прил. хайалаах, сыырдаах; нагорный берег сыырдаах биэрэк; нагорная страна хайалаах дойду.

кылый диэнтэн хай
аата. Ыраах Сыырдаах ыаллара, Ыҥырыллыбыт ааккытыгар Кылыйыыга кыттыһыҥ. С. Зверев

аат., түөлбэ. Мунду. ☉ Гольян озёрный
Сулуруону Г.В. Попов түүрдэр сиуру «вобла» диэн тылларыгар ханыылыы туппут. Багдарыын Сүлбэ
Сыырдаах күөл сулуруо, сэдэх да буоллар, собо балыктаах. ВС ХД

аат. Улахан күөл таһынааҕы олус кыра көлүйэ, сайын уолбат кытах курдук көлүйэ. ☉ Маленькое, но глубокое (летом не высыхающее) озерцо близ большого озера
Гриша биһикки дурда тутуннубут. Олорор алааспыт — Сыырдаах хаҥас халдьаайытын саҕатыгар, Буор ылбыт диэн бүөччүгэй көлүйэҕэ. «ХС»

даҕ. Уһун, намыын, «дьы-дьы-дьы» диэн курдук саҥалаах (чыычаах ырыатын туһунан). ☉ Долгий, нежный, переливчатый, дрожащий (о пении птичек)
Ананий Сыырдаах чараҥын илин баһынан чыычаахтар дьыыдьыгынас ырыаларын иһиллии-иһиллии, аа-дьуо хааман иһэр. М. Доҕордуурап

даҕ. Олус үгүс аҥхайдардаах. ☉ Имеющий множество ям, углублений
Аҥхараатхаҥхараат Аппалаах сирдэри, Оллороот-боллороот Очуостаах хайалары Ааһа көтүттүлэр. П. Ойуунускай
Бу үлүгэрдээх аҥхараат-хаҥхараат дойдуну дьон күүс өттүнэн көҥүтэ көйдөҕө [шахтаны]. С. Федотов. Элгээйи аҥхараат-хаҥхараат аппалардаах, Күндэйэ үрэҕин үрдүк сыырдаах, Бүлүү өрүһүн уҥа биэрэгэр турар. ССТ

даҕ. Туох эмэ атын, туора булкаастаах. ☉ Смешанный с чем-л.
Куулатыгар хомустаах күөллээх, үрдүк сыырдаах Быһыттаах диэн кыракый алаас халдьаайытыгар, хаа-дьаа хатыҥ мас быыстарайдаах, уот сиэбит сэндэлэс ойууругар Кылар [киһи аата] үлэлиир. Күннүк Уурастыырап
Кэриэччи буспут сыа быыстарайдаах үтэһэлээх эттэн хас да куһуогу сыыйа тардан ылан сиэтэ. «ХС»

даҕ. Муҥура биллибэт нэлэмэн, киэҥ куйаар. ☉ Широкие, необозримые (просторы), бесконечное (пространство)
Маа бэйэлээх кэтиткиэҥ аан ийэ дойду эмискэ кыараҕастыйан хаалла. Н. Заболоцкай
Үрүҥ борокуот көстөр-сүтэр, кэлиэхчэ кэлбэт, кэлиэхчэ кэлбэт, — күөлбүт киэҥэ-кэтитэ да бэрт. М. Тимофеев
Клязьма үрдүк сыырдаах биэрэгиттэн үрэх уҥуоргутааҕы уйаара-кэйээрэ биллибэт кэтит-киэҥ тыа нэлэһийэн көстө түһэр. «ХС»

даҕ. Ньолбойон, уһаан көстөр. ☉ Продолговатый
Хабырыыс …… уһун ньолбуһах сирэйдээх, үрдүк, дьылыгыр уҥуохтаах олус номоҕон киһи. И. Гоголев
[Аттаахтар] кыра алааһы ааһан үрдүк сыырдаах ньолбуһах алааска өҥөс гыннылар. П. Филиппов
Күөл кытыытыгар эр дьон уһун ньолбуһах тыылартан чыыры сүөкүүллэр, балыктыыр тэриллэрин бэрийэллэр. С. Курилов (тылб.). Тэҥн. ньолбоҕор

даҕ. Тула кыараҕас, үрдүк туруору сыырдаах (хол., алаас, үксүгэр ыкса сытар элбэх алаас туһунан этэргэ). ☉ Маленький, окружённый крутыми, высокими холмами (об аласах, расположенных близко друг от друга)
Устунан, сатыы киһи ыллыктанар омоон суолларынан утуу-субуу олорор оҥолох-чоҥолох алаастарга сыҕарыйталаабыттара. Күннүк Уурастыырап
«Мөҥүрүөн алаастара дуо», — диэн кэпсээҥҥэ киирбит үгүс элбэх оҥолохчоҥолох алаастар бааллар. БИ УЛАа