анньын диэнтэн тиэт
көрүҥ. «Хайдах?!» — Тыллыырап тугун-ханныгын кыайан быһааран өйдөөбөккө, хараҕын сүүрэлэҥнэттэ, ачыкытын өрүтэ анньыммахтаата, уоһа чорбойдо. Софр. Данилов
Арыйаан будьурхай баттаҕын өрө анньыммахтаата. Л. Попов

дьүһ. туохт. Түргэн-түргэнник, сытыытык көрүтэлээ (кыараҕас, кыра харахтаах киһини этэргэ). ☉ Смотреть, бросать быстрые взгляды (о человеке с глазами-щелочками)
«[Абааһы] баар», — диэбит Суор ойуун кылахачыппыт уоттаах харахтарын сүүрэлэҥнэтэ-сүүрэлэҥнэтэ. Амма Аччыгыйа
Оҕолор Мотуоһа киэргэммититтэн, дьүһүнэ-бодото үчүгэйиттэн сөхпүт-махтайбыт, улаханнык абылаппыт харахтарынан көрөн кылахачыттылар. Болот Боотур

туохт. Эбиринэн бүрүлүн, эбирдээх буол. ☉ Покрываться пятнами, веснушками, становиться рябым
Эбирдэнэ кытарыттыбыт хотостугас сирэйигэр тимирчи олорбут кыараҕас харахтарын сүүрэлэҥнэттэ. Амма Аччыгыйа
Бастаан сымыыттара араҕастыҥы маҥан буолаллар, онтон бороҥ эбэтэр араҕас эбирдэнэллэр. БББ
Ыарыылаах куртах эбирдэнэн, өлбөөрөн, боллурданан көстөр. АВТ ГСЭ

оттомо суох — болҕомтото, сэрэҕэ суох; өйүн-төйүн була илик, мэник-тэник. ☉ Невнимательный, неосторожный; несознательный, несерьёзный, беспечный
Оттомо суохтук хараҕын сүүрэлэҥнэтэ малаарыҥныы турда. Амма Аччыгыйа
Бу олорон одуулаан көрдөҕүнэ, оҕонньоро, кини бастаан көрөөт да санаабытын курдук, олус оттомо суох уонна ынырык көрүҥнээх буолбатах эбит. Д. Таас

каретка (массыына эбэтэр механизм чааһа. Дэтээллэри эбэтэр механизмы көнөтук төттөрү-та-ары сүүрэлэҥнэтэр оҥоһук.)

даҕ.
1. Сырдык, сырдаан көстөр; кылааккай. ☉ Светлый, белый (о лице); гладкий (о поверхности чего-л.)
Иккиэйэҕин хаалаат, Хобороонньо үтүөмсүйэ соҕус уһун ньылбаархай сирэйин киһи диэки тутта, төбөтүн хаҥкыҥнатта, хараҕын сүүрэлэҥнэттэ. Болот Боотур
Көстөкүүн эмиэ бу тэтэркэй хааннаах, уһун синньигэс ньылбаархай сирэйдээх муус маҥан кыысчааны сөбүлүү көрдө. Н. Заболоцкай
[Аһыы от] умнаһа биллэр-биллибэттик кытарымтыйан көстөр, бөкүнүк быһыылаах, ньылбаархай ньуурдаах, үөһэ диэкинэн арбаҕар салаалардаах. МАА ССКОЭҮү
2. көсп. Сылаас, сымнаҕас; ньылаҥнаһар майгыннаах. ☉ Ласковый, нежный, мягкий (напр., о голосе); льстивый (напр., о манерах)
Бэйи, ити оҕонньоруҥ, туора дьоҥҥо хайдах эрэ ньылбаархай, сайдам курдугун да иһин, дьиэтигэр дьиҥнээх «дэриэтинньик» диэтэҕиҥ. В. Титов. Атыыһыт Ньукулай ньылбаархай куолаһа сыыбыргыыр: «Үрдүк соло уонна үп-харчы тугу кыайбат буолуоҕай?» «ХС»

сыһ.
1. Олус толорутук, таһымныыр гына (иһиккэ кутуллар убаҕас туһунан). ☉ Чересчур полно (о жидкости в сосуде), наполнив сверх меры (сосуд)
Чороон айахха Бадьара дьоруо сылгы Батыччахтыыр арыылаах Саамы кымыһы Дьалкылдьыччы куттулар. П. Ядрихинскай
2. Биир сиргэ чопчу тохтообокко, тула өттүгүн сүүрэлэҥнэтэн (көр). ☉ Не задерживая взгляд на чем-л., бегло, бросая взгляды по сторонам (смотреть)
Орто дойдуну дьалкылдьыччы көрөн олорон, Былыр былыргыттан өлбүттэри, тыыннаахтары Ол күнтэн бу күҥҥэ дылы Дьаралыктаан тарҕата олорор үһү. Саха нар. ыр. Аҕыйах саҥалаах Сэмэн Тугуутап сүһүөхтээх улахан муруннаах уһун сирэйин ньолоччу туттан, сырдык харахтарынан дьалкылдьыччы көрөн, Борокуопай Тиитэби кытта тыаҕа тахсыста. Амма Аччыгыйа
Данилов киҥэ-наара холлубут быһыылаах …… хара харахтарын килбэҥнэтэн дьалкылдьыччы көрбөхтүүр. Л. Толстой (тылб.)
3. Икки өттүгүнэн иэҕэҥнээн, халылдьыйан хамнана (хаамп). ☉ Покачиваясь из стороны в сторону, шатаясь (идти, ходить)
Хайдах эрэ кэхтэрбэхтээн, быһыттаҕастык саҥарталыыр, дьалкылдьыччы хамнаталаан ылыталыыр. Амма Аччыгыйа
Сыыһа-буора өрүкүйбүт уулуссанан дьалкылдьыччы хаамта. Е. Неймохов
Киэҥ-киэҥник атыллаталаан, дьалкылдьыччы хамнанан, булгуччу кыыһырбыттык туттан таҕыста. «ХС»

