Якутские буквы:

Якутский → Русский

сэгэлдьис=

совм. от сэгэлдьий=; сонуну истээри сэгэлдьиһэ түстүлэр они навострили уши, чтобы услышать новость.

Якутский → Якутский

сэгэлдьис

сэгэлдьий I, II диэнтэн холб. туһ. Бука бары астына сэгэлдьистилэр
Бэл Бүттүүйэп мичээрдээн бүччүйбүт. М. Ефимов
[Оҕонньор] уулусса устун тиэтэйэ-саарайа чэпчэкитик хаамсан сэгэлдьиһэн ааһар дьону барыларын ааҕа көрө сатыыр. Н. Лугинов
Табаларым сэгэлдьиспиттэригэр эргиллэн көрбүтүм — кэннибиттэн Ылдьыыс ситэн эрэр эбит. «ХС»

Еще переводы:

сэгэлдьиһии

сэгэлдьиһии (Якутский → Якутский)

сэгэлдьис диэнтэн хай
аата. Быыһа суох ыалдьыт, хоноһо, Ону-маны өр сэлэһии. Олох уларыйа охсор, Хааман-сиимэн сэгэлдьиһии. Баал Хабырыыс

бүччүй

бүччүй (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Уоскун үмүччү тутун. ☉ Сжимать губы (как бы улыбаясь)
Отчуттар бука бары астына сэгэлдьиспиттэр. Бэл Бүттүүйэп мичээрдээн бүччүйбүт. М. Ефимов

дьулуруйбахтаа

дьулуруйбахтаа (Якутский → Якутский)

дьулуруй диэнтэн тиэт
көрүҥ. Тайах чараас тыһа бүрүөһүннээх булт хайыһардара эниэҕэ сыыдамнык дьулуруйбахтаан, дабааҥҥа чэпчэкитик тирэммэхтээн, көҥүл-босхо көтөн-дайан сэгэлдьиһэн истилэр. Амма Аччыгыйа
Борокуоппай дьиэтин кэннинэн хайыһарынан дьулуруйбахтаан тыаҕа киирэн эрэр. «ХС»

тирэммэхтээ

тирэммэхтээ (Якутский → Якутский)

тирэн диэнтэн тиэт
көрүҥ. [Булт хайыһардара] дабааҥҥа чэпчэкитик тирэммэхтээн, көҥүл босхо көтөн-дайан сэгэлдьиһэн истилэр. Амма Аччыгыйа
Эмискэ моонньубар диэри аллара тимис гынан, атахтарым чэҥ курдукка халты-мүлтү тирэммэхтээбиттэрэ. П. Аввакумов

элээрис

элээрис (Якутский → Якутский)

элээр диэнтэн холб. туһ. Кугас кукаакылар, чабырҕаччы саҥарбытынан, элээриһэн тиийэннэр охтон сытар тиит мутугар хатана түһэллэр. Амма Аччыгыйа
Сэһэргэһэр курдуктар Сэгэлдьиһэр тииҥнэр, Эриэхэлээх мутуктан Элээриһэн түһэллэр. И. Эртюков
Түһэн үллүктүүр хаар чэпчэки кыырпахтара күүстээх тыалтан бэйэ-бэйэлэриттэн үтүрүйсэ элээриһэллэр. «ХС»

лаһырҕаччы

лаһырҕаччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Лаһырҕас тыас таахтык, лаһырҕатан. ☉ Х лопа я, щёлкая, стуча (напр., ходить)
Муостарын тас лабааларынан лаһырҕаччы таарыйсан, …… с ы лаас туманы б үр үн э та рд ынан, табалар айаннаан сэгэлдьиһэн истилэр. Амма Аччыгыйа
Мавзолей айа ҕар дьон бөҕө үмүөрүспүт. Тааска чаһы тыаһын курдук биир тэҥник лаһырҕаччы үктээн …… чособуой уолаттар Ки риэмилтэн киирэн кэлбиттэрэ. С. Руфов

көт-дай

көт-дай (Якутский → Якутский)

  1. туохт. Чэпчэкитик, түргэнник түһэ-түһэ көтө сырыт, салгыҥҥа уйдаран бара-кэлэ сырыт (хол., чыычаах туһунан). ☉ Быстро, легко летать, порхать в воздухе
    Көмүс хотоҕойдорунан Күөх далай үрдүгэр Күлүгүрэччи сапсынан Көтөн-дайан тахсаарылар Көрө-истэ олороллор эбит. Нор. ырыаһ. Үрэх, сыһыы үрдүнэн, Үрдүк күнтэн тардыстан, Көмүс күөмэй күөрэгэй Көтөн-дайан таҕыста. Эллэй
  2. көсп. Сүргэҥ көтөҕүллэн, көнньүөрэн чэпчэкитик, түргэнник онно-манна баркэл, сырыт. ☉ Быстро, легко и радостно, как бы порхая, двигаться (идти, ехать куда-л., работать)
    Тайах чараас тыһа бүрүөһүннээх булт хайыһардара эниэҕэ сыыдамнык дьулуруйбахтаан, …… көҥүл босхо көтөн-дайан сэгэлдьиһэн истилэр. Амма Аччыгыйа
    Тиэтэйэҕин, доҕотторгор сүүрэ охсоору гынаҕын, көтүөх-дайыах, ыллыах-туойуох курдуккун. С. Васильев
    Сарсыардааҥҥы саһарҕаттан Киэһэ сииккэ диэритин, Көхтөөх күрсүү үлэҕэ Көтөн-дайан иһиэҕиҥ! И. Чаҕылҕан