көр киирсиилээх
Оччотооҕу Үрдүкү Сэбиэт дьиэтигэр буолбут биир оннук ыга «киирсиһиилээх» мунньаҕы өйдүүбүн. Н. Заболоцкай

сыһ. Утарыта киирсиилээхтик. ☉ Ожесточенно
Тустуу олус тэтимнээхтик, кимсиилээхтик саҕаламмыта. — Мунньах олус мөккүөрдээхтик, икки аҥыы хайдан кимсиилээхтик барбыта. П. Филиппов

даҕ. Хардарыта кимиилээх, киирсиилээх. ☉ Ожесточенный
Кимсиилээх хапсыһыыга биһиги уолбут кыайда. — Уот тымтар кимсиилээх сэриигэ Досуордьут бааһырда. А. Абаҕыыныскай

даҕ. Тэҥ эрийсиилээх, илин-кэлин түсүһүүлээх, киирсиилээх, тыҥааһыннаах (хол., күрэс былдьаһыыга). ☉ Напряжённый, захватывающий (напр., о равном соперничестве в состязании). Күннүк Уурастыырап — саахыматчыт бэрдэ, куорат уонна өрөспүүбүлүкэ таһымынан саахымат улахан хатыһыылаах күрэхтэһиилэригэр кыттыбыт, бириистээх миэстэни ылсыбыт киһи. «ХС»
Саамай хатыһыылаах сүүрүү эр дьоҥҥо буолла. «Кыым»
Кини [оҕус] чахчы-бааччы күүстээх, хатыһыылаах, кимиилээх киирсиилээх буолан, хара тыа аатырбыт адьырҕатын боҕутуннарбыт буолуохтаах. ПАК АаТХ

сыһ. Бэйэ кыр дьыгын быһаарсан айдааннаахтык (саҥарыс, мөккүс). ☉ Бурно, страстно (отстаивать свою правоту, мнение)
[Ла боратория научнай семинара] үксүгэр буоларын курдук, аатыгар эрэ буолбакка, чахчы кэрэхсэбиллээхтик, мөккүөр дээхтик барыах, киирсиилээх, харсыы лаах да буолуох кэриҥнээҕэ. Г. Угаров

аат., спорт. Көҥүл тустуутааҕар ордук үгүс, уустук киирсиилээх тустуу. ☉ Спортивная борьба, отличающаяся разнообразием специальных приёмов, самбо
Саамба көҥүл тустуулуу истииллээх эрээри чыҥха атын суолунан сайдыбыта уонна салгыы сайдар. Хапсаҕай

сыһ. Болҕомтону тардыах, киһи сэҥээриэн, сонургуон курдук. ☉ Интересно; увлекательно, занимательно
Миша аттыгар биэс да кыыс баар буоллаҕына, хайаларын даҕаны чорбоппокко, туораппакка тэбистэҥ кэрэхсэбиллээхтик кэпсэтэр. Н. Лугинов
Семинар аатыгар эрэ буолбакка, чахчы кэрэхсэбиллээхтик, мөккүөрдээхтик барыах, киирсиилээх, харсыылаах да буолуох кэриҥнээҕэ. Г. Угаров

аат.
1. Үрдүк үөрэх кыһатыгар быраактыкаланар үөрэх чааһа. ☉ Семинар, практические занятия в вузе
Күннэтэ үстүү-түөртүү лиэксийэҕэ, сэминээргэ, киэһэ аайы бибилэтиэкэҕэ үлэлиирэ. Н. Лугинов
Сэминээр, аатыгар эрэ буолбакка, чахчы кэрэхсэбиллээхтик, мөккүөрдээхтик барыах, киирсиилээх, харсыылаах да буолуох кэриҥнээҕэ. Г. Угаров
2. Бэйэлэрин идэлэрин үрдэтинэргэ түмсүбүт дьон үөрэхтэрэ. ☉ Семинар
Кини [Василий Васильевич] Покровскайга тэриллибит оҕуруотчуттар сэминээрдэригэр кэлбит. ФНС ХО
Сүбэ мунньах иккис, үһүс күннэригэр поэзия, проза, нуучча суруйааччыларын сэминээрдэрэ ыытылыннылар. «ХС»
Сэминээр олус туһалаах. Элбэх саҥаны, эмтэнии ньымаларын биллибит. «Кыым»

I
уһул диэнтэн бэй., атын. туһ. Баччыыҥката уһуллан хаалла
□ Ыраахтааҕы уһуллуон эрэ инниинэ Улуу Тоҕой сэттэ нэһилиэгэ туспа улуус буолбута. Л. Попов
Ити киирсиилээх тылы эппэтэҕэ буоллар, кини үлэтиттэн уһуллуо суоҕун сөп этэ. ПНИ ЭД
Бэйэтэ айбыт ырыалара Дьокуускайдааҕы араадьыйа пуондатыгар уһуллубуттар. САа
Сотору кинилэр иккиэн үлэлэриттэн уһуллубуттара. «ХС»
II
уһуй диэнтэн атын
туһ. Тоноҕон эмиэ, аҕатыттан уһуллубут уллуҥнаах булчут киһи, сорсуйан олордоҕо. В. Протодьяконов. Күннүк Уурастыырап бэйэтэ ахтарынан, уран тылга оҕо сааһыттан уһуллубута. Эрчимэн
Хайдахтаах дьоҥҥо үөрэнэн, уһуллан итиччэ киэҥ-дэлэй билиилэммит, холку-наҕыл бэйэлэммит дьонуй? С. Федотов