дьүһ. туохт.
1. Иннин диэки үтэн тахсыбыт буол (уоһу этэргэ). ☉ Быть вытянутым вперёд, оттопыриваться (о губах)
Кэлтэччи тарааммыт бэрт чачархай баттаҕа бураллыбыт, суптугур уоһа ордук чорбойбукка дылы буолбут. Л. Попов
Тыллыырап тугунханныгын кыайан быһааран өйдөөбөккө, хараҕын сүүрэлэҥнэттэ, ачыкытын өрүтэ анньыммахтаата, уоһа чорбойдо. Софр. Данилов
Уу дорҕоон артикуляцията: уоспут чорбойор, тыл төбөтө аллараа илин тиистэртэн кэннин диэки тэйэр. ПЯГ АСОДИ
2. Туохтан эмэ чороччу быган көһүн (улахана суох тугу эмэ этэргэ). ☉ Выступать, выпирать откуда-л., выдаваться из чего-л., торчать (о чём-л. небольшом)
[Эмээхсин] таныытын аннынан ыт эмиийин саҕа чорбойо сылдьар үөннээх. Эрилик Эристиин
Аан эргэрэн тырыттыбыт бүрүөтүн харбыалаата, туох эрэ чорбойон турарыттан ылла уонна ааны эрчимнээхтик аһа баттаата. Н. Заболоцкай
[Оҕус тарбыйах] саҥа чорбойон эрэр өҥүргэс муостарын икки ардынааҕы сүүһүн түүтэ будьуруйа эриллэн тахсыбыт. С. Маисов
От үрдүгэр чорооҕу кыратык — тутум саҕа чорбойор гына анньыллар. ПАЕ УуАХО
3. көсп. Туохха эмэ көрдөрүү түмүгүнэн барыларыттан ордук буол, тугунан эмэ атыттартан ордон таҕыс. ☉ Выделяться, отличаться от остальных по каким-л. показателям, признакам
Син бэйэм кэммэр дьон тэҥинэн үлэлээн кэллим. Дьонтон хаалбакка, чорбойбокко. Н. Лугинов
Кини сыл ахсын үөрэххэ улаханнык чорбойон, уһулуччу дьоҕурдааҕын көрдөрөн испитэ. П. Филиппов
Уопут, маастарыстыба уонна тустар кылаас өттүнэн бэйэтин биир дойдулаахтарыттан биллэрдик чорбойоро. КИС АаДЧ
Мин хара маҥнайгыттан хайа баҕарар сорудаҕы чуолкайдык, ыраастык толорорбунан чорбойбутум. «ХС»
4. көсп. Туох эмэ кэннэ орт, ордон хаал. ☉ Оказаться в наличии после чего-л., оставаться в излишке
Билигин чорбойор көлөбүт да, киһибит да суох. Д. Таас
[Уолбут] улаханы туһалаабат, хата туох эмэ чорбойуох буоллаҕына ылыа эбит да, оҕонньоруҥ киниэхэ чорботон бэрт. М. Попов
Эр киһи туох эмэ чорбойдоҕуна сонно тута мэлитэн иһэрэ. В. Титов
△ Аһара бар, хастан эрэ ордон таҕыс (ахсааны этэргэ). ☉ Перевалить, перейти за сколько-л. (о количестве)
— Эн биригээдэҥ төһөнү кэртэ? — Миэхэ үстүү-түөртүү саһааннааҕым, түөрт сүүстэн чорбойдо. М. Доҕордуурап
△ Баар буол, орт (бириэмэни этэргэ). ☉ Сохраняться, оставаться (о времени)
Бириэмэ чорбойдоҕуна кэлин мунньах сыҕарымыгар таарыйан ааһыахпыт. И. Никифоров
[Пиэрмэ үлэһиттэрэ] бэйэлэрин тустаах үлэлэриттэн чорбойор бириэмэлэригэр …… оттууллар. «ХС»
ср. казах. шор ‘желвак’, кирг. чорбой ‘торчать’, чормой ‘быть толстогубым’, монг. цорвойх ‘оттопыривать губы’