бэсиэдэлэс диэнтэн хай
аата. Сынньалаҥ буолан, хаһыат ааҕыыта, бэсиэдэлэһии саҕаланна. Дьүөгэ Ааныстыырап. Сэминээр салайааччыта А.М. Фомин истээччилэри үөрэтиллэр тиэмэ сүрүн боппуруостарын кытта билиһиннэрэр, ити боппуруостарга хас биирдиилэригэр тыл этээччилэр ананаллар, табаарыстыы бэсиэдэлэһии бириэмэтигэр кинилэр бэйэбэйэлэрин көннөрөллөр, ситэрсэллэр. «Ленин с.»

илдьирит диэнтэн хай
аата. Кинигэлэри кэниспиэктээһин, сэминээрдэргэ илдьиритии - олортон бириэмэ, күүс оппот этэ. Далан
Фитомелиорация диэн сир ньуурун тупсарын, үүнэн турар мастартан, талахтартан ыраастааһын, дулҕалары илдьиритии, оллурадры-боллурдары тэҥнээһин, сир кырсын маҥнайгы таҥастааһын. ПАК НТ

ырыҥалаа диэнтэн хай
аата. Киһи идеала олоҕу уонна бэйэ дьиҥ кыахтарын өйдөөхтүк сыаналааһынтан, ырыҥалааһынтан үөскүөхтээх. ПБН ОПТ
Бу бастакы сэминээр биһиги норуоппут дууһатын ымыыта буолбут кыракый этигэн хомус ааспыт, билиҥҥи, кэлэр кэмнэргэ сайдыытын суолун-ииһин ырыҥалааһыҥҥа ананар. «ЭК»

даҕ. Тыҥааһыннаах, сытыы (кэпсэтии, мунньах туһунан); харса суох (тыл туһунан). ☉ Напряженный, острый (о разговоре, собрании); бесстрашный (о слове)
Суох, бу урукку мунньахтар курдук элбэх суугуннаах, харса-хабыра суох тыллаах-өстөөх, киирсиилээх мунньах буолбатах этэ. В. Яковлев
Сэминээр, үксүгэр буоларын курдук, аатыгар эрэ буолбакка …… киирсиилээх, харсыылаах да буолуох кэриҥнээҕэ. Г. Угаров
Ити киирсиилээх тылы эппэтэҕэ буоллар кини үлэтиттэн уһуллуо суоҕун сөп этэ. ПНИ АДХ

даҕ.
1. Атыттарга холобур буолар (бастыҥ, туйгун). ☉ Образцовый, служащий примером для других, показательный
Уопсай мунньах көрдөрүүлээх быһыты тутар туһунан уурааҕа тахсыбыта. М. Доҕордуурап
Сэминээр кыттыылаахтара бу детсад көрдөрүүлээх занятиеларыгар сырыттылар. «ЭК»
◊ Көрдөрүүлээх дуоска — үлэ ситиһиитин, түмүгүн көрдөрөн иһэр дуоска. ☉ Наглядная доска
Куоталаһыыны декада аайы түмүктээн бырабылыанньа көрдөрүүлээх дуоскаҕа таһааран истэ. М. Доҕордуурап. Көрдөрүүлээх дьыктаан — учуутал оҕолорго тыллары суруйан көрдөрөн, аахтаран баран, өйдөрүттэн суруйтарар дьыктаана. ☉ Зрительный диктант
Сэттис кылааска устууну уонна көрдөрүүлээх дьыктааннары уустук орфограммаларга эрэ туттуллар. СГФ СТМО

аат.
1. Улахан уопсастыбаннай суолталаах сабыытыйалар тустарынан кылгас иһитиннэрии. ☉ Бюллетень (краткое сообщение)
1923 сыллаахха В.И. Ленин доруобуйатын туругун туһунан бырабыыталыстабыннай бүлүтүөннэр тахсыбыттара. Софр. Данилов
2. Хаһыакка маарынныыр тугу эмэ (хол., бастыҥ уопуту) тарҕатарга аналлаах бэчээттэнэр таһаарыы. ☉ Бюллетень (печатное издание)
Өрөспүүбүлүкэтээҕи сэминээрдэр итиэннэ кэмпэриэнсийэлэр ыҥырыллаллар, бастыҥ уопут бүлүтүөннэрэ тахсаллар. ГНК ТССМ
3. Быыбардыыр илиис. ☉ Бюллетень (избирательный листок)
Петр бүлүтүөннэри өрө тутан ааҕа олорон: «Чэ, оҕолор, бэйэбит аан маҥнай куоластаан кэбиһиэҕиҥ», — диэтэ. Софр. Данилов
4. Ыалдьан кылгас кэмҥэ үлэлиир дьоҕуру сүтэрбити туоһулуур быраас биэрбит докумуона. ☉ Бюллетень (листок нетрудоспособности)
Дьиэҕэ тиийэн кэлбиттэрэ, Дарыбыанабалааҕы кытта кэлсибит эдэркээн баҕайы быраас кыыс Аня Маппыыраба Симоны көрөн бүтэрбит этэ; бүлүтүөн суруйа олороро. Л. Попов

