и. д. от сүүй = выигр.ыш, победа; заёмҥа сүүйүү выигрыш по займу; оонньууга сүүйүү победа в какой-л. игре.

одерживать верх, побеждать в чём-либо, выигрывать в чём-л., что-л.; лотереянан сүүй= выиграть в лотерею; саахымакка сүүй = выиграть партию в шахматы; мөккүөргэ сүүй = выиграть пари; спортивнай күрэхтэһиигэ сүүй = выиграть в спортивных состязаниях # өйүн сүүй = свести с ума кого-л.; сүрэҕин сүүй = очаровать, пленить кого-л.

сүүй I диэнтэн хай
аата. Остуоруйалыы олорор Микиитэни эмээхсин хаһан да тохтоппот, кэрэхсэбилин кыратык да мөлтөппөт, сүүйүүтүн бэрт дьоһуннаахтык ылар. Амма Аччыгыйа
Бэлэми сылытан, хайа кыалларынан түргэнник эрэ аһыы охсон бириэмэни сүүйүү буолар. Н. Лугинов
Ити билиэттэргэ «Москвич» массыына сүүйүүлэрэ түбэстэ. «Кыым»

I
туохт.
1. Туох эмэ сүүйүүлээх оонньууга кыайан барыстан, туохха эмэ тигис (хол., хаартыга оонньоон). ☉ Выигрывать в азартной игре (напр., в карты)
Уол хата тыксыылаах дьаатына диэн оонньууну булан уон биэс тыһыынчаны сүүйбүт, биир тыһыынча барыстаах буолбут. Саха фольк. «Бу сүүйбүппүн быһа охсон ылаары гынна эбээт», — диэн дьулайа саныы-саныы Мэхээлэ Доромооноп хаартытын мэтэйдээн киирэн барда. Күндэ
Кини ити түүлээҕи барытын былырыын дьонтон хаартынан сүүйэн ылбыта. С. Никифоров
2. Туохха эмэ (хол., күрэхтэһиигэ) кими эмэ кыайан таҕыс, сабырый. ☉ Выигрывать, одерживать верх над кем-л., побеждать кого-л. в чём-л. (напр., в состязании)
Саас, биир ылааҥы күн, мин, сакылаакка сырсаммын, киһибин сүүйэн ыллым ээ. Амма Аччыгыйа
Харалар иккис ньыкааларын сиэртибэлииллэр, ол оннугар фигураны сүүйэллэр эбэтэр кутталлаах атааканы оҥороллор. ПВН СБК
Тустууну кини бэйэтин ньыматынан тэтимнээхтик ыытан, икки баалы сүүйэн истэ. ВВ ТТ
3. көсп. Уопсай дьыала туһугар тугу эмэ туһалааҕы, барыстааҕы оҥор. ☉ Делать что-л. выгодное для общего дела, общества
Учууталларынан бары Илья Васильевич курдук дьон үлэлииллэрэ эбитэ буоллар, ыччаты иитии дьыалатыгар төһө эрэ элбэҕи сүүйүө этибит! «Кыым»
4. көсп. Тугунан эмэ эргиниигэ, тугу эмэ эргитиигэ бэйэҕэр туһалаах буолар курдук гына кими эмэ албыннаа, дэҥ үктэт, түөкэйдээ. ☉ Обманывать кого-л. в чём-л. ради получения выгоды
Ити ытыҥ быйыл кыһын хор үгүспүн сүүйдэ ээ: саабын, бурдукпун, бу саас биир тиэйии оппун сүөкэтэн хаалта. Суорун Омоллоон
Сараапап дьону ыйааһыныгар сүүйээри иккилии бууттаах киирэтин алын үүттэрин толору сүөһү сааҕын сыбаан тоҥорбут. Н. Якутскай
Манчаары оннооҕу-маннааҕы баайдар хайдах туттунан, кыра-хара дьону баттаанүктээн, сүүйэн олороллорун истэн-билэн испит. МНН
♦ Бириэмэни сүүй калька. — күнүдьылы ыыппакка, бириэмэни бэйэҥ туһаҕар туһанар курдук дьаһан. ☉ Выигрывать время
Бырабыыталыстыба бириэмэни сүүйэ, онон күүһү мунньуна сатыырын ким барыта билэрэ. «ХС»
Ньиэмэстэргэ улахан утарсыыны оҥорон, элбэх сүтүктэнэн, салааттар бириэмэни сүүйбүттэрэ, суукканы быһа турууласпыттара. К. Симонов (тылб.). Өйүн-санаатын сүүй — 1) кими эмэ бэйэҥ сабыдыалгар киллэр, бэйэҥ санааҕынан барар оҥор (хол., албыннаан). ☉ Делать кого-л. зависимым, подчинять своей воле, влиянию (напр., путём обмана)
Баайдар, үөрэхтээх буоланнар, биһигини, кыра-хара дьону, наһаа дэбигистик өйбүтүн-санаабытын сүүйэллэрэ. Н. Якутскай
[Өрүүскэ:] Баайдар өйгүтүн-санааҕытын олус сүүйбүттэр, тугу да өйдүөххүт суох. Күндэ
Бу хараҥа норуоттар өйдөрүн-санааларын сүүйбүт итэҕэл биир ынырык көстүүтүн туһунан этнографтар Г.В. Ксенофонтов, С.А. Токарев боччумнаах үлэлээхтэрэ биллэр. «ХС»; 2) кими эмэ тугунан эмэ бэйэҕэр олус умсугутан эйигин эрэ өрө тутарын ситис. ☉ Сводить с ума кого-л., привлекая его чем-л.. Уол кыыһы өйүн-санаатын сүүйбүт
ср. монг. шүүх ‘выигрывать (в игре)’, бур. шүүхэ ‘выиграть (по займу), одержать верх’
II
туохт., эргэр. Тугу эмэ хойуута хаалар, убаҕаһа эрэ түһэр курдук сиидэ нөҥүө кут, сүүрт. ☉ Сцеживать жидкость, чтобы собрать гущу. Чэйи быыбаркатын түһэрбэккэ сүүйэн кут
ср. монг. шүүх, бур. шүүхэ ‘цедить’
III
туохт., кэпс. Сааһыран, кырдьан, эккин-сииҥҥин сүтэр, иин-хат. ☉ Худеть, терять вес от старости. Саас ылан, бөкөөрөн оҕонньор этэ сүүйбүт
ср. казах. дьуй, кирг. дьой ‘потерять что-л., лишиться чего-л.’

v. to win; сүүйтэр = v. to lose