ньахчай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Лөкөй киһитэ тоҕо ырдьаҥнаан, ньахчаҥнаан көрсүбүтүн өйдөөмүнэ сүөдэллэн турбахтаата. «ХС»

туохт. Тохтуу-тохтуу эбэтэр онно-манна үрүт-үрдүгэр чаҕылыйан көһүн. ☉ Посверкивать, поблескивать, светиться, то появляясь, то исчезая, мерцать
Оһохторун уота имик-самык кылаҥныыр, дьиэ ортотугар сүөдэллэн турар талкы маһын сырдатан ылбахтыыр. Н. Якутскай
Оҕонньор көмүскэтин түгэҕэр кылаҥныыр хараҕа чаҕылыҥныыр. Л. Попов
Аан хоһу имик-самык кылаҥныыр кыраһыын лаампата сырдатар. В. Протодьяконов

туохт.
1. Улуйар курдук саҥата таһааран санаарҕабыллаахтык унаархайдык ытаа, ыллаа, ынчыктаа, оннук дорҕоонноохтук иһилин. ☉ Петь, рыдать, стонать протяжно, тягуче при сильном горе или от боли
Мавра оһоҕун чанчыгар, сырдык хараҥа былдьаһыытыгар, күлүк курдук, сүөдэллэн олорон: «Айа даа!» — диэн үөрэммит үгэһинэн сыналыйан ылла. М. Доҕордуурап
Кыыс эрэйдээх Сэниэтэ эстиэр диэри Ытаан сыналыйда, Уҥмуттуу, утуйбуттуу дуу Улугуран сытта. С. Зверев
Таһырдьа буурҕа сирилиир, түннүккэ ыйылаан, өрө сыналыйан ааһар. А. Фёдоров
2. Сыыллар курдук бытааннык, салгытыылаахтык, ыараханнык бар, айаннаа. ☉ Двигаться медленно, тяжело, надоедливо долго
Тырахтарыыс уол, ыраах от тиэйэ барбыта, икки хонон сыналыйан кэлбитэ. П. Аввакумов
[Лидия Гаврильевна] дьүөгэтигэр быһа сыналыйан тиийбитэ. В. Титов
Локомотив сүүрбэттэн тахса вагону соһон баран, хара буруонан тыынан сыналыйан иһэр. А. Чехов (тылб.)
ср. монг. шаналах ‘сокрушаться, скорбеть; страдать, мучиться’

