прил. 1. (способный растягиваться) уунумтуо, тэнийимтиэ; 2. (клейкий, густой) сынньылхай, сыстаҥнас; тягучее тесто сынньылхай тиэстэ; 3. перен. (протяжный) уһун, унаархай; тягучая песня унаархай ырыа.

даҕ. Хойдон бөлүөхсүбүт курдук дьүһүннээх, сынньылхай. ☉ Вязкий, густой
Былыык бөлүөҕүрбүт быдьырхай быһыылаах, хостуур саҕана балык уонна бадараан сыттаах буолар. ТВН ФБНь

даҕ. Дьэҥкир соҕус, курдаттыы көстүөх айылаах. ☉ Прозрачноватый, полупрозрачный
Дьэҥкирдиҥи таас - собо миинэ өҥнөөх. Н. Габышев
Хлорофос диэн инсектицид препарат сынньылхай дьэҥкирдиҥи. ХОДь

дьүһ. туохт. Сымнаан мөлбөй; сынньылхай буол (хойуу маасса туһунан). ☉ Быть удлинённым, округлым и мягким (напр., о незастывшей смоле); стекать густой тягучей массой. Кутуллубут хаан көхөҕө ыйанан ньолҕойон турар. Сырал куйаастан тиит дабархайа ууллан ньолҕойор

аат., фольк. Балык салыҥын курдук сынньылхай куһаҕан маасса, чалахай. ☉ Омерзительная липкая слизистая масса, покрывающая что-л. Ситии саҕа ситимэ суох Сиик-силбик сирэйдээх, Сап саҕа тардылыга суох Салыһын илбис ньуурдаах [булгунньах]. П. Ойуунускай

ж. 1. (способность растягиваться) уунумтуота, тэнийимтиэтэ; 2. (клейкость) сынньылхайа, сыстаҥнаһа.

дьүһ. туохт. Сынньылхай, сымнаҕас аһы, убаҕаһы биирдэ ыйыстан кэбис. ☉ Мгновенно, одним движением проглотить какую-л. мягкую скользкую пищу или небольшую порцию жидкости. Салыбырыы сылдьар сиикэй быары сылыбыр гыннарда
□ Сүөгэй үүттээх хойуу чэйи пиалаҕа түгэҕин эрэ сабар курдук кутан аҕалаллар — түргэнник сойдун диэн быһыылаах, ону биирдэ сылыбыр гыннарбытын кэннэ эмиэ аҕалан биэрэллэр. С. Руфов

аат., бот. Туспа силистэммэт, умнастаммат уонна сэбирдэхтэммэт, биир эбэтэр элбэх килиэккэлээх уу алын үүнээйилэрэ; олор уу үрдүгэр сымнаҕас, сынньылхай силбэх буола мунньуллубуттара (э. ахс. тутлар). ☉ Водоросли, скопление их на поверхности воды
Амёба …… уу салахайдарынан аһылыктанар. ББЕ З
Тиихэй акыйаан соҕуруу уонна Хотугу Америкатааҕы биэрэктэринэн, …… хас да уонунан, бэл, сүүһүнэн миэтэрэ уһуннаах аарыма салахайдар түбэһэллэр. КВА Б
Салахайдар атын үүнээйилэртэн улахан уратылаахтар. Тууһа суох үгүс уу түөлбэлэригэр салахайдар ньамаҕы үөскэтэллэр. СМН АҮө

туохт.
1. Быһытталанан таммалаабакка, быа курдук субуллан тоҕун, сүүр (туох эмэ сынньылхай хойуу убаҕаһы этэргэ). ☉ Течь, струиться (о чём-л. тягучем)
Ситэ хойдо илик сып-сылаас убаҕас көбүөр икки дьабадьытынан сынньылыйда. Софр. Данилов
Тэллэриис …… хараҕын муҥунан Бэдэр Хараҕы одуулаата, айаҕын аппытын кубулуппата, икки дьабадьытынан сыраана сынньылыйда. И. Гоголев
Кэйиик атыыр оҕус, баҕайы хараҕа кытаран, мунна силтэйэн, сыраана сынньылыйан. В. Миронов
2. көсп. Ууннары тардыллыбыт курдук уһаан, субуруйан көһүн (хатыҥыр киһи уһун таҥаһы салыбыраччы кэттэҕинэ). ☉ Казаться вытянутым в длину, будучи облачённым во что-л. длинное, ниспадающее, струящееся (обычно о худощавом человеке)
Киһи бэрдэ Күүлэй Көстүүн, туруйалаан баран, туран, тэбэнэн сахсынан бүтэн эрдэҕинэ Уордаахаба нэһиилэ сынньылыйан турар. Софр. Данилов

аат. Киһи, сүөһү айаҕын иһигэр баар үрүҥ күүгэннээх сынньылхай убаҕас. ☉ Слюна, плевок
Клавдия Михайловна силэ бырдаҥалыар диэри хаһыытыыр, айдаарар. Н. Якутскай
[Эһэ] силинэн тыбыыра-тыбыыра, сатарыччы кыланар. Л. Попов
Байанай хааннаах силинэн бандьыыт тойонун малаҕар сирэйигэр уун-утары тибиирдэ. П. Филиппов
♦ Силин (быһа) ыйыстар — 1) аһыан наһаа баҕарар, аска ымсыырар, иҥсэрэр. ☉ Сильно хотеть есть, глотать слюнки
Кыысчаан сэниэтэ суохтук: «Аһым бараммыта икки хонно», — диэн хардарбыта, аһы тоҕо санатаҕын диэххэ айылаах силин быһа ыйыстыбыта. Ф. Софронов
Өлүөскэ ас сыта минньигэһинэн аҥылыйбытыгар, таныытын хамсатта уонна силин ыйыһынна. Эрилик Эристиин
Уһун Уйбаан иҥсэрбитин омунугар күөмэйин кылк гыннаран силин ыйыһынна. «ХС»; 2) туохха эмэ олус ымсыырар, баҕатыйар, иҥсэтийэр. ☉ Сильно хотеть, желать чего-л., зариться на что-л. Онуоха Сэмэнчик силин быһа ыйыстан баран, аат эрэ харата эттэ: «Маайаа, тоҕойуом, уураһыах эрэ». Н. Неустроев
Дьоппуон исписэлиистэрэ …… Нерюнгри чохтоох разреһын көрдөхтөрүнэ сөҕөн-махтайан тылларыттан маталлар, силлэрин быһа ыйысталлар. «ХС»
ср. бур. шүлһэн, алт. чилекей, уйг. шөлгей, п.-монг. силүһүн ‘слюна, плевок’