Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сыҥаһалаа

туохт.
1. Сыҥаһата оҥор (хол., мас ороҥҥо). Делать возвышенную закраину на чём-л. (напр., на нарах вдоль стены юрты)
Хатан маһынан хаппахчылаан, Киил маһынан сыҥаһалаан, Улуу дьиэтин тула Ороннообут эбит. С. Васильев
Дьиэ үөһээ уонна аллараа өттүлэрэ балачча бөдөҥ бэрэбинэлэринэн сытыары, сыҥаһалыы охсуллубуттар. Н. Заболоцкай
2. Туохха эмэ сыҥаһа курдук үрдэтиитэ, модьоҕото оҥор. Сделать для чего-л. отвесное возвышение, высокий порог. Оһохчут оһоҕун бэркэ сыҥаһалаан биэрбит
3. көсп. Онтон-мантан тутуһан, тардыстан хаамар буолан бар (кыра оҕону үчүгэйдик хаамыан иннинээҕи кэмигэр этиллэр, урукку олоххо оҕо орон сыҥаһатыттан тутуһан хааман саҕалыыра). Держась за что-л. и подтягиваясь, делать первые шаги, начать ходить (в старину ребёнок начинал ходить, держась за края нар (сыҥаһа), вытянутых вдоль стен юрты)
Ийэтэ муҥнаах, оҕом сыҥаһалаан эрдэҕинэ, өлөөхтөөбүтэ. Р. Кулаковскай
Бу күөн көрсүһүүгэ Сэмэнчик …… баара-суоҕа саҥа сыҥаһалаан эрэр уонна икки ыйдаах балтылардаах этэ. ФНИ ТЛТКҮө

Якутский → Русский

сыҥаһалаа=

1) делать выпуклую закраину на чём-л. (напр. на лавке вдоль стены юрты); 2) перен. начинать ходить (держась, напр. за край кроваткио ребёнке).


Еще переводы:

сыҥаһалас=

сыҥаһалас= (Якутский → Русский)

совм.-взаимн. от сыҥаһалаа =.

сыҥыһахтыы

сыҥыһахтыы (Якутский → Якутский)

көр сыҥаһалыы
Шагуров кытыыга тиийэн сыҥыһахтыы түһэн сытар. Т. Сметанин

сыҥаһалыы

сыҥаһалыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Сыҥаһаҕа маарынныырдык, туруору, эмпэрэ сыырдыы. Отвесно, подобно крутому обрыву
Өлүөнэ улам кыараан, синньээн барар, икки өттүнэн сыҥаһалыы үүммүт суорба таас эркиннэнэр. Софр. Данилов
Саҕах уруккутунуу кытара умайбыта халлаан хоту сиксигинэн илин диэки сыҥаһалыы сыҕарыйар. Н. Лугинов
Түптэ буруота унаарыйан төгүрүк алааска сыҥаһалыы устан киирдэ. Л. Попов

арыттаа

арыттаа (Якутский → Якутский)

туохт. Туох эмэ икки ардын быыстаа, ардайдаа. Делать, оставлять промежуток между чем-л.
Хаары, гектар ахсаанын үксэтээри олус ырааҕынан арыттаан, ынах быатын курдук синньигэстик сыҥаһалаан субуллаҥнаталлар. Амма Аччыгыйа
Бу кэрдиистээн, арыттаан оҥо охсон, иэдэстээн кимнээх охсоллоруй? Болот Боотур

субуллаҥнат

субуллаҥнат (Якутский → Якутский)

субуллаҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Хаары, гектар ахсаанын үксэтээри, алыс ырааҕынан арыттаан, ынах быатын курдук синньигэстик сыҥаһалаан субуллаҥнаталлар. Амма Аччыгыйа
Кинилэр гусаардар иннилэрин күөйэ аттарын сүүрдэн субуллаҥнаттылар. Н. Гоголь (тылб.)

сыҥаһалан

сыҥаһалан (Якутский → Якутский)

сыҥаһалаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Түгэҕэ биллибэт баай хахха тыа, сыҥаһалана-сыҥаһалана, үрдээн өрөһөлөнөн тахса турар. Амма Аччыгыйа. Соҕуруу өттүнэн үрдүк, эмпэрэ сыырынан сыҥаһаланан, таас үрэх чарылыы устар. М. Ефимов

ыдаҕар

ыдаҕар (Якутский → Якутский)

даҕ. Иһэ иннин диэки үтэ сылдьар, улахан истээх. Имеющий большой, толстый живот, пузатый. Ампаартан курданарыттан үөһээ өттө сыгынньах, ыдаҕар истээх суон киһи тахсан кэллэ
Уончалаах буолан баран, босхоҥнообут атахтаах, ыдаҕар истээх, саллаҕар бастаах, нэһиилэ хаамар уол оҕо орону сыҥаһалыы кэрийэр. И. Никифоров

сардаҥалаа

сардаҥалаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туохха эмэ сардаҥата оҥор (хол., уруһуйдаан). Приделать к чему-л. лучи, снабжать лучами (напр., на рисунке)
Оҕо Оҥостон олорон Ойуулаата, Ойор күнү Кырааскалаата Кыһанан Кыһылынан, Сардаҥалаата Сандаарыйар Сарбынньах уотунан. А. Кондратьев
2. көсп. Тугу эмэ киһи санаатын угуйар уоттаа, үөрүүлээ. Представлять что-л. радостным, светлым
Сардаҥалаа олох суолун, Саҥа конституция! Эллэй
Ахтылҕаҥҥын сардаҥалаан Тайҕа толоон киэркэйбит, Аан суолгун сыҥаһалаан Чаппараахтыы дьэргэйбит. А. Абаҕыыныскай

хонуктаа

хонуктаа (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс.
1. Түүнү аһар, хон. Проводить ночь, ночевать
Маһынан оттуллар дьиэлээх артыыстар Ньурбаларыгар эргиллэн да кэллэхтэринэ, дьиэлэрэ сылыйыар диэри, ыалга хонуктуу да сырыттахтарына, көҥүллэрэ. «Сахаада»
Ыалы кэрийэн аһыыр, хонуктуур, тулаайах киһи. ПНИ ДКК
2. Биир сиргэ халҕаһалыы анньан, сыҕарыйбакка тур (былыты этэргэ). Собираться, скапливаться, постепенно разрастаясь, увеличиваясь в размере (об облаках)
Арҕаа дьапталҕа таас үллэн турар оройугар хонуктаабыт уулаах былыт көстөр. Н. Абыйчанин
Хонуктуу тахсан иһэр былыт сыҥаһалаан иһэринии, Амма хайалара көстөллөр. М. Доҕордуурап

алтахтаа

алтахтаа (Якутский → Якутский)

туохт. Олус бытааннык, нэстик, ыараханнык хаамп, сыылбатык сырыт. Ходить, идти тяжелой медленной поступью, еле передвигать ноги
Дьиэ аҥаарыгар тарыллан, бэрт оргууй алтахтаан [Балааҕыйа эмээхсин] сууна барда. Амма Аччыгыйа
Оҕуспут сүрэҕэлдьээбит курдук аа-дьуо алтахтаан кураанах сыарҕаны соспута. П. Аввакумов
Арыычча тураммын алтахтаан, Таҥаспын, саадахпын хомунан, Атахха биллэрэн куоппутум. С. Данилов
Бытааннык бадьаалаан хаамп (саҥа хааман эрэр оҕо туһунан). Начинать ходить, передвигаться на слабых ножках (о ребенке)
Хотон иһигэр саҥардыы алтахтаан эрэр уолга [ийэтэ Сотто] сотору-сотору сарылаан кэлэн, кинини түҥ-таҥ соһон илдьэн, долборукка баттаан, ходуулунан сабан, таптайан биэрэрэ. Эрилик Эристиин
Сыҥаһалаан сыыгынаабыт, алтахтаан хаампыт алаһа дьиэм харахпыттан арахпат, өйбүттэн түспэт. П. Аввакумов