аат., эргэр.
1. Тутаахтаах баттыга уонна алларааҥҥы олоҕо тиистэрдээх, ол икки ардыларыгар кыбыта баттаан тириини имитэр мас тэрил. ☉ Деревянный инструмент с зубьями для смягчения кожи, якутская кожемялка
Ньырбачаан оҕонньордоох эмээхсиҥҥэ сахалар тириини имитэр тэриллэрин — талкыны аан бастаан көрбүтэ. Далан
Мас талкыттан аҕырбыт оҕунуох сыта аҥылыйар. Н. Якутскай
Эмээхсин кыыһын кытта күүлэҕэ ынаҕын тириитин талкынан имитэн тиритэ-хорута олороохтуур. Тулхадыйбат д. Ыалдьыппыт барыны бары сатыыр, үлэһит бөҕө киһи этэ
Биир күн иһигэр киил маһынан бэртээхэй талкыны оҥоро охсон биэрбитэ. А. Кривошапкин (тылб.)
2. түөлбэ., харыс. Эһэ. ☉ Медведь
Эһэ дьиҥнээх ааттара — аабый, талкы, хохтуула. КАЕ НТ
♦ Олох талкыта — олох охсуута, араас эриирэ-мускуура, имитиитэ-хомутуута. ☉ Тяжёлые потрясения, неудачи в жизни, удары судьбы
Олох талкыта сүрэхпэр Тайанара баҕас ыарыы!… Хаһан эрэ мин да эдэр Хоччорхой уолан баарым. С. Данилов
Олох улуу талкыта Талкылаатар даҕаны, Хоччорхой бэйэбитин Сымнаппата: Саары да, Сарыы да гыммата. Л. Попов
Оо, эдэр саас! Эн өрүү итинниккин: дэбдэҥҥин, омуҥҥун, дохсуҥҥун. Оттон кэлин олох обургу талкытыгар имиллэн уоскуйаҕын, сыһыйаҕын. В. Миронов
◊ Эриир (миэлиҥсэ) талкы эргэр. — олох буолар уонна үрүт буолар икки төгүрүк хаптаһыны ортотунан үүттээн уон икки-уон биэс сэнтимиэтир суоннаах тиит маһынан хамсаабат гына сүрүн оҥоһуллар. Төгүрүк хаптаһыннарга кулгаахтаан, ону дьөлөн, икки туруору тутаах оҥоһуллар. Тутаахтар ис өттүлэринэн хаптаһыннары үүттээн үс-түөрт сэнтимиэтир суоннаах тиистээх титириктэри туруору туруораллар. Олорго тириини уган кыбытан баран, тутааҕын биирин анньан, иккиһин бэйэҥ диэки тардан, эргитэн имитэллэр. ☉ Якутская кожемялка в виде мельницы: состоит из двух (верхних и нижних) дискообразных досок, которые соединяются через отверстие в середине стволом лиственницы диаметром двенадцать-пятнадцать сантиметров
На верхнем диске устанавливают две вертикальные ручки, с помощью которых диск приводят в движение. Вокруг основного ствола, продевая через отверстия в верхней и нижней досках, устанавливают молодые зубчатые лиственницы диаметром три-четыре сантиметра. Пропихивая между ними шкуру и продвигая её вдоль крутящихся зубчатых жердей, обрабатывали шкуру до состояния эластичности. Дьиэлэрин ортотугар эриир талкы сүөдэллэн турар. Н. Якутскай. Сылгы баһа талкы эргэр. — сылгы баһын сүлэн, куурдан-хатаран кыра кыыллар тириилэрин (дьабарааскы, буобура, куобах уо. д. а.) имитэргэ оҥоһуллубут талкы. ☉ Конский череп в качестве кожемялки для обработки шкурок небольших зверей (суслика, бобра, зайца и др.). Куобах тириитин эбэм сылгы баһа талкынан имитэрэ. Сытыары талкы эргэр. — төрүт онно тиит мастан сытыары гына, төрдүн диэки өттүгэр тиистээх эбэтэр олорорго табыгастаах буоллун диэн дүлүҥү хайытан икки өттүн суоран, үөһэнэн тиистээн ыскамыайка курдук атахтаан оҥоһуллубут талкы. ☉ Кожемялка, изготовленная из обрубка бревна в виде лафета с четырьмя ножками, на верхней стороне которого вырезаны зубья, а сверху установлен зубчатый рычаг (букв. горизонтальная мялка)
Сытыары талкы айгыраабыт кулукута кыычырҕаан-хаачырҕаан, кини элэйбит сыппах тииһэ быһыта хабырынан уонна …… Кыаһай оҕонньор ынчыктаанбөтүөхтээн, кыараҕас балаҕан иһэ өрө сүпсүллэн хаалла. Эрилик Эристиин
Сытыары талкы төрүт онно тиит мастан сытыары гына, төрдүн диэки өттүгэр тиистээх оҥоһуллар. АНП ССХТ
Тобук талкы — туруору талкы диэн курдук. Тобук талкы төрүт онно суон тииттэн лэкээни быһан бэлэмнэнэр. АНП ССХТ. Туруору талкы эргэр. — төрүт онно суон тииттэн лэкээни быһан баран туруору сааһынан тутан, ону суолахтаан, тиистээн оҥоһуллубут талкы. ☉ Кожемялка, изготовленная из толстой чурки, на срезе которой вырезаны зубья, а сверху установлен зубчатый рычаг (букв. вертикальная мялка)
Ортоку баҕанатыгар туруору талкытын, аан орон аттыгар сытыары талкытын уурталаабыт. М. Доҕордуурап
Сытыары талкы да, туруору талкы да икки чаастан турар: төрүт оннуттан уонна баттыктан. АНП ССХТ