дьүһ. туохт. Түргэнник, дохсуннук уһун (хол., киэҥ, кэтит көрүҥнээх өрүс туһунан). ☉ Бурно нести свои воды (напр., о широкой, полноводной реке)
Дөлөдүйэ сүүрүктүү турар үлүмэннээх өлүү байҕала. ПЭК ОНЛЯ II

силлис диэнтэн хай
аата. Сүүрүктүү мөхсө биллэр Сүрэх дохсун тэбиитэ — Үөрүүнү, дьолу биллэр, Өй-санаа силлиһиитэ! С. Руфов
Норуот ускуустубатыныын өйдүүн-санаалыын, эттиин-хаанныын силлиһии диэн сүрдээх суол. Н. Лугинов

туохт. Үөһэттэн аллара түргэнник, дохсуннук сүүрүгүр. ☉ Струиться, бежать. Быһа сүүрүктээн бар
□ Сүүрүктүү тур (таас үрэҕи этэргэ). ПЭК ОНЛЯ II
Верхоянскай оройуонугар Сартаҥ үрэх тардыстан сүүрүктээн түһэр улахан хайатын Дьааҥы Сиһэ дииллэр. Багдарыын Сүлбэ
Аллара үрүйэ сүүрүктээн чырылыыра иһиллэр. «ХС»

I
дьүһ. туохт. Аҥы-аҥы баран тараадыйан көһүн, адаарый; олус тэнийэн улаат, үллэн таҕыс. ☉ Раздвигаться, раскидываться в стороны, растопыриваться (напр., о пальцах); сильно увеличиваться, раздуваться
Оҕустара алта уон иккитэ омурдан уулаата, иһэ сарайа үллэн таҕыста. Амма Аччыгыйа
Салгыммыт сүүрүктүү долгуйан, Көтөр аал тэлээрэн айанныыр. Тэнигир кыната сарайан, Салгыны тыаһатан сатарыыр. Эрилик Эристиин
Маҥан куобах — дьиҥнээх тыа кыыла. Тарбахтара хойуу түүлээхтэр уонна киэҥник сарайаллар. ПМВ ССК
ср. алт. сорой ‘торчать, высовываться вверх; выделяться; вынырнуть’
II
аат. 1 Сэби-сэбиргэли, бөдөҥ малы уурар үрдэ сабыылаах, ойоҕостордоох эбэтэр аҥаардас үрүттээх эрэ тутуу. ☉ Крытое помещение для хранения различного имущества, сарай
Уҥа диэки массыына сарайын эркинэ көстөр. С. Ефремов
Кинини атах ороҥҥо сытыарбыттарын, дьиэҕэ итиитэ бэрт диэн, сарайга тахсан куһаҕан дьааһык үрдүгэр утуйар. М. Доҕордуурап
2. түөлбэ. Кырыыһа. ☉ Крыша (строения)
Дьиэ тимир сарайа кыһылынан кырааскаламмыт. И. Данилов
русск. сарай

даҕ.
1. кэпс. Барытыгар тэһиттэҕэс, хомоҕой, сайаҕас өйдөөх. ☉ Понятливый, восприимчивый ко всему, открытый всему. [Кырасыабай кыыс] Үөрэхтээх, өйдөөх бэттэрин Үлүк-балык туотар Үгүс үрэллэҕэс өйдөөх, Саха омук саамай бэттэрин Саҥата суох ыытар Сайаҕас сайдам санаалаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уйбаан бэйэтэ билэрин атын дьоҥҥо кэбэҕэстик тириэрдэр, билбэтигэр дөбөҥнүк үөрэнэр сайдам майгыннааҕа. М. Ефимов
«Луохтуур кыыс» үчүгэй ырыаһыт, үҥкүүһүт, сайаҕас, сайдам кыыс буолан биэрбитэ. Л. Попов
△ Киһи оннук сайаҕас өйүттэн тахсар. ☉ Характеризующий восприимчивость ума (напр., о речи)
Уонна үөрэ саныаҕа: Үксээбиттэр даҕаны Сахам тылын ыһыаҕар Сайдам тыллаах аймаҕа. С. Данилов
Атастарыам, оонньооҥ, ыллааҥ. Арай билиҥҥи кэмҥэ Сайдам, кэрэ айар талаан Сайдар аана тэлэлиннэ! М. Хара
2. поэт. Киһи санаатын көтөҕөркөҕүлүүр. ☉ Вселяющий надежду, вдохновляющий, окрыляющий (напр., о весеннем ветре)
Сааскы сайдам сүүрүктүү Санаабытын холбооммут, Саргыбытын үрдэтэр Саҥа олох тускулун Салайталыы-баһылыы Саҥарсыаҕыҥ, атастаар! Эллэй
Көрбөккүн дуо сааскы сайдам Тыаллар тыаҕа харсалларын, Оту-маһы кумалааннар, Тыаһыы-ууһуу сырсалларын? В. Миронов
3. поэт. Киэҥ-куоҥ, холку эйгэлээх. ☉ Просторный, свободный (напр., об обжитой местности)
Кии түптэ хойуу буруота, өрө унаарыйан тахсан, сайдам сайылыгы үрдүнэн киһи сүрэҕин-быарын ортотунан сайа охсор кэрэ үчүгэй сытынан саба халыйар. А. Бэрияк