иметь стражу, охрану, караул; охраняться.

1) ожидание, поджидание, выжидание; борокуот кэтэбилэ ожидание парохода; 2) стража, караул || караульный; кэтэбил этэрээт караульный отряд; ср. манабыл 1, харабыл .

ж. 1. (действие) харыстааһын, ха- рыстабыл, көмүскэл; охрана порядка бэрээдэги харыстааһын; охрана социалистической собственности социалистическай бас билии харыстабыла; 2. (стража) харабыл, манабыл; поставить охрану манабылла туруор.

караул, охрана, стража; сторож караульный; сторожевой; командир харабыла охрана командира; маҕаһыын харабыла сторож магазина; харабыл дьиэ караульное помещение; сторожевая будка; харабыл хаас сторожевой гусь, караульный гусь; ааҥҥа харабыл туруор = поставить у входа караул; ср. кэтэбил 2, манабыл 1.

м. I. (стража) харабыл; выставить караул харабылла туруор; 2. (обязанности по охране) харабыллааһын, кэтэбил; нести караул харабылга тур, харабыллаа; 3. в знач. межд. абырааҥ!; # хоть караул кричи абырааҥ диэн хаһыытыыр эрэ хаалла.

1) долгожданный, желанный; кэтэбиллээх ыалдьыт долгожданный гость; кэтэбиллээх кэм желанный час; 2) имеющий стражу, охрану, караул; с... стражей, с... охраной, с... караулом; охраняемый; кэтэбиллээх аан вход, который охраняется.

1. аат.
2. Кими, тугу эмэ (хол., хамандыыры, байыаннай суолталаах эбийиэктэри о. д. а.) көмүскүүр, араҥаччылыыр байыаннай чаас. ☉ Воинское подразделение, несущее охрану когочего-л., караул
   [Сэргиэйэп:] Бочуотунай харабыл буоларга ким мандаат биэрдэ? Амма Аччыгыйа
   Онтон чаас курдук бүгүҥҥү түүннээҕи кыраныысса харабылын нэрээтин оҥоруохтаахпын. Н. Якутскай
   Отут алтыс хос ааныгар икки кыһыл гвардеец харабылга турара. КА СЛТК
   △ Туох эмэ (хол., судаарыстыба, тэрилтэ, чааһынай киһи бас билиитин) манабыла. ☉ Охрана, обязанности по такой охране в отношении различных объектов (напр., собственности государства, частных лиц)
   Түрмэ, казначейство харабылларын устубакка эрэ бараннар, онон хаан тохтубута, ытыалаһыы тахсыбыта. П. Ойуунускай
   Киэһэтигэр Фёдор Алексеевич госбанк харабылыгар …… кэллэ. М. Доҕордуурап
   [Чокуурап:] Эн бу ыскамыайка харабылаҕын дуу, тугуй? С. Ефремов
3. Байыаннай сулууспатын толоро манабылга турар саллаат. ☉ Солдат, который несёт караульную службу, караульный
   Болуоссакка анараа кытыытыгар ньиэмэс харабыла хаама сылдьар. Т. Сметанин
   Кинини тула, сыгынньах саабылаларын уҥа хомурҕаннарыгар сыһыары тутан, хас да харабыл дьирэччи тэбинэн тураллар. Д. Очинскай
   Күн киирэн барбыта харабыллар оннуларыгар турбуттара. А. Сергеев (тылб.)
   △ Судаарыстыба, биирдиилээн хаһаайыстыба, чааһынай киһи бас билиитин маныыр үлэһит, остуорас. ☉ Охранник, сторож
   Тойбол оҕонньор манна райпо ыскылаатын харабылынан үлэлээбитэ уонча сыл буолла. Н. Лугинов
   Мин кэлин сайын аайы ходуһа харабылынан үлэлиирим. Дылбаны
   Пенсияҕа тахсан баран, биһиги аҕабыт күүһэ кыайарынан быстах үлэлэргэ хачыгаарынан, харабылынан үлэлээбитэ. ХБИДК
4. даҕ. суолт. Туох эмэ көмүскэлигэр, манабылыгар сулууспалыы эбэтэр үлэлии турар (үксүн киһи). ☉ Несущий караульную службу, караульный, сторожевой
   Ньиэмэс байыаннай чааһын ыстаап дьиэтэ, ааҥҥа харабыл саллаат утуктуу турар. Т. Сметанин
   Харабыл саллаат Зоя илиитин сүөрбүтүнэн барда. Н. Габышев
   Харабыл ыт халаачыктыы токуруйан, Күнүстэри Көбүөргэ сытар буолбут. Р. Баҕатаайыскай
   ♦ Хаас харабыла буолла көр хаас I. Хаас харабыла буоллаххыный, аһаан ис
   ср. тюрк. каравул, караул ‘стража, охрана’

граница || пограничный; кыраныысса аттыгар у границы; кыраныысса таһыгар за* границей; *кыраныысса харабыла страж границы; кыраныысса таһынааҕы дойдулар зарубежные страны.

I 1. 1) имя; прозвище; кличка; аатыҥ кимий ? как твоё имя?, как тебя зовут?; хос аат прозвище; аҕатын аата отчество; ытым аата Харабыл кличка моей собаки Страж, мою собаку зовут Страж; аатынан ыҥыр = звать по имени; аат биэр = давать имя, кличку, прозвище; 2) название; заголовок, заглавие; кинигэ аата название книги; 3) имя, известность, слава; үрдүк аат высокое имя; слава; аакка киирбит прославленный, известный; аатын алдьат = опозорить; аатын киртиппит он запятнал своё имя, свою честь; аатын ыл = победив, обесславить; 4) звание; республика үтүөлээх учууталын аатын биэрбиттэр ему присвоили звание заслуженного учителя республики; 5) именины; 2. в ф. дат. п. выступает в роли послелога со значением во имя, в знак, в честь, в память чего-л.; ийэ дойду аатыгар во имя родины; бу малы Москваҕа сылдьыбыт ааппар атыыластым эту вещь я купил в память о пребывании в Москве; 3. в знач. модальной частицы употр. при противопоставлении: аҕатын сүрэхтээх аатыгар сүрэҕэ суох уол төрөөбүт в противоположность работяге отцу сын оказался лентяем (букв. родился сын-лентяй) # аат аҕай харата кое-как, спустя рукава; аата (или аатыгар ) эрэ а) дрянной, неважный; только и славы, что...; аата эрэ сүөһү дрянная скотина; аатыгар эрэ үлэһит неважный работник; б) для виду; спустя рукава; аата эрэ үлэлиир он работает только для виду; аат былдьас см. былдьас ; аатыттан ааспыт а) это стало ни к чему непригодным; илим аатыттан ааспыт сеть стала ни к чему непригодной (вся изорвалась); б) оно стало ни к чему непригодным (о животном); аатыттан суох и в помине нет; аат ыыт = распространять клевету; клеветать на кого-л.; ити аата см. ити 2; ол аата см. ол II; туох аатай см. туох .
II ад||адский; аат уола ! бран. исчадие ада!; аҕабыт ойоҕо аакка түһэр погов. жена священника в ад попадает.

(из-подо) предлог с род. п. 1. (при обозначении предмета, места, снизу которых направлено действие) анныттан; из-под стола остуол анныттан; 2. (при обозначении места, откуда кто-л. происходит, отправляется) таһыттан; из-под Тулы Тула таһыттан; 3. (при обозначении освобождения от чего-л.) =ттан; освободить из-под стражи тутууртан босхолоо; 4. -та; бутылка из-под молока үүт бытыылката; ящик из-под снарядов снаряд дьааһыга; # из-под носа мурун анныттан, көрдөрбүтү-нэн; из-под палки кымньыы күүһүнэн, күһэл-тэнэн.