тиэр II диэнтэн холб. туһ. Сэттэбэр-аҕыспар сир тиэрсэр чиэстэнэн, Сэбэһэ быалардаах кунаны мииммиппин. Күннүк Уурастыырап

аат. Сиэли хатан оҥорбут быа эргэрбитэ, сэбэһэ. ☉ Старая верёвка, ссученная из конской гривы. Ньэмэктэ буолбут быа
♦ Ньэмэктэ буол — сэниэҕин эс, сылай. ☉ Выбиться из сил, обессилеть. Ньэмэктэ буолбут ат

көр кыраһын
Тобохсэмнэх харайтаран, Тулум, кыраһык аттаран, Иккиэн эриэн саҕынньаҕы Илбээнхолбоон таҥныбыттар. К. Туйаарыскай
Таҥас кыраһыга, Томуйах томторуга, Сиэл быа сэбэһэтэ, Ситии-тайма эгэлгэтэ Намылыччы ыйаммыт. С. Васильев
Уу кытыытыттан түү кыраһыгын булбутум уонна ууга бырахпытым. «ББ»

ходьоҥноо диэнтэн холб. туһ. Туруйалар аргыый аҕай ходьоҥноһон, биир сири тула эргийбиттэрэ. Н. Якутскай
Марба бырдахтаан өрө ходьоҥноһо сылдьар сүөһүлэри сэбэһэ быанан тутуталаан, соһуталаан аҕалтыы-аҕалтыы, кирдээх туос ыаҕайаҕа ынах ыы сылдьар. Күндэ
Эппиэт кэлэрин күүтэн, биһиги бүргэс үрдүгэр олорбуппут, звонок тыаһаатар эрэ өрө ходьоҥноһорбут. ЫДЫа

I
соһут диэнтэн төхт
көрүҥ. Айта иккитэ буолан эрэр. Ол киһибит бүгүн улаханнык диэн соһуталаата. Багдарыын Сүлбэ
«Хайдах утуйаҕын?» — эҥин диэн сахалыы саҥаран [нуучча кыыһа] соһуталаан барбыта. В. Протодьяконов
II
сос диэнтэн төхт
көрүҥ. Марба бырдахтаан өрө ходьоҥноһо сылдьар сүөһүлэри сэбэһэ быанан тутуталаан, соһуталаан аҕалтыы-аҕалтыы, …… ынах ыы сырытта. Күндэ
Аһылыктаах кууллары, бэрэмэдэйдэри күлсэ-күлсэ балааккаҕа соһуталаан киллэрдилэр. Л. Попов
Сорох-сорохтору арыт баттахтарыттан да соһуталыыра. Ч. Айтматов (тылб.)

туохт.
1. Бырдахтары өлөртөө (үксүгэр дьиэҕэ киирбит бырдахтар тустарынан). ☉ Бить комаров (залетевших в помещение). Дьиэҕэ бырдах туолбут, бырдахтааҥ эрэ, оҕолоор!
2. Бырдахтары бултаан, тутан аһаа (үксүгэр чыычаах туһунан). ☉ Охотиться за комарами, питаться комарами (обычно о птицах)
Айылҕа мөлтөһүөр сокуоннаах: Мөдөөтө буорайар боһуомнаах, Мохсоҕол куһунан өл хабар, Чыычаахтар бырдахтаан аһыыллар. Күннүк Уурастыырап
3. Кумаардары үргүтээри ходьоҥноо, эккин тартар (сүөһү туһунан). ☉ Вздрагивать, чтобы отогнать комаров, гнус (о животных)
Марба бырдахтаан өрө ходьоҥноһо сылдьар сүөһүлэри сэбэһэ быанан тутуталаан туос ыаҕайаҕа ынах ыы сылдьар. Күндэ
Бырдахтаабыт тугуттуу Былаайах ойуоккалыыр. Элбэх туйах тыаһын курдук Эҥсилгэннээх дүҥүр тыаһыыр. В. Лебедев (тылб.)