1. маҥнайгы диэн курдук. Икки сыл буолан баран бастакы кылааһы бастыҥынан бүтэрэргэ кыыс тылын биэрбит. Амма Аччыгыйа
   Ол билигин саҥа анаммыт учууталлара кыайан кэлбэккэ, үөрэнэ иликтэр. «Алтынньы бастакы күнүгэр кэлэр үһү, аны сэттэ хонук хаалла», – диэн ааҕа сылдьаллар. Суорун Омоллоон
   Атырдьах ыйын бастакы күннэригэр кулууп хара муостата оҥоһуллан, үрдэ сабыллан, даҥа ыһыллан, хоруобуйатын саайыыга киирдилэр. М. Доҕордуурап
2. Инники сылдьар, атыттар иннилэригэр баар. ☉ Находящийся впереди других, передовой, головной
   Уйбаан оҕонньор Тогойкинныын бастакы сыарҕаҕа олороннор, үрүйэни өрө сыыйан, сис оройугар дьоннорун кытта бииргэ тахсыһан бараннар улам куоттар-куота турдулар. Амма Аччыгыйа
   Бастакы аттаахтар Лоҥкууданы өҥөс гына түспүттэригэр …… ыарҕа толоон кутаа уотунан кытыаста олороро көһүннэ. М. Доҕордуурап
   Алта уон биирис гвардейскай дивизия бастакы эшелоҥҥа кимэн киирэрэ. «ХС»
3. Олох эрдэтээҕи, маҥнайгы. ☉ Первоначальный, самый ранний
   Архыып Абаҕыыныскай – саха сэбиэскэй суруйааччыларын бастакы көлүөнэлэрин бэрэстэбиитэлэ. Софр. Данилов
   Аан дойдуга бастакы паарынан барар массыына аатырар Темзаҕа айыллыбыта. П. Филиппов
   Дьокуускайга учууталлар идэлэрин үрдэтэр институт, оскуола туһунан саҥа сокуону олоххо киллэрии бастакы опыттарын түмэн кинигэ бэлэмниир үһү. «ХС»
4. Хайа эмэ өттүнэн атыттартан ордук, үрдүктүк сыаналанар. ☉ Лучший среди прочих в каком-л. отношении, отличный
   Урукку сөмөлүөт түһэр сирэ бастакы кылаастаах бетон суоллаах бөдөҥ аэропорт буолбут. И. Данилов
5. Сүрүн, тыын суолталаах (хол., дьарык). ☉ Основной, жизненно важный (напр., о занятии). Былыргы дьон бастакы үлэтэ – булт бултааһына. Саха фольк.
   ◊ Бастакы көмө – оһолго түбэспит эбэтэр эмискэ улаханнык ыалдьыбыт киһиэхэ (сүөһүгэ) оҥоһуллар маҥнайгы суһал көмө. ☉ Первая медицинская помощь
   Оһолго бастакы көмөнү оҥорууттан эмсэҕэлээччи доруобуйата улахан тутулуктаах. «ХС»
   Сэминээрдэргэ, атын араас боппуруостары сэргэ, табаһыттары ыалдьыбыт табаларга бастакы көмөнү оҥорорго үөрэтэбит. «Кыым»

ситим сыһыан холб. Саҥарааччы этэр санаатын инники этиллибиккэ араас эбии чуолкайдыыр, бэлиэтиир дэгэттээн холбооһунун көрдөрөр. ☉ Выражает субъективное присоединение высказываемой мысли к предшествующей с оттенками подчеркивания — дополнения, уточнения (притом, притом еще, к тому же).
△ Этиллэр предмет оһуобай чорбойор хаачыстыбатын бэлиэтээһин дэгэттээх. ☉ Имеет оттенок подчеркивания особо превосходящего качества предмета речи
Айар үлэ — таптал. Буолаары буолан, күүстээх таптал. «Кыым»
Аржаков эргэ куул суумка быатын сүөрэн тиэрэ тарта: сабыс-саҥа саппыйаан суумка килбэчис гына түстэ: буолаары буолан, хамандыыр полевой суумката. П. Филиппов
Эмискэ, Мэйи сиригэр айылҕа кубулуйарын курдук, хаар түһэн күдээритэн барда. Буолаары буолан, олус хойуу хаар. Л. Попов
△ Этиллэр санааҕа баҕатыйбаты, өссө куһаҕан диэн сыһыаннаһыыны бэлиэтиир дэгэттээх. ☉ Имеет оттенок подчеркивания нежелательного, неодобрительного отношения к высказываемой мысли
Кини билэр дьонноро баар сиригэр, буолаары буолан, төрөөбүт нэһилиэгэр, идэтин баһылыан иннинэ үлэлиир да, быраактыкаланар да баҕата суоҕа. Г. Угаров
Быһайын ыһыахха туста сылдьан, алҕас туттан обургу соҕустук эчэйбитэ. Буолаары буолан, сиһигэр. Кустук
△ Этиллэр санаа дьиктитин, күүтүллүбэтэҕин бэлиэтиир дэгэттээх. ☉ Имеет оттенок подчеркивания необычности, неожиданности высказываемой мысли
Үс буолбатах, хараҕа соҕотох үһү, буолаары буолан, төбөтүн оройунан дииллэр. Күннүк Уурастыырап
Киһи да күлүөх. Буолаары буолан, биэс мөһөөҕү биирдэ [сүүйтэрбит]. В. Яковлев
△ Этиллэр санаа көҥүллэммэтин, олуонатын бэлиэтиир дэгэттээх. ☉ Имеет оттенок подчеркивания недопустимости и недозволенности высказываемой мысли
Киһини үйэбэр аан бастаан, буолаары буолан, бэйэм киһибин өлөрбүтүм. «ХС»
Маннык кэмҥэ ыксыыр сатаммат, буолаары буолан, байыаннай дьоҥҥо биһиэхэ, хомуньуустарга ыксыыр олох сатаммат. П. Филиппов
△ Этиллэр санаа күүтүллүбүтү аһара түһэн буолбутун бэлиэтиир дэгэттээх. ☉ Имеет оттенок подчеркивания результатов, превосходящих ожидания. Буолаары буолан, эдэркээн кыыһы ойох ылбыт
□ Специалистарга, буолаары буолан, лаборатория научнай сэминээригэр устудьуон дакылааты оҥороро — ханна да сэдэх буолар. Г. Угаров