сиэлий диэнтэн тиэт
көрүҥ. Ыалдьыт саннын ыгдаҥнатта, баһынан салгыны сиэлийбэхтээтэ, хараҕа олоҕо суох сүүрэлэҥнээтэ. Болот Боотур
[Оҕус] уһуга лэппиллибит муоһунан салгыны сиэлийбэхтээбитэ. П. Аввакумов
[Кыыл] аар муоһунан сиэлийбэхтиир, икки хараҕа сүүлүргээн өһөҕүрэ кытарбыт. В. Миронов

сүүрэлэҥнээ диэнтэн дьаһ
туһ. «Хайдах?!» — Тыллыырап тугун-ханныгын кыайан быһааран өйдөөбөккө, хараҕын сүүрэлэҥнэттэ, ачыкытын өрүтэ анньыммахтаата, уоһа чорбойдо. Софр. Данилов
Халытар Хабырыыс дьон сирэйин-хараҕын кэриччи көрөн сүүрэлэҥнэттэ. И. Никифоров

I
сүүрэлэҥнээ диэнтэн холб. туһ. Ыспыраабынньык кырыыламмыт мууһура дьэҥкэрбит харахтара, бар дьону ааҕардыы, уҥа-хаҥас сүүрэлэҥнэстилэр. «ХС»
Үөһээ Халыма ойуунун өлбөөдүспүт харахтара үөһэ-аллара сүүрэлэҥнэстилэр, энньэйбит алын уоһун салбаммахтаата. С. Курилов (тылб.)
II
сүүрэлэс II диэн курдук
[Дьэргэ] киһи сирэйин-хараҕын таба көрбөтө бэрт, хараҕа өрүү дьэргэлдьигэс, сүүрэлэҥнэс буолар. Болот Боотур
[Тыллыырап] сүүрэлэҥнэс хараҕа боччумуран, мутук оннун кэриэтэ дьэрэлийдэ. Софр. Данилов
Сүүрэлэҥнэс сып-сытыы харахтара буспут сугун курдук күп-күөхтэр. И. Семёнов

1. сыһ. Эдэр курдук, эрчимнээхтик, дохсуннук. ☉ Как молодой, энергично, резво (двигаться), как у молодого (напр., сверкать — о глазах)
   Мин саастаах сүрэҕим эмиэ дьэ Былыргы үөрүүтүн, аһыытын, Былыргы тапталын эргитэн, Эдэрдии эппэйэ хамнаата. С. Данилов
   Оҕонньор …… харахтара эдэрдии тэбэнэттээхтик күлэн бардылар. В. Яковлев
   Кырдьаҕас киһи …… мөдөөнсүйбүт харахтара уоттанан, эдэрдии сүүрэлэҥнээн кээлтэрэ. В. Яковлев
2. даҕ. суолт. Эдэр киһи киэнин курдук, эдэр киһиэхэ сөп түбэһэр. ☉ Молодой, присущий молодым
   Биэчэрдэргэ аанньа сылдьыбат, эдэрдии быһыы кэмчи киһитэ. Амма Аччыгыйа
   Эргиччи үөрүүнү үрдэтэ, Эдэрдии мичээриҥ, мичээрдэр, Иһирэх сүрэҕи эрдитэ, Истиҥник мичийиҥ, мичээрдэр. «ЭК»
   Гаврило Афанасьевич — Ахсым, эдэрдии майгылаах. Н. Некрасов (тылб.)

аат.
1. Чаампы курдук үтэн тахсыы. ☉ Какой-л. нависающий выступ, навес, козырёк
Хайалартан нарыннарын Лаппынаны көрбүтүм, Чампарыгын таастарын Чаҕылларын сөхпүтүм. Күннүк Уурастыырап
Сайылык дьиэбит буоллун диэн Саары таҥалай халдьаайыга Аҕыс чампарыктаах, Тиһик дьарҕаалаах Даладыйар туос ураһаны Тардан кэбиспиттэр эбит. П. Ядрихинскай
Бааһына уута сыыр чампарыгыттан биэс уонча хаамыы сири түгэҕэ көстүбэт аппа буолуор диэри хайа түспүт. ТМ ДК
2. Күөл, өрүс кытылын мууһуруута, муус тиэрбэһэ. ☉ Ледяное кольцо, лёгкое оледенение воды у берегов водоёма (напр., озера, реки). Очуос Хайа Ойуун обургу муус килиэ, таллан Дьааҥы чампарыктарын көрөн сүүрэлэҥнээт, …… хаһыытаан дэлбэритэ барда. Д. Апросимов
3. түөлбэ. Олох сыарҕа кэннигэр талаҕынан иэҕэн оҥоһуллубут өйөнөр. ☉ Спинка у ездовых нарт, изготовленная из ивовых прутьев. Чампарыктаах сыарҕа
4. түөлбэ. Оҕо биһигин төбө өттүгэр өҕүллүбүт талах дуҕа. ☉ Обруч или дуга (дужка) над изголовьем детской люльки, колыбели (обычно из ивовых прутьев)
Үс чампарыктаах, Сэттэ биттэхтээх, Күөлэ маҥан биһик иһигэр …… Аалай мохсоҕол кыыл …… Үрүҥ көмүс эмсэҕи Туора уоппут. Д. Говоров
ср. эвенк. чампарик ‘дужка детской люльки’, кирг. чамҕарах ‘гнутые палочки, вставляемые крест-накрест в түндүк и завершающие деревянный остов юрты’