Якутские буквы:

Якутский → Русский

суккун=

возвр. от суккуй= 1 разг. пить очень много жидкости; туох ааттаах ууну суккунаҕын ? что ты столько воды хлещешь?

суккун

зипун (из толстого сукна).

сут

голод; неурожай || голодный; неурожайный; сут дьыл неурожайный год; сут саҕана в голодное время; сут содула последствия неурожайного года; суту утары охсуһуу борьба с неурожаем.

Якутский → Якутский

суккун

I
көр суппуун. Суккун сон
Нэлэркэйдэммит уһун суккун сонун икки эҥээрдэрэ ибили сытыйбыттар. Г. Колесов
русск. зипун
II
суккуй диэнтэн бэй
туһ. «Эрэйдээҕи Самыыр сиэбит», — дэтээри Үрдүгэр ууну суккунна, Үлүйбүт буолан кубулунна. П. Ершов (тылб.)

сут

аат. Хоргуйуу, аччыктааһын (үүнээйи үүммэккэ, аһыыр ас уонна сүөһү аһылыга суох буолан). Голод в неурожайный год
Аан дайдыга анаарбатах Ахсым алдьархай таҕыста …… Икки атахтаах истибэтэх Иэдээннээх сут эргийдэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Биирдэ улахан сут буолбутугар «Нуотара үрэҕэр», от сии, Тааттаттан хас да ыал кыстыы киирбиттэрэ. Болот Боотур
Саха сиригэр өтөрүнэн түспэтэх уот кураан таҥнары сатыылаан, быйыл улуу сут адаҕыйда. И. Гоголев
Боруон сут — Бастакы аан дойду сэриитин саҕанааҕы аччык кэм. Голод в годы Первой мировой войны
Боруон сутугар мин уон аҕыһым этэ. Саха сэһ. II. Сут тыала — соҕурууттан үрэр сылаас, курааны аҕалар тыал. Тёплый сухой ветер с юга, приносящий засуху
Тоҕус байҕал улаҕатыттан Тоҥ тобурах түһүтэлээтэ, Сут тыал үксээбититтэн Тооппоор аһыҥа Дьоһуннук ууһаата. Д. Говоров
Күөх ойуурдар сут тыала диэн ааттанааччы итии, кураан тыаллары тохтотоллор. КВА Б. Уот сут — сайын эрдэттэн улахан уот туран, үүнээйи үүммэккэ ас-үөл уонна сүөһү аһылыга суох буолуута. Голод в результате больших пожаров в начале лета
Дьахтар кыра оҕолуун огдообо хаалан, кэнники дьыл уот сут той буолан, үлэни-хамнаһы кыайан дьаһанымына бэркэ дьадайаллар. Д. Софронов. Уу сут — улаханнык халааннаан эбэтэр сайыны быһа ардах түһэн үүнээйи үүммэккэ, ас-үөл суох буолуута. Голод вследствие сильных затяжных дождей
Былыргы уу сут дьылларыгар улахан дайыымпа буола сылдьыбыта. П. Ойуунускай
Сааллар этиҥ лүҥсүйбүт, Самыыр ыаҕастан куппут. Кураайы сир-дойду өҥсүйбүт. Куттаан барбыт уу суппут. Болот Боотур
Мин билэрбинэн, Саха сиригэр сут икки көрүҥэ баар: кураан сут уонна уу сут. «Кыым»

сут-кураан

аат. Курааннаан үүнээйи үүммэккэ хоргуйуу, аччыктааһын. Голод из-за неурожая в засуху
Былыр-былыргыттан, аҕыйах сыл буолабуола, Саха сирин сут-кураан буулаан ааһыталыыр этэ. Амма Аччыгыйа
Урут баай баттала, сут-кураан саастарын тухары этирик түөстээбитэ. А. Сыромятникова
Эһиилгитигэр суткураан ордук суостаахтык сатыылаабыта. В. Протодьяконов

сут-сутурҕан

аат. Сут, эрэймуҥ. Голод, страдания, мучения
Кытаанах нэһилиэк билиҥҥи бас-көс дьоно, кини салайааччылара …… үһүөн сэрии ыар сылларын, суту-сутурҕаны билбиттэрэ. Далан
Үлэлиэххэ, олоруохха кытаанах этэ. Сут-сутурҕан сыллар мэҥэстибиттэрэ. Н. Яковлев
Тыылга — умайар уот курааннар, сут-сутурҕан, аччыктааһын, тоҥуу. «ХС»

Якутский → Английский

сут

n. hunger


Еще переводы:

суппун

суппун (Якутский → Русский)

см. суккун.

суккуна

суккуна (Якутский → Якутский)

көр сукуна
Яков кыһыл суккуна сабыылаах остуол иннигэр …… турда. Н. Заболоцкай
Кинилэр хара суккуна сонноохтор, солко курдаахтар. «ХС»

улларыы

улларыы (Якутский → Якутский)

уллар диэнтэн хай
аата. Хара уһун суккун сонноох, улларыылаах эргэ сиэрэй хаатыҥкалаах, өрүкүйбүт хап-хара баттахтаах эдэр киһи субу тиийэн кэлбитэ. «Сахаада»

тимэхтэн

тимэхтэн (Якутский → Якутский)

тимэхтээ 1, 2 диэнтэн бэй. туһ. Ньургун Боотур обургу ойон тура эккирээтэ да, курдаах сонун кэтэ охсон кэбистэ, сарыы тимэҕин ыгыта тимэхтэннэ. Ньургун Боотур
Дьуона кинээс туран таҥаһын таҥнан, сонун тимэхтэнэн барар. Н. Якутскай
[Хаайыылаахтар] суккун соннорун кичэйэн тимэхтэннилэр. П. Филиппов

суомах

суомах (Якутский → Якутский)

даҕ., эрг
1. Кыра, оччо улахана суох. Небольшой, незначительный
Суон сулуубунан Суккунан ылбыт Суһуохтааҕым диэҥҥин, Суомах даа суолларга Сулуйа сылдьыаҥ ээ... А. Софронов
Бу таас булгунньах Суор кыыл тумсун Субуруччу туппут курдук Суомах соҕус Тумус таас Тумустаан үөскээбит сирин Сотон ааһар сир буолбут. Д. Говоров
2. Дьадаҥы, тиийиммэт. Бедный, малоимущий
[Оҕоҥ аатырдаҕына] Быстах ыйаахтаныа, Суомах оҥоһууланыа, Өтөр үйэлэниэ... Өксөкүлээх Өлөксөй
Былыт кыыһын Быһа кыйдаан ылан Дьиэрэҥкэйдэтэн, дьэһиэкэйдэтэн, Суомах дьоммун соһутаары Сорунан суламмытым. А. Софронов
ср. с.-юг. джомак ‘палка, посох’

абатый

абатый (Якутский → Якутский)

көр абар. Суккунун кэтэкэтэ абатыйан: «Дьэ, киһи буолбат дьон буолаары гынныбыт быһыылаах... Ол эмиэ ханнык түүлээҕи эттэхтэрэй?» П. Ойуунускай
Анарааҥҥыта сөбүлээбэтэх быһыынан добдугураата. Ону истэ-истэ, Аргыылап абатыйан иһиллэр-иһиллибэттик хабырынан ылла. Софр. Данилов
Петя баччааҥҥа диэри сатаан харбаабатыттан бэйэтигэр абатыйа санаата. И. Данилов

атас

атас (Якутский → Якутский)

I
аат. Кимиэхэ эмэ доҕор, табаарыс. Чей-л. приятель, друг, товарищ
Атас туһугар атах тостор (өс хоһ.). «Олус көмүскээмэ, атас, бэйэҕэр сыстыа», — диэн саайда Ваня. Амма Аччыгыйа
[Ыаллара] тиийэн кэлэллэрин кытта, суккун сонноох Суут албын: «Доҕоор, атастарым кэллилэр, күөстээ эрэ», — диир. Суорун Омоллоон
Испирдиэн былыр мин аҕам саамай истиҥ атаһа этэ. С. Ефремов
ср. тюрк. адаш, ат даш ‘тезка’
II
аат., эргэр. Мэнэйдэһии; туох эмэ хардата, төлөбүрэ (малынан, нотууранан). Мена, обмен; замена, оплата (натурой)
Ол атаһы кинилэргэ табах биэрэр. Оҕуспутун атаһа да суох уларсыахпыт. ПЭК СЯЯ
III
аат., харыс т. Киис атыыра. Соболь-самец
Атас эбит. Өҥтүү мааны. СГФ СКТ

көҕөччөр

көҕөччөр (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Сылгы өҥүн арааһа: көҕөрүмтүйэр бороҥ дьүһүннээх. Сивый (о масти лошади)
Көҕөччөр ат сүүрбүт да, суолун хаалларбатах (тааб.: тыы). Кини иннигэр икки көҕөччөр сылгы хонос гына түстүлэр. Амма Аччыгыйа
Көҕөччөр атын миинэн айан суолугар дибдийэн киирдэ. Л. Попов
2. Көҕөрүмтүйэ туртайан көстөр, күл курдук дьүһүннээх (хол., баттах). Пепельного цвета (напр., о волосах)
Көҕөччөр буолан эрэр үөһэ бытыга уоһун саба түһэн сэҥийэтин бытыгар холбоһон хаалбыт. А. Софронов
Өрүкүйэ үүммүт көҕөччөр баттаҕын өрүтэ анньыммахтаата. Амма Аччыгыйа
Кынным куораттан көҕөччөр суккун сон, …… хомуһуол ырбаахы таһаартаабыта. М. Доҕордуурап
ср. шор. көгүлдүгүм, алт. көҕөрүүн ‘голубой’

тиксэр

тиксэр (Якутский → Якутский)

  1. тигис диэнтэн дьаһ. туһ. [Суккун сонноох Суут албын:] Оҕолорум барахсаттар! Миигин куһаҕаҥҥа тиэртэхпит буолуо дии санаабаккыт буолуо да, хата, үп-ас бөҕөҕө тиксэрдигит. Суорун Омоллоон
    Одон сонно борохуоту тохтотон, кытыл диэки салайан, кытылга тиксэрбитэ. Н. Лугинов. Ойуун үс мөҥүрүк сүөһү кутун-сүрүн тиэргэҥҥитигэр тиксэрдим диэбит. Болот Боотур
  2. Кимиэхэ эмэ тугу эмэ тириэрт, илдьэн биэр. Доставлять что-л. кому-л. [Өрүүскэ:] Мэ, бу суругу таарыйа Онтооҥҥо тиксэр. Күндэ
    «Бу суругу тиксэриҥ», — диэт Александр Друзьяновка бакыаты биэрдэ. М. Доҕордуурап
  3. Кимтэн эмэ тугу эмэ ылбыккын төннөр. Возвращать что-л. кому-л.. Кинигэбин тиксэр
    Миэхэ бэрт дөбөҥнүк иэспин эрэ тиксэрэ оҕус. Амма Аччыгыйа
бүүр

бүүр (Якутский → Якутский)

туохт. Бүүрүктүү тик, хаймыылыы тик. Обшивать, окаймлять что-л. Бу таҥаһы бүүр.
Бүүрэ тарт — туох эмэ (хол., рюкзагы, куул айаҕын, сону о. д. а.) быанан бобо тардан баай. Затянуть (напр., мешок, рюкзак, пальто и т. д.)
Сонум элээмэтин кэтэн, тирбэҕэ курбунан бүүрэ тардынан кэбистим. Амма Аччыгыйа
Ботуоҥкатын, быатын бүүрэ тардан баран, орон үрдүгэр уура охсон кэбистэ. С. Никифоров
Начыылка былаатынан тууна баанна, суккунун уһулла, кылгас баата сонун бүүрэ тардынна. М. Доҕордуурап