сыһ. Сүөргүлээбит курдук (хол., көр). ☉ Словно осуждая, порицая (напр., смотреть)
Бааска хайдах атын миинэн иһэрин көрө-көрө, Пуд Ильич сүөргүлээбиттии тыл ыһыктыбыта. Далан
Валерий, сүөргүлээбиттии көрөн турбахтаан баран, туора силлээн кэбистэ. Софр. Данилов

сүөргүлээ диэнтэн атын
туһ. Доҕоруом, аһыыр сахха Сүбэлиэм этэ сэмээр: Икки ньуоска биир айахха Уобуллара сүөргүлэнэр. И. Гоголев

бүччүй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Саһааннаах [киһи аата] бары туттуутунан аҕыйах сыллааҕыта өлбүт Сөдүөт Доодоробу үтүктэ сатаабытын сүөргүлээн, Уулаах күлэн бүччүҥнээтэ. Эрилик Эристиин

сүөргүлээ диэнтэн атын
туһ. Таҥас сокуонун уларытар көстүүнү өйдүүргэ кыһаллыҥ, оччоҕо сатаан таҥныаххыт. Бэйэҕит бэйэҕитигэр сөбүлэтэр курдук кыһаллыҥ, оччоҕо атыттарга да сүөргүлэтиэххит суоҕа. «Кыым»

сэппэрий диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Кырдьаҕас ат хойуу кутуругу сүөргүлээбиттии сэппэрэҥнии истэ. С. Федотов
Мишка [ат] тосту эргиллэн, киэр сэппэрэҥнээтэ. А. Фадеев (тылб.)

1. кэтэхтээ диэнтэн холб. туһ.
2. көсп. Кими эрэ соруйан атахтаары хаһыс (үксүгэр биллибэтинэн, чиэһинэйэ суохтук). ☉ Интриговать против кого-л. с целью навредить
   Никита Парфентьевич, сурукпун сүөргүлээбэккэр көрдөһөбүн. Кэтэхтэспэккэ суруйдум. Р. Баҕатаайыскай

сыһ. Иһигэр киллэрбэттик, тоҥуйдук; билбэт курдук. ☉ Равнодушно, очень сдержанно; отчужденно
Тыгырыана киһини хайдах эрэ кыыл курдук атыҥырыы көрдө, куһаҕаннык санаата, куттанан этэ «дьар» гынна. Болот Боотур
[Максим] балачча ырааҕы барда даҕаны, кэлбит чагдатыгар тахсыбата, бу иһирик ойууру атыҥырыы көрдө. Л. Попов
Ол да буоллар бу Масаевтарга мин тугу эрэ атыҥырыы, бэл, сүөргүлүү даҕаны көрдүм диэххэ сөп. Н. Габышев

туохт. Киһи сүөргүлүөх, тоҕооһо суохтук эмискэ улаханнык саҥа аллайан күл. ☉ Громко и неуместно, не к месту смеяться, хохотать
Киһим онуоха миигиттэн соһуйуу бөҕөтүн соһуйбута, сөхпүт-махтайбыт омунугар өттүккэ-ньилбэккэ охсуммахтаата, чыпчырынна, күллэрэстээтэ. Н. Заболоцкай
«Хайа, үөрэхтээх оҕолоох дьон, кылгас соннорун уһатаары, үҥэллэрэ буолуо? Киһи куһаҕантан ымайар даҕаны», — Андриан күллэрэстээтэ. М. Доҕордуурап

туохт. Тугу эмэ сүөргүлээн, бэркиһии, сүрүргүү көрөн эбэтэр дьиибэргээн күлэр курдук тутун. ☉ Слегка улыбнуться, усмехнуться, ухмыльнуться (обычно с осуждением, удивлением, неприятием)
Куһаҕантан киһи да сонньуйар (тыл ном.). Буоссата да суохха ыгылыйбыппын диэн сонно бэйэҥ бэйэҕиттэн сонньуйаҕын. Н. Лугинов
Күөлгэ киирэн күлүкпүн көрүнэн баран, бэйэбиттэн бэйэм сонньуйдум. Таҥассап, дьүһүн-бодо, быһыы-тутуу туох аанньа буолуой? Т. Сметанин
ср. монг. сонжийх ‘досаждать, досадовать, подозревать, сомневаться’

сүк-көтөх диэнтэн хай
аата. «Бу эт таһыыта, сүгүүтэ-көтөҕүүтэ биһигинньиктэри элэттэ аҕай», — диэн уол үҥсэргии саҥарбытын Миитэрэй оҕонньор сүөргүлүү иһиттэ. А. Сыромятникова
Сүгүүкөтөҕүү саҕаланан Үлэ күөстүү үлүннэ, Массыыналарга кыраанынан Таһаҕас хото тиэлиннэ. А. Кондратьев
Дьаакып сүгүү-көтөҕүү үлэтигэр, Мотуос остуорастаан, харабынайдаан, үөрэ-көтө ньир-бааччы олорбуттара. ЧКС АК