даҕ.
1. Хара дьураалардаах көҕүстээх, кыһыллыҥы бороҥ өҥнөөх, бороҥ өрөҕөлөөх, хара тыстаах (саһыл түүтүн өҥүн туһунан); оннук саһыл бэйэтэ. ☉ Сиводушчатый (о лисе); лиса-сиводушка
Кэрэмэс саһыл.  Сааба Маҥхааһай хаһааһыттан үс кэрэмэскэ, сүүс тииҥҥэ атыыласпыт бэрдээҥкэтин таҥнары сүгэн кэбиспит. Л. Попов
Чолбон аҕата биирдэ хапкаантан кэрэмэс саһылы ылан кэлбитин өйдүүр. И. Федосеев
2. Кэрэмэс саһыл тириитинэн тигиллибит (хол., бэргэһэ). ☉ Сшитый из шкурки сиводушчатой лисицы
Кэрэмэс бэргэһэ тиктилэр Килбиэн кэрэ кыргыттар. Эллэй
3. Күрэҥсийбит дьүһүннээх (бытык). ☉ Сивый, седеющий (о бороде)
Буулур атыыр сылгы сиэлин тэлгии бырахпыт курдук күрүө кэрэмэс бытыктаах. ПЭК ОНЛЯ I
△ Бороҥсуйан көстөр кэрэтиҥи дьүһүннээх (сылгы дьүһүнэ). ☉ Светло-серый (о масти лошади).
4. көсп. Бары өттүнэн дэгиттэр үтүө, бастыҥтан бастыҥ, чулууттан чулуу. ☉ Отборный, лучший (во всех отношениях)
Барыта кэрэмэс, барыта толуу, Барыта судургу, барыта сонун. С. Данилов
Имигэс иэхсиилээх Кэрэмэс киирсиилээх Чурапчы бөҕөһө. А. Бродников
Үлэҕэ, үөрэххэ дьулуурдаах Үгүс тэгил ыччаттардаах, Аатырыан аатырбыт Алыс кэрэмэс дойду эбит. «ХС»
△ Кэрэттэн кэрэ, бастыҥ кэрэ. ☉ Прекраснейший, красивейший
Эйигин көрөөтүн биллим мин Хаар ыарын, кырдьар саас кырыыһын: Кэрэмэс бэйэлээх кэхтэрин. С. Данилов
Илдьиэҕим мин киһи гиэнин Кэрэмэс биир кэрэтин — кэхтэн бүтэр сэбэрэтин, Уостубат уот мичээрин. С. Тарасов
Араас омук ааттаахтара Ураты дойду урдустара Кэрэмэс бэйэтин көрөөрү Кэлэр идэлэммиттэр. С. Зверев
5. көсп. Кэриэс-хомуруос (тыл). ☉ Заветный, сокровенный, задушевный (о слове, речи)
Этэр кэскиллээх Кэрэмэс тылбын эттээх-хааҥҥытыгар иҥэрэн, Истэн сэҥээриҥ эрэ! П. Ядрихинскай
♦ Кэрэмэс саһыл мэлдьэҕэ — көрдөрөн туран мэлдьэхтээх. ☉ Ничего не признающий, нагло отрицающий все, мошенник (букв. отпирательство лисицысиводушки).
◊ Буурай кэрэмэс — бороҥ толбонноох кэрэмэс саһыл. ☉ Сиводушка с серым отливом. Быалаах кэрэмэс — сиһин ортотунан хараҥа дьураалаах кэрэмэс саһыл. ☉ Сиводушка с темной полосой вдоль спины. Дьиикэй кэрэмэс — буоппал, мөлтөх түүлээх кэрэмэс саһыл. ☉ Лиса-сиводушка с некачественной шерстью. Киргиллээх кэрэмэс — сырдык дьураалардаах, күндү кэрэмэс саһыл. ☉ Лиса-сиводушка со светлыми полосами на спине (ценится дорого). Кириэстээх кэрэмэс — түөһүгэр үрүҥнээх («күннээх»), күндү түүлээх кэрэмэс саһыл. ☉ Лиса-сиводушка с белым пятном на груди (ценится дорого). Кырымахтаах кэрэмэс — түүтүн кылаана сырдык толбонноох күндү түүлээх кэрэмэс. ☉ Лисасиводушка с серебристым отливом на спине (ценится особо).
эвен. кэрэмрии ‘сиводушка’