөр тулааһына, сыламныыр отуута боростуой үлэ-хамнас дьоно, норуот этэ. Суорун Омоллоон
   Миигин өйөөбүтэ доҕор киһим Сэрии суостаах кырдалыгар, Миэхэ тулааһын этэ доҕор киһим Үлэ, эйэ дьылларыгар. «ХС»
   Миэхэ соҕотох эн эрэ өйөбүл, тулааһын буолаҕын, оо улуу, модун, кырдьыктаах уонна көҥүл нуучча тыла! И. Тургенев (тылб.)
4. даҕ. суолт.
5. Туохха эмэ тирэх, өйөбүл буолар. ☉ Являющийся подпоркой к чему-л., опорный
   Ол ынырык охсууттан оптуобус туох баар олорор миэстэлэрэ уонна тулааһын тимирдэрэ турута ыстаммыттар, өстүөкүлэ барыта үлтү барбыт. С. Руфов
   Букатын былыр саха дьиэтигэр бэһис баҕананы тулааһын баҕана диэн ааттаан дьиэ ортотугар туруораллар. Сэһэн Дьэрэмэй
6. көсп. Кимиэхэ, туохха эмэ сүрүн тирэх, өйөбүл буолар. ☉ Являющийся опорой, поддержкой для кого-чего-л.. Биһиги дьиэ кэргэҥҥэ саамай тулааһын киһибитинэн эбэбит буолар
   □ Туруоруом этэ Европа ортотугар Аан дойдуну көрөр тулааһын пааматынньыгы Ааспыт сэрии тиһэх саллаатыгар. С. Тарасов
   ♦ Тулхадыйбат (туллаҥнаабат, туллубат) тулааһын — ким, туох эмэ бөҕө туруктаах, үйэлээх тирэҕэ, өйөбүлэ. ☉ Прочная основа, опора для кого-чего-л. (о ком-чём-л.)
   Доҕордоһуу баар Тулхадыйбат тулааһын; Эйэлээх сыһыан баар Иҥнэлдьийбэт эркин! Р. Баҕатаайыскай
   Күндү күтүөт анала, дьоло, соргута онно буоллаҕа. Туллубат тулааһын быһыытынан эрэл, эрэбил санааны үөскэппит буоллаҕына. К. Уткин. Аҕа — дьиэ, саха ыалын туллаҥнаабат тулааһына, эргийэр киинэ этэ. СВГ-С СБ
   ср. каракалп. тийкарҕы тулҕа ‘остов’, бур. тулга ‘подпорка, колонна’, тулгалга ‘упор’

I
1. аат.
1. Киһи атаҕар бигэтик үктэниитэ; тирэнэр күүһэ, кыаҕа. ☉ Устойчивое положение ног; способность сохранять равновесие
Биһиги киһибит охсуһаары тарапачыһан көрбүтэ эрээри, сиртэн тирэҕин сүтэрэн салгыҥҥа ыйанан, туһа тахсыбатаҕа. Далан
[Курдаһан тустууга] дьиҥнээх туруору күүс, тирэх ордук наадалаах. Н. Лугинов
Тустууга букатын билбэт албаспар түбэспиттии, төбөм иэри-тиэри барда, тирэҕим түөрэҥнээтэ. «ХС»
2. Ханнык эмэ тутуу олоҕо, атаҕа. ☉ Опора какого-л. сооружения
Солооһуҥҥа үрдүк күүрүүлээх лииньийэ тирэхтэрэ саҕахха тиийэ көстөллөр. Далан
Быһыт ампаар тирэҕин суон бэрэбинэлэртэн бэлэмнээтилэр. М. Доҕордуурап
Кыраньыыттан дьиэ акылаатын, күрбэ тирэхтэрин, кирилиэс үктэллэрин оҥороллор. СМН АҮө
3. көсп. Туох эмэ үөскээн, оҥоһуллан тахсарыгар төрүт, оҥкул. ☉ Предварительное условие для чего-л., предпосылка
Архыыптан тирэх ылан, дириҥ ис хоһоонноох, ыраахха ытар түмүктэри кытта оҥорон таһаарыахха сөп. Багдарыын Сүлбэ
Суругунан литература үөскээһинигэр фольклор бөҕө тирэх буолбута. ФЕВ УТУ
Тылдьыты оҥорорго бигэ тирэҕинэн тылдьыт картотеката буолар. АПС СТЛ
4. көсп. Кимиэхэ, туохха эмэ олук, төрүт. ☉ База, основа, фундамент (напр., развития), гарантия (напр., здоровья)
Уйбаан учуутал идэтин таларыгар үөрэммит оскуолата тирэх буолбута. «ХС»
Дьиэ кэргэн олоҕо иллээх, эйэҕэс буолуута — дьахтар этэҥҥэ быыһаныытыгар, доруобай оҕо төрүүрүгэр сүҥкэн тирэх. ТЕН ИДь
5
көсп. тирээбил 2 диэн курдук. [Барахсаанап:] Сарсын тыһыынчалаах сыбаайбаны оҥоруом, онно дьоммун ынырыам. Ол дьон миэхэ тирэх буолуохтара. С. Ефремов
Тулаайах хаалбыт эдьиийбэр тирэх буолаары үөрэммэккэ холкуоска үлэлээбитим. «ХС»
Сайыына эмиэ хаан-уруу балта эрээри, кини тирэх буолар төрөппүттэрдээх. ТТК
6. көсп., үрд. Тирэнэр бигэ күүс. ☉ Надёжная защита, твердыня, оплот
Эйэ тирэҕэ буолан Ийэ сири иилии эргийдэ, Көҥүл күрүөтэ буолан Күн анныгар күлүмнүү оонньоото! С. Зверев
Оттон биһиги дойдубут — Тэҥ быраап, күн-көҥүл тирэҕэ. Күннүк Уурастыырап
[Волга] Эн кэрэҕиэн чэлгийэҥҥин, Ийэ дойдум тирэҕэ. И. Чаҕылҕан
2. даҕ. суолт.
1. Кимиэхэ эмэ өйөбүл, күүс-көмө буолар. ☉ Являющийся опорой, оказывающий поддержку
Өйөл, тирэх атастар Куоракка, тыаҕа да бааллар. Р. Баҕатаайыскай
Тирэх дьоммут диэн — оҕолор уонна оҕонньоттор. «ХС»
2. Туохха эмэ сүрүн, төһүү буолар, тутаах. ☉ Опорный (напр., пункт, крепость)
Арыыны бэрт табыгастаах тирэх сир оҥостуммуттар. Амма Аччыгыйа
Кубань хочолоругар нуучча аармыйатын эбии тирэх кириэппэстэрэ тутуллубуттара. П. Филиппов
Сэрэтэр үлэни ыытыыга тирэх пууннар тэрилиннилэр. «Кыым»
♦ Тирэх булун — 1) кимиэхэ эмэ тугунан эмэ көмөлөһүннэр, туһалат, салҕат. ☉ Прибегать к чьей-л. помощи, поддержке, воспользоваться чьей-л. помощью
Сөдүөччүйэ Микиитэлиин Наҕылга тирэх булуна барар буоллулар. Амма Аччыгыйа; 2) кимиэхэ, туохха эмэ тирэн, кимтэн эмэ өйөбүл ыл. ☉ В чьём-л. лице найти себе опору и поддержку
«Бу эрэйдээх билигин туох эмэ буоллаҕына Баһылайы ииҥҥэ тэпсэ сатыаҕа», — диэн кэм тирэх булуммут, хайыҥ охсуммут курдук сананна. П. Ойуунускай
[Ньургустаана] дьоһуннаахтык быһаарсарга тирэх булунаары Доҕойдоонобу кытары сэһэргэстэ, кини биһирэбилин ылла. «ХС». Тирэҕин сүтэрэр — ким, туох эмэ өйөбүлэ, көмөтө суох буолар. ☉ соотв. терять почву под ногами
[Дьонун-сэргэтин] олохторун көрбөтбилбэт, кэпсэппэт хайа да баһылык тирэҕин сүтэрэр. Н. Лугинов
◊ Тирэххин булун — охтумаары, сууллумаары бигэтик үктэн, туохха эмэ лаппа тирэн. ☉ Принять устойчивое положение, чтобы не упасть, найти опору
Киһи уҥа хайыһарын аргыый туора халтарытан, тирэҕин булунна уонна тайах маһынан быраҕан кууһуннарда. Амма Аччыгыйа
Тирэҕин булунна, дөйбүт атыыр оҕус курдук даадаччы тэбиннэ. Суорун Омоллоон
Бөдөҥ таастартан үктэнэн тирэҕин булунар. И. Бочкарёв
ср. др.-тюрк. тирэклик ‘подпорка’, тиргүк ‘опора’, кирг. тирек ‘подпорка, опора’, уйг. тирэк ‘опора, подпорка, подставка; стойка, упор’, чув. терек ‘оплот’
II
1. аат., бот. Дэхси ньуурдаах бороорхой хатырыктаах, уһун синньигэс, сырдык умнастаах, ньолбоҕор килэгир сэбирдэхтээх иирэ, тэтиҥ мастар биистэригэр киирсэр мас. ☉ Тополь. Тирэх Өлүөнэ баһыгар, Өлүөхүмэ, Алдан өрүстэр сүнньүлэринэн үүнэр
□ Тиит, хатыҥ, харыйа, бэс, сыалаах, тирэх, тэтиҥ — барыта манна чуоҕуһан үүммүттэр. Амма Аччыгыйа
Күһүнү көрсө тирэхтэрим Күлэн-үөрэн тураллар. И. Эртюков
Индигиир эбэ баараҕай хойуу тирэхтэри, тиит мастары бүрүнэн, устан ньиккирии, харылыы сытар. Н. Заболоцкай
2. даҕ. суолт. Тирэхтэн оҥоһуллубут. ☉ Изготовленный из тополя, тополёвый
Кини улахан тирэх кырыысалаах кыра хаата диэки бара турбута. Суорун Омоллоон
◊ Тирэх мас көр тирэх II
1.
Үтүөмааны мас тирэх Хараҥаҕа хамсыыра. Күннүк Уурастыырап
Тирэх мастаах уулусса Устун киэптии хаамабын. С. Данилов
Ийэм учуутала кэһиитин тирэх мас оҕотун силистэри түөрэн аҕалбыт этэ. Сэмээр Баһылай. Тирэх тыы — тирэх мастан оҥоһуллубут, чэпчэки ыйааһыннаах кыра тыы. ☉ Лёгкая маленькая лодка, изготовленная из тополя
Булчут киһи тирэх тыыга олорон, кыыллар ууга түһэр сирдэригэр тоһуйар. Далан
Сайын тирэх тыылаах Халыма өрүһүгэр балыктыы сырыттаҕына, тыытын ох дьөлө көтөн ааспыт. Н. Якутскай
Аакка киирбит түргэн сырыылаах тирэх тыыларга олордон сэрэх киһи Тыгын үс эр бэрдин дьону-сэргэни көрдөрө ыыппыта ырааппыта. «Чолбон»
Төннөрүгэр тирэх тыынан Өлүөнэни туораары былаҕайга былдьаппыт. «ХС»
тюрк. тирек, терек, тирэк