аат.
1. Үүттээх уу суурадаһына (үксүгэр ас астыырга тут-лар). ☉ Молоко, разбавленное водой (обычно употр. в приготовлении пищи)
Сылытыллыбыт сиҥэҕэ килиэп илитэн үҥүлүппүтүн, ыта тиҥсирийэн иһэн, сиргэммиттии киэр хайыста. Н. Борисов
Сэниэ ыалларбыт аһынан Сиҥэ бэрсэллэрэ үһү. Баал Хабырыыс
Үүтэ биллибэтэх сиҥэ курдук тулабыт туп-тунаархай. Т. Сметанин
2. Саас муус үрдүнэн халыйбыт түгэҕэр кыра хаардаах эбэтэр хаар былаастаах уу. ☉ Вода, разлившаяся весной поверх льда, или вода со снегом
Кыстык хаара сиҥэ буолан хаалла. С. Федотов
Чэмэлкэй күн хараарбыт сири, сиҥэ буолан сытар хаардаах ууну убуруур, күөрэгэй ыллыыр. Н. Босиков
Араҕас сиҥэни бокуойа суох кэһэн киллиргэттэ. «ХС»
ср. бур. шэнгэн ‘жидкий’, п.-монг. сингэн ‘жидкий, редкий’

I
туохт. Көөнньөн баран, уһуннук сылааска туран аһый (үксүн үрүҥ ас туһунан). ☉ Скисать вследствие долгого брожения в теплом месте (обычно о молочных продуктах)
Айах тутаары көөнньөрбүт Кымыстара кыйырда. С. Данилов
Кэтириинэ саар саҕана Эриэккэскэ эрэ кэлэр Эриэн килэгир бэчээттээх Дьэҥкир ыраас иһиттээх Ыксарытык кыйырбыт Оруомнуура арыгы. С. Зверев
Өссө иэдьэгэй кыйырбыт эбэтэр амтаннаах буоллаҕына үүттээх уу булкуспут суурадаһынынан иэдьэгэй үрдүгэр кутуллар, онтон мөлтөх уокка сылытыллар. ДьСИи
II
даҕ. Бытархай уонна элбэх (үксүн киэҥ сиринэн халыҥнык сытар таас эбэтэр муус туһунан). ☉ Мелкий, измельченный (напр., камень, лед, покрывающий большую площадь)
Хаамар экскаватордар …… тимир тиистэринэн кыйыр тааһы үлтү хадьырыйан самасыбаалларга кутан лүһүгүрэтэллэр. Суорун Омоллоон
Кыйыр муус кырылаата Кытылга анньыллан, Халҕаһалыы уһунна Буур табалыы харсыһан. Доҕордоһуу т. Арыт кыйыр тааһынан, арыт ыт мунна баппат симилэҕинэн айанныыллара. «ХС»

I
1. аат. Ардах-хаар элбэҕиттэн сир-дойду, өрүс, күөл улаханнык ууланыылара, уу элбээһинэ. ☉ Половодье, разлив
Ол [уот] кэнниттэн уон сылы быһа угут бөҕө буолар. И. Данилов
Ол эрээри, улахан угут олус сэдэх. Быйыл — хара хапсыыр саас. «ХС»
Ааспыт сайын оройуоҥҥа улахан угут буолан оттооһун былаана ырааҕынан толоруллубатаҕа. «Кыым»
2. даҕ. суолт. Ардахтаах, дэлэй уулаах. ☉ Дождливый, с большим количеством осадков. «Быйыл күөл уута үллэ тоҥно, эһиил угут сайын буолуо», — Огдооччуйа үрүҥ көмүс хамсатын оборо-оборо эһиилгини төлкөлөөтө. И. Гоголев
Үс күрүө сириттэн Сабардам угут дьылга сэттэлии-тоҕустуу сүүскэ тиийэ бугулу туруорара. Болот Боотур
Биир угут дьыл кэнниттэн, кырдьык, көлүйэ сүрдээх улахан күөлгэ кубулуйбут. Багдарыын Сүлбэ
др.-тюрк. суб, суг ‘вода’
II
аат. Ыалдьар сиргэ ууруллар сылаас (сылытыллыбыт) туох эмэ; ыалдьар сири тугунан эмэнэн сылытан эмтээһин, эмтэнии. ☉ Тёплый компресс, грелка на больное место, припарка
Итии күл угуту Таҕайар кэриэтэ, Көхсүбэр күн уотун Сылама суоһаата. Баал Хабырыыс
Кыынньыбыт үүтү иһэн, кыыс хабарҕатыгар сылаас угут ууран баран эмиэ оронугар токуллан сытта, этэсиинэ сымнаан, нусхайан хаалла. Е. Неймохов