туохт.
1. Илиилэргин туора уун. ☉ Растянуть руки в стороны
Хочо дуу, алаас дуу иннигэр эмискэччи нэлэс гына түстэхтэринэ, мэлдьи үөрүүлээхтик соһуйар буоларым. Илиибин быластаабытынан халдьаайыны таҥнары сүүрэр этим. Амма Аччыгыйа
Сонун көхөҕө ыйаан баран, саала дьыбааныгар кэлэн, илиитин быластаабытынан лах гына олордо. М. Попов
Мефодий кэнниттэн сүүрэн испит Остапенко эрэйдээх, хайдах эрэ дьиибэтик өрө эһиллэн баран, оҥхой быарыгар быластаабытынан оҕунна. ССС
2. Былаһынан кээмэйдээ. ☉ Измерять маховой саженью
[Дьаакып кинээс:] Өлөксөй, ити уол отун көрөн быластаабытыҥ дуо? Сыарҕата тахсыыһык дуо? А. Софронов
Торбос абааһыта. Чаччыстыбыт Чараас иэдэстээх, Ырдьайбыт Дьэбиннээх тиистээх, Ынайбыт дэдэгэр истээх …… Сииргэ-аһыырга тиэтэйбит Сэбэһэ быатын быластаата. С. Васильев
Өлүөскэ саамай улахан балыгы хаптарбыт: — Су-баччаны, — диэн баран, икки илиитин быластыыр. Н. Габышев
3. Киэҥ уһун сиринэн тайаа, тугу эмэ тилэри киэптээ. ☉ Распространяться, простираться на большом пространстве
[Борокуот] Ындыылаах баарсаны буксуурдаан Көс сири быластаан субуйда, Ыһыытыы-хаһыытыы чоргуутаан Биэрэккэ эрдээхтик дьулуйда... С. Васильев
Хайаҕа Мантан ыраах, оол, үөһэ, мамонт кыыл аһыытыныы Кырыыланан, эбии үрдээн, Кыйыр арҕас быластыыр. Р. Баҕатаайыскай
4. Туора сараадый (хол., көтөр кынатын, мас мутугун тустарынан). ☉ Раскидываться, растопыриваться (о ветвях дерева, крыльях крупных птиц)
Хаххан буоллаҕына, ойоҕун кытта бырастыылаһан-бырастыылаһан баран, кынатын быластыаҕынан быластаан, хоту диэки көтөн сабырыйа турбут. Суорун Омоллоон
Дьорҕоот, ити туох көтөрө биһиги үрдүбүтүгэр кэлэн быластаан хаалла? Н. Заболоцкай
Сиэл ыйыыр дэлбиргэ баайар Сэттэ урдаах кырдьаҕас тиит Суон, хаппыт мутуктарынан Суолу туора быластаан турда. С. Васильев

аат.
1. Сап, быа, иҥиир биир синньигэс утаҕа, салаата. ☉ Волоконце нитки, одна нить ссученного в несколько ниток шнурка, сухожилие
Быа үс утаһына быһа ыстанан хаалта. Күннүк Уурастыырап
Утаһыннары синньигэс уһуктарын холбуу имэрийэн эрийдэххэ утах тахсан кэлэр, икки утаҕы холбуу хаттахха ситим буолар. ГПП ТО
Кычым. Бу аата үрүҥ түүнү, кылы сыыйан баран, олус синньигэс гына сыыйыллыбыт иҥиир утаһынынан баттата тигии, ойуу дьураатын батыһа ис өттүн хараҥа гына өҥнүүллэр эбэтэр бу кыым курдук өҥнөөх сабынан толороллор. НБФ-МУу СОБ
Хамтүм нэһилиэктэргэ сылдьан көрдөххө, хаппыт тирбэҕэ, сэбэһэ утаһына, бирээдьинэ төрдүгэһэ, салҕааһыннаах өтүү, муоһа, көнтөс сир ахсын элбэх буолар. «ХС»
2. Кыл курдук синньигэс туох эмэ. ☉ Что-л. тонкое, похожее на конский волос
Бу сылдьан …… боруобаттарга утаһыннары арааран хам баайары көрөн билэр, олору бэйэтэ оҥорорго үөрэнэр. «ХС»
Хойуу баттаҕын утаһыннара сүүһүгэр саба түспүттэр. «Кыым»
Эн миэхэ бытыккыттан үс утаһынна аҕал. ҮҮА
Баттаҕар үрүҥ утаһыннар көстөр буолбуттар. В. Арсеньев (тылб.)
3. биол. Үүнээйи уһун синньигэс утаҕа. ☉ Волокно (растения)
[Бохсурҕана] сэбирдэхтэрэ утаһыннардаах бөҕө тымырдардаах. СМН АҮө
Хаппыыста мас сэбирдэхтэриттэн кумааҕы оҥороллор, утаһыныттан быа уонна ханаат хаталлар. КВА МГ
◊ Сото утаһына — сото утаҕа диэн курдук (көр утах II)
Маска кыбыппыт атаҕыҥ сототун утаһына тостубут быһыылаах диэн, травпууҥҥа илдьэн гипсэлээбиттэрэ. Р. Баҕатаайыскай
Хары утаһына — хары утаҕа диэн курдук (көр утах II). Харыларын утаһынын үүттээн быаҕа тиһэн, сынньан, тыыннаахтыы ииҥҥэ симэн өлөртөөбүттэрэ. А. Бэрияк
ср. бур. утаһан ‘нитка, нить’, тунг. утаһун ‘шёлковый шнур’, тув. удаҕын ‘